Larrialdia »

1936ko gerra eta euskal kultura. Erregimen frankistak hasieratik egin zuen euskararen eta euskal kulturaren aurka. Espainiaren batasuna «sakratua» zen faxistentzat; eta, hori argudio gisa hartuta, akulturazio prozesua abiatu zuten Bizkaian. - Irakurri gehiago...

Sanbariku »

Igor Elordui Etxebarria

Gaur sanbariku da, eta niretzat ez da egun normal bat. Egun bat da normala eskolatik motxila etxerako lanekin ateratzen dudanean. Egun bat da normala nire bila aitita eta amama datozenean. Egun bat da normala lagunekin parkean bakarrik bost minutuz olgetan aritu ahal naizen egun bat, eta bost minutu ez direnean “bost minutu”, baizik eta “bost minutu!!!”. Egun bat da normala litxarreriarik ezin jan dezakedan egun bat. Egun bat da normala musikara, ingelesera, dantzatara edota igerilekura joan behar dudan egun bat, eta garaiz ailegatzeko ogitartekoa arineketan jan behar dudan egun bat.

Egun bat da normala etxera heldutakoan, etxerako lanak egiteko astia izan dezadan, pijama albait arinen jantzi behar dudan egun bat. Egun bat da normala telebista ikusi ezin dudan egun bat. Egun normal bat da aita eta ama gutxiago ikusten ditudan egun bat. Egun normalak dira astelehena, martitzena, eguaztena eta eguena, baina ez barikua.

Barikua, edo eskolan ostirala ere bai, ez da egun normal bat, zeren eta horregatik deitzen diogu sanbariku: orain etxean ere hala esaten diogu, eta, goizean esnatzen naizenean, begiak zabaldu orduko esaten ez badidate sanbariku dela, badakit egun normal bat dela. Baina gaur bai, gaur ez da egun normala; aitak esan du logelako pertsiana altxatzen zuen bitartean: sanbariku!

—Zertan ari zara pentsatzen, laztana?—galdetu diot alabari. “Gaur ez da egun normala, aita. Gaur libre daukat arratsaldean”, erantzun dit.

Normala eta libre berbak elkarren aurkakoak balira bezala erabili ditu. Normala ez dena hori da”, pentsatu dut. Astelehenetik barikura, altxatu, jantzi, armosua hartu, eskolara joan; eskolatik irten eta margolaritzara, musikara, dantzatara, ingelesera, igerilekura, noiz edo noiz ludotekara ere bai… etxera berriro, etxerako lanak egin, afaldu eta ohera. Apenas beste ezertarako denbora barik dabil nire alaba. Beste ezertarako denbora barik dabiltza gaurko umeak. Dena emanda, dena antolatuta.

Batetik, iruditzen zait ume izatea galarazten diegula, hein batean. Ez diegu tarterik uzten euren kabuz jolasten, beraien denbora betetzen; aspertzen ere bai, gura bada. Bestetik, ez al dator beste jardueretan ematen duten denboraren zati handi bat gurekin eman ezin dutena ordezkatzera? Eta, azkenik, eta larriena: ez al ditugu gure umeak, ume baino gehiago, proiektu bezala ikusten? Ez al diote, zentzu batean, gure frustrazioei erantzuna ematen? Nik ez nuen dantzan ikasi, orduan, no! Margotzea gustatzen zitzaidan, bada, to! Ingelesa jakitea oso inportantea da… no hori ere! Musika oso ona da adimen kognitiboa lantzeko, eta kirola egitea, zer esanik ez. To eta no!

Denok gura dugu onena gure seme-alabentzat, baina ez dakit ondo ari ote garen. Ez dakit zenbateraino den normala normaltzat hartzen duguna.

Oinarrizkoa »

Nerea Ibarzabal

Ados, bai, feminismoarekiko sentiberatasun minimo bat sentitzen dugun euskaldunok mikromundu bat osatzen dugu. Manifestazio eta kontzentrazioetan aurkitzen dugun jende hori da sare sozialetan eta euskarazko hedabideetan gaiaz hitz egiten duen jende bera, baita Anariren kontzertuetako publikoan aurkituko duguna ere, normalean.

Errealitatea gordinagoa da, ados. Eta badakit batzuetan basikoa eskatzea gehiegi eskatzea dela, baina aizu, ez dakit, sentitzen dut. Uste dut denon inguruan aski albiste/iturri/aukera badaudela oinarri-oinarrizkoaz jabetzeko, urrutitik bada ere usaintzeko, norbere pentsamolde zurrunaren zutabeak apur bat dardaratzeko adina. Horraino ere ez bazara iritsi, barkatu baina zeure errua da, eta horregatik uste dut zilegi dela zurekin haserretzea, batez ere eragiteko gaitasuna baduzu.

Ze, imajinatu genero ikuspuntuan oinarrizkoari ere muzin egiten dion pertsona batek —oinharrizko dei geniezaioke, mugiezintasunari erreferentzia eginez— eragin eremu bat duela, miresten duten pertsonak dituela inguruan. Guraso izan daiteke, edo guraso eta politikari, edo politikari eta irakasle, edo bertsolari eta guraso eta youtuber. Bonba patriarkal ibiltari bat.

Demagun, aste honetan ikusi dudan moduan, oinharrizkoa irakaslea dela eskola txiki batean. Kirolari profesional gizon bat ekarri dute ume denen aurrera, argazkiak atera eta galderei erantzuteko. Oinharrizkoak, moderatzaile lanetan, ez du aurreikusi, noski, nortzuk altxatuko duten eskua azkarren gehiengoa gizonak diren kirol bati buruzko galderak egitean. Ehun ume aretoan, 30 esku altxatuta, hiru dira neskak. Oinharrizkoak banaka ematen die hitza, presaka, denbora faltagatik. Mutil baten galdera, beste mutil baten galdera, mutil batek aurrekoaren galdera bera —hanka sartzeko lizentzia preziatu hori-, beste mutil baten galdera.

Neska bik oraindik besoa altxatuta eutsi diote, baina hirugarren lerroko neskato txikiak jaitsi egin du, astiro, eta aurrera begira geratu da. Mundua erortzen sentitu dut bere besoarekin batera, derrotarik handiena, nire begien aurrean. Besoa jaistean, gizartean beretzat gordetako lekua zein den esan diogulako neska txikiari, atzerago eseritako eta isildutako neska nagusiagoek aspaldi ulertutako kontua. Eta leku hori kirol profesionaletik eta jendaurretik urruti dago, klaro.

Kirolariak joan beharra dauka eta amaitu dira galderak, nesken ahotsik entzun gabe. Irakasleek ez dute serio hartu ikusitakoa kontatu diedanean, eta, kirolari profesional gizonaren ustez, neskok lotsatiagoak gara, eta, tira… normala da.

Haserre nago makromunduarekin, oinarrizkoa enegarrenez esanarazteagatik. Eta haserre nago neure buruarekin, ezin izan dudalako oinarrizkoa egin: ahotsa altxatu eta neska horiei neronek eman hitza, inoren zain egon gabe.

Gutun irekia… »

Igor Elordui Etxebarria

Gutun irekia… lagun ez (guztiz) euskaldunei. Deseroso sentitzen zaretelako gazteleraz egitera behartzen nauzuenean. Lotsatu egiten zaretelako euskaraz txarto egiten duzuenean. Jakin dezazuen zein pozik irakurtzen ditudan zuen hanka sartzeak Wathsappen euskaraz idazten duzuenean, zein harro egoten naizen nirekin euskaraz egiten saiatzen zaretenean.

Tira, agian txorrada bat irudituko zaizue, baina detaile txiki-handi horiek, egiten dituzuen ahalegin txiki-handi horiek ondo sentiarazten naute. Nire lanari balioa ematen diote, nire izateari balioa ematen diote, euskarari balioa ematen diote.

Batzuetan, oraindik eta hemen, entzun behar dugu euskarak ez duela ezertarako balio, denok dakigula gaztelera, eta, gainera, ingelesa baliagarriagoa eta beharrezkoagoa dela. Batzuetan entzun behar izaten dugu, hori ere bai, euskarak diskriminatu egiten duela. Eta bai, diskriminatzen du, jakina diskriminatzen duela; diskriminatzen du gaztelerak, frantsesak edota ingelesak diskriminatzen duten bezala gazteleraz, frantsesez edota ingelesez ez dakiena .

Ni, nire lanagatik, egunero jartzen naiz euskaraz ez dakien eta lagunekin, seme-alabekin, ilobekin eta abarrekin hitz egiteko ikasi behar duen horren azalean; oposizio bat gainditzeko edota lan finkoa edo hobea lortzeko ikasi behar duen horren azalean; behinola berea zen hizkuntza ostera berreskuratu behar duen horren azalean; lehenago inoiz berea izan ez arren, orain euskara bere sentitzen duen eta ikasi behar duen horren azalean.

Kontziente naiz badirela ideologia eta hizkuntza adiskidetasunaren gainetik jartzen dituzten euskaldunak (gutxi, zorionez) —bidenabar diotsuet, nik neuk ez dudala hori horrela ulertzen, ez baitut adiskidetasuna parametro ideologiko edota linguistikoen arabera kontzebitzen eta, gainera, uste dudalako ez diotela batere mesederik egiten defendatu nahi duten horri—. Baina egia borobila da EUSKARAREN HERRIAN euskalduna dela euskaraz egin ezin duena, ez nahi duen lekuan, ez nahi duenean, ez nahi duenarekin. Eta hizkuntza batek horretarako balio behar du, bada, batez ere: komunikatzeko!

Euskara izan da pertsegitua, zokoratua, usurpatua bere funtzioetan; eta ez frankismoaren garaian, ez Frantziako Bosgarren Errepublikaren garaian, baizik eta askoz lehenagotik. Eta hala ere, euskarak, agian Europako hizkuntzarik zaharrenak, iraun du, egokitu da, modernizatu da…

Baina euskara da, gaur egun ere, desagertzeko arriskuan dagoen halako espezie bitxi eta berezi bat urtero dozenaka hizkuntza desagertzen diren mundu honetan.

Eta gakoa ez denez kentzea edo murriztea, baizik eta gehitzea, hau da, gazteleraz, frantsesez, ingelesez zein EUSKARAZ EGIN AHAL IZATEA edonon, edonorekin, edozein testuingurutan… eskerrik asko egiten dituzuen esfortzu txiki-handi horiengatik, balioa ematen diotelako lan bati, izate bati, hizkuntza bati… eta adiskidetasunari.

Akatsa »

Nerea Ibarzabal
Gogoan dut umetan bi gauzak beldurtzen nindutela: heriotzak eta akatsek, huts egiteak —heriotza ere bizitzaren akats gisa uler daitekeelako, agian-. Nahiago nuen eskurik altxatu ez eta irakasleari erantzun gabe geratu, okerreko e…

Pilota kontuak »

Igor Elordui Etxebarria

Duela egun batzuk honela jarri zion izenburua kazetari batek euskal pilotari buruzko albiste labur bati Euskal Herriko egunkari batean —gazteleratik euskarara itzuli behar izan dut, baina zentzua igual-igual atzematen zaio—: “Gizonentzako pilotak Tolosako aukeraketan”. Eta modu honetara jarraitzen zuen laburrak: “Tolosako Beotibarren Irribarria-Rezusta eta Victor-Albisuren artean jokatuko den biharko partida, eskuz binakako txapelketaren final laurdenetako seigarren jardunaldiari hasiera emango diona, gizonen pilotekin jokatuko da, botere handidunak [botere idatzi zuen kazetariak eta hala jaso dut nik, euskaraz bestela idatziko genukeen arren]”.

Kazetaria, noski, ez da ari testosteronadun pilota batzuei buruz edo barrabilak zintzilik dituzten pilota batzuei buruz, baizik eta 106 gramoko pilotez, pisutsuak eta gogorrak, ironia fin erabiliz Mikel Garcia Idiakezek Argia-ko blogean argitu zuen bezala. Txiste erraza da, bai, baina pilotak behar dira gero gaur egun horrelako izenburua eta horrelako artikulua idazteko!

Irudi batek mila hitzek baino gehiago balio duela esan ohi denez, kazetariari —eta kazetariak bezala “pentsatzen” dutenei, zeren, egon badaude— gomendatuko nieke, ika-mika semantikoetan sartu barik, bideo pare bat ikustea. Hain zuzen ere, etzi hasiko den emakumeen eskuz binakako txapelketa (Emakume Master Cup) baten harira egindako bi bideo labur dira. Batean, ederra benetan bideoa, gainera, emakumeak ikusten dira pilotan, pilota jotzen indarrez eta abilidadez; pilotari astintzeko horixe behar baita: indarra eta abilidadea, ez gizontasuna. Bestean, parte hartuko duen pilotarietako baten testigantza jasotzen da, Patri Espinarrena. Patrik dioenez, 8 urterekin hasi zen pilotan, baina urte hartan bertan utzi egin behar izan zuen, irakasleak, eskola zaharrekoa dio berak, profesionalen pilotekin eta tako barik jokatzen behartzen baitzuen.

Alabaina, ostera ere hasi zen, eta jarraitu, geroago, 17 urtera arte. Edade horrekin, baina, heldu zen momentu bat mutilekin eta pilotekin ezin eta atzera ere utzi egin behar izan zuena. Orain, baina, berriro dauka aukera pilotan aritzeko, besteak beste, mentalitate eta aurreiritzi batzuk baino errazagoa delako pilotak aldatzea. Horrela, delako Emakume Master Cup txapelketa 71-75 gramoko pilotekin jokatuko da, beren-beregi Otero pilotagileak egindakoak.

Ez dira kotoizko pilota arrosak. Nahiko nuke jakin zenbat gizon izango ginatekeen nahiko gizon, emakumeen pilota horiek laugarren koadrotik atzera botatzeko.

Pilota horiekin arituko dira txapelketan hirurogeita hamazazpi pilotari, Euskal Herrikoak —Hegoaldekoak eta Iparraldekoak— eta baita kanpokoak ere (Errioxakoak, Aragoikoak, Bartzelonakoak, Valentziakoak…). Zenbat arduratu(ko) ote dira kazetari hura eta beste hedabide batzuetako kazetariak horren berri izan eta emateaz?

Konfesategia »

Nerea Ibarzabal

Ez dakit baden gaitz txarragorik, heste-zizare —bizio— mingarriagorik, soka lodiagorik lepoaren bueltan erruduntasuna baino. Gauza jakina dela esango duzue, baina, aizue, benetan uste dut hala dela. Begi zuloetako poltsetan sartzen zaizkigu erruduntasun gramoak eta gramoak bizitzan zehar —solidoa da, ala likidoa?— eta pilatuz doaz, loa ukatzeko goizaldeko ordutan. Eta damua hain exijitua den garaiotan, argitu behar da erruduntasunak ez duela errurik zertan izan, ezta erruak erruduntasunik ere, badaezpada.

Nolakoak dira gure erruduntasunak, gure emozio anulatzaile eta anikilatzaileenak? Gureak al dira benetan, edo gure gurasoenak, edo aitona-amonenak? Erruduntasun heredatuak agian, edo erlijioren batek lepora botatakoak, akaso?

Gutxitan aitortuak, maiz mututuak, besterik gabe, kode penalik ez dutelako urratzen —edo, hain zuzen, urratzen dutelako—; konponketarik ez dutelako, barkatu eskatuta ezer ezingo litzatekeelako aldatu, —edo hain zuzen, dena hankaz gora jarriko litzatekeelako— edo, tamalez, jada ez dagoelako nori eskatu barkatzeko. Momentu horretan gure erruduntasunaren berunezko trajea janztea besterik ez zaigu geratzen, pinu negarrez egina dagoela dirudiena aldi berean, itsaskorra delako, eta garbiezina. Horregatik gure hitzak ez ditu inoiz haizeak eramango.

Eta gehiegizkoa dirudi gaitz okerrena dela esateak, baina erruduntasunarekin bizitzen ikastea hiltzen hastea dela esango nuke. Nago ez ote den benetako gaitz bihurtzen, nolabait kanporatu ezean, airean filtratu ezean. Konfesatokiak gutxitu direnetik, geroz eta pertsona gehiago joaten dira medikuaren kontsultara, hitz egitera askotan, eta beraien erruduntasun kisteak edo esanezinen ultzerak sendatzeko eskatzera gehienetan.

Zer iruditzen, psikologoa ordaindu ezin dugunontzat, eta medikuei lana arintze aldera, konfesategi zibil eta sozial bat sortuko bagenu? Aldamenekoari edo aireari esan nahi diogun hori esateko leku goxo bat, geure buruaren barkamena ziurtatuta daukaguna. Erruduntasunen jatorria aztertzeko tailerrak eskainiko genituzke, apurka dogmak deseraikitzen ikasteko, jolas lasaiak, bazkari begetarianoak… Erruduntasuna baretzen duten edo hanka sartzeen gorazarre diren kantu eta liburuz osatutako biblioteka erraldoi bat ere sor genezake! Imajinatu gure hanka sartzeak poetikoak irudituko zaizkigun nekazaritza turismo bat, erruduntasuna disekzionatzeko barnetegi bat, lo lasai egingo duguna beti.

Duintasunaren transkripzioa »

Igor Elordui Etxebarria
Euskadi Irratiko Faktoria saioa. 2016. urteko abenduaren 28a.- Datozen minutuetan laguntza eskaera baten bozgorailu izango gara. Larraitz Chamorro alegiarraren historia jasoko dugu. Zalantzarik gabe, Igotz Alkorta, historia os…

Ego »

Nerea Ibarzabal

Gaur zuri idazten dizut, zuri bezain niri, niri bezain guri. Ager zaitez gure aurrean eta esan nolako usaina dugun barrutik, oh, gure ego. Eta ausartzen bazara, esan ez dugula egiten dugun ia guztia eta egiten ez dugun ia guztia zugatik egiten edo egin gabe uzten. Esan iezaguzu non zauden, gure izen-abizenen zein letratan ezkutatzen zaren,eta zergatik ezin zaitugun izendatu.

Egoista edo egozentriko deituko gaituzten beldurrez mozorrotzen dugu gure egoa, baina hor zaude, ezta? Nik ikusten zaitut. Irabazten dugunetan —bizitzako edozein zentzutan- puzten sumatzen dugun hori zara, ez? Umiltasunetan eta esker onetan busti behar izaten zaitugu apur bat txiki zaitezen. Eta galtzen dugunetan —bizitzako edozein zentzutan- “ondo zaude?”, galderari erantzuten diona ere zeu zara, ezta? Galdetzen duenak ere tentuz botatzen du galdera, zu ez zauritzeko. Badaki zuk erantzungo duzula.

Zeu zara ahots altuan aipatu ezin den arrazoia, gehienetan pisutsuena, gure marko teorikoa hankaz gora jarriko duena. Gustuko dudan pertsona beste batekin enrollatu da, esango diogu lagunari, eta premisa horretatik abiatuko dugu terapia, baina berez gu baino ederragoa dagoen norbaitekin enrollatu izanak eman digu minik handiena, eta hori ezin da hain argi adierazi —bai autoestima baxuarekin argumentatzen bada, ez ego altuarekin-.

Puzten zara, umetan bezala, lehen agurtzen ez zintuzten pertsona guay-ek agurtzea lortzen duzunean. Txikitzen zara, lehenengo pertsona plurala erabilita iritzi zutabeetan. Ezin dizugu gehiegi hazten utzi, baina ezta guztiz desagertzen ere; elikadura orekatu bat eskaini behar zaizu, baina nola? Sare sozialetako like puntualekin aski? Loreak, txaloak, lagun kopurua, erreprodukzioak? Zertarako balio dizute, kritika bat edo egia bat entzunda amiltzen bazara, piztia zauritu, sumindu eta iheskor hori.

Jakin nahiko nuke noiz bistaratzen zaren guztiz, ego, eta zein forma hartzen duzun. Kotxe barruetan garrasika lehertzen denaren itxura hartzen dizut, eta dena ondo egiten dakien haurrarena, matrail-hezurrak estututa eta begiak sutan, behatza altxatu eta okerreko erantzuna eman duelako. Buztandun piztia gisa ere irudikatzen zaitut, baina buztan motzekoa —buztana mozteak animaliei oreka galarazten die-. Txakur harro eta lodi bat izan zintezke, bull dog bat edo.

Zahartzaroan begi hobez ikusia dago egoa askatzea, disimulatu beharrik gabe benetan geure burua iruditzen zaigula interesgarriena. Eta iruditzen zait hildakoan ere ez dugula egorik galduko, sumatu egingo dugula zer esaten den gutaz, zenbat omenaldi egiten dizkiguten; eta zenbait hildako beraien nitxoetan kabitu ezinik egongo dira, albokoen kritika artean. Eta beharbada beraien egoa elikatzen jarraitzen dugulako diogu bizirik daudela oraindik. Behean ego, eta goian (b)ego.

Eguberri kanta »

Igor Elordui Etxebarria

Egutegian iltzatu dut begirada. Inguratu naute hango zenbaki eta hizkiek, eta lausotu da guztia.

Bat-batean, urtarrilaren 9ko euskal presoen aldeko milaka manifestarietako bat naiz. Jendea desagertu denean poliziek atxilo eraman naute, eta sartu naute ziegan. Dena beltz. Belztasuna joan denean Larrabetzuko Urkulu mendian agertu naiz urtarrilaren 22an, 1937an faxistek tiro eman zidaten lekuan. Ramon Portilla Acedo naiz. Hamazazpi urte, Trapagaran. CNTko Celta batailoiko kidea.

Otsaila da, eta neska gazte bat naiz Agata Deuna ospatzen. Jakin dut bularrak moztu zizkioten neska bat izan zela Agata, eta harekin ezkondu gura zuen Quinciano gobernadoreak aginduta ebaki zizkiotela. Garrasi egiten dut lurrari ematen diodan makilakada bakoitzean: Titietaraino gaude!

Martxoa da, eta txoria naiz. Txantxangorria. Makilakadek esnatu naute, eta irten naiz habiatik. Baina, hegaz egitera baino gehiago, EAEko zenbait leihatilatan itsatsita bizitzera kondenatu naute. Horrela hauspotuko al da nire hegaldia?

Sirena hotsa. Astra lantegitik dator. Apirilaren 26a da Gernikan. Ez, ez naiz ez txori ez gizaki. Memoria naiz. Laurogei urte geroago emakumea, kubatarra eta euskalduna naiz Otxandioko Andikona plazan. Panelean irakurri dut hemen ere bonbardatu zutela frankistek. Maiatza da, eta asteburuko barnetegira etorri naiz ikasleekin. Dendari kolonbiar bati esan behar izan diot, non eta Otxandion, ingeles perfektuan esan ere, bertoko hizkuntza, alegia, euskara, ikastea komeni zaiola.

Emakumea, kubatarra, euskalduna, errefuxiatua, etxegabea, gaztea, kazetaria… denak batera naiz, San Juan gauean sutara botatzen zerak: etxegabetze-aginduak, kazetariak jipoitzea ahalbidetzen duen legea, euskara tamalgarriz idatzitako afixak, emakumeak iraintzen dituzten iragarkiak, errefuxiatuei Europarako sarbidea ukatzen dien legedia eta hauteskunde inkestak.

Gero eta handiagoa egiten ari da sua. Dena hartu du, eta dena erre du. Bagdadeko sua da, Siriakoa… eguzki betaurrekoak jantzi ditut, eta igerilekuko uretan sartu naiz. Zer egin nezake, bada, nik? Ni neu prototipiko bat naiz uztaileko oporretan.

Ez naiz ni, beste behin. Ez naiz ni, eta ez naiz inor. Existitzen ez den hori naiz: Idoia Mendiaren ergatiboa, Iñigo Urkulluren barrea, Alfonso Alonsoren elkartasuna, Pili Zabalaren jarioa, Arnaldo Otegiren izena zerrendetan eta iraileko hauteskunde kanpainako promesak.

Izan naiz Eibarko jokalari birekin sexu-harremanean grabatu zuten neska urrian, lehenengo Korrikan parte hartu zuen euskaltzalea azaroan eta izan naiz Olentzero tripaundi, erretzaile, ardozale eta bakartia abenduan…

Esnatu naiz. Benetan esnatu. Mesanotxean Charles Dickensen Eguberri kanta eleberriaren ale bat dago zabalik, hitzaurrearen orrialdean: “Mamuen liburuxka honetan irakurleak euren buruekin, kidekoekin, Eguberriekin edo eta nirekin haserre ez daitezen, Ideia baten Mamua sortzen saiatu naiz”.