Hacker »

Nerea Ibarzabal

WannaCry birusak munduko hainbat enpresa handi aztoratu ditu aste honetan, milaka eta milaka ordenagailu hackeatzea lortu baitu denbora tarte laburrean. Interesgarria bezain erakargarria iruditzen zait segurutzat eman izan ditugun gauzen frakasoa, sistema zibernetikoen erorketa, datu denen galera, funtzionatzeko modu baten amaiera; 2000 Efektuarengan sinetsi zutenak imajina ditzaket “esan genizuen!” oihukatzen, 2020a iristeko beldurrez.

Auskalo nor dagoen Wanna-Cry-ren atzean; gazte kuadrilla friki bat izan daiteke logela batean, edo talde antolatuagoak, aberatsak, mendeku bila doazenak, gobernuren baten laguntza dutenak… Baina argi dago edozein hackerrek gauza bera sentituko duela kode zuzena sakatu eta ordenagailuaren tripetan sartzerakoan. Klik. Informazio ozeano bat zabalik eta eskura, norbait barrutik zelatatzeko aukera, guztia kontatzea erabaki duen biktima, biolentziarik erabili gabe.

Norbaiten izen-abizenak Facebooken bilatu eta orrialdea irekita duela ohartzean sentitzen den pozaren tankerakoa izango da. Eta bilatu ezean, lagunen lagunak miatu eta, izen asmatua izan arren, profileko argazkiari esker identifikatzen duzunean sentitzen duzun hori. Eta hor ere ez bada ageri, ba bere herriko asanbladaren, komunikabideen, udalaren orrialdeko jarraitzaileei begiratu bat eman dakieke. Baliteke Facebookik —edo X sare sozialik- ez izatea, ordea, eta horrelakoetan ba Googlen bilatu dezakegu bere izena. Eta horrela jakingo dugu gaztetan gimnasia erritmikoa egiten zuela, ikasbidairako dirua biltzeko bideo bat grabatu zuela aspaldi eskolan, HITZA-k behin elkarrizketa bat egin ziola herriko briska txapelketa irabazi zuelako, Fotologa izan zuela eta itxi gabe duela oraindik, eta garai hartan bikotekidea zeukala eta baita flekillo itsusi bat ere.

Eta behin bere argazkirik zaharrenak ere aztertu ditugunean —tentu handiz, nahi gabe Atsegin dut botoiari ez emateko-, eta informazioz enpatxatu garenean —ziber zeruari eskatuz ez dezala bere profilera egin ditugun sartu irten kopurua ikusterik izan— sentitzen den asetasunaren eta lotsaren arteko nahaste hori izango da agian hackerrek sentitzen dutena. Edo espiek. Eta Tom Hanks Da Vinci Kodea-n baino finago aritu garela uste arren, bilaketa hauek ez dute meriturik, umeentzako pista joko erraz bat baita gure bizitza Interneten, deszifratu beharrik ere ez duena. Eta mundu mailako hackeo horretaz oraindik ez gara jabetu.

Gzia Esbdikueen Aldrraikapen Uniebratsla »

Igor Elordui Etxebarria
Giozn-eamkume guztaik akse jaoizten dira, dunitsaun eta eksuibde bebreark dituzleta; eta ezauegra eta kotzinentzia duetnez greo, eklarren atrean seinde lgeez joktau behrara dute.Gziaki orori dagokzio Aldakirrapen hoentan aideriz…

Nahi al duzu izan? »

Nerea Ibarzabal

Badira galdera nahasgarriak, galdera zuzenak eta testetan a, b edo c erantzutekoak. Badira galdera tranpak, galdera indiskretuak, galdetzen dutena ez, baizik eta beste zerbait jakin nahi dutenak, galdera irekiak, erantzuna badakitenak edo kuxkuxero baten galderak. Bi perpaus negatibo dituzten galdera deszifraezinak, espero dituzun galderak eta sorpresan harrapatzen zaituztenak.

Badira inertziazko erantzun bat duten galderak —zelan? ondo—, buruz ikasitako erantzun bat eskatzen duten azterketetako galderak, galdera errazak, harrapatzera doazenak eta galdetu ostean “arrazoitu erantzuna” esaten dizutenak, ordura arte izan zenezakeen zorteari ate denak itxiz.

Okerreko erantzunik ez duten galderak, oker erantzunez gero ondoriorik ez dakartenak, oker erantzunez gero milaka euro lortzea galaraziko dizutenak telebistako lehiaketetan, esaterako. Egiazko erantzunik jasotzen ez duten galderak, egiazko erantzuna merezi dutenak, egia jakin nahi ez dutenak, beraien egia propioa bilatzen dutenak. “Galdera bat egin diezazuket?” galderarekin aurkezten diren galdera inportanteak.

Badira Google-en bilatzen diren galderak —aurrez beste norbaitek ere galdetu duela ikusi eta lasaitzen zaituztenak—, ezjakintasunetik egindakoak, galdera filosofikoak, lotsatzen gaituztenak. Badira normal gaudela bururatu zaizkigun galderak eta mozkortzean ihes egin digutenak, botilaren jolasean egiten direnak, konpromisozkoak. Galdetzea bizibide duten kazetariak, epaileak, psikologoak daude, eta galderak saihestetik —bai besteenak, bai norbere buruari egindakoak— bizi dira beste hainbeste.

Erantzun izan dugu zenbat ume eduki nahiko genituzkeen, edo zein lanetan pasatu nahiko genukeen gure bizitza guztia. Hainbeste galdera mota egiteko aukera dago, non ahaztu egiten baitzaigu maiz oinarrizkoena ez digutela inoiz galdetu. Horregatik, joan den astean oporretan pare bat aldiz egin ziguten galdera tentsio uneen aurrekari izan daiteke: “¿Sois españolas?“. Uau. Elkarri begiratu eta ezetz, euskaldunak garela erantzun genuen guk; altuan esaten ez duenari begietatik entzuten zaizkio pentsamenduak: “bueno, bueno, gauza bera da eta”, “hasi gara…”. Badu zerbait galdera horrek, munduko irribarre zabalenarekin erantzunda ere, oihuka erantzun izan bagenu bezala begiratzen baikaitu galdetzaileak. Erasotzen ari zara, bizikidetza hausten, berriro kontu horrekin.

Horregatik behar da beste galdera bat, erantzuna bezain ondo pentsatua eta herriak herriari egina. Domeka honetan iritsiko zaie erantzuteko txanda beste hainbat eskualderi, eta nik bizitzan zehar egin dizkidaten gisa horretako galdera denei erantzun nahi nieke nire bozarekin. Une deserosoak, arraroak, zalantzatiak, liskartsuak… egon daitezela, baina ez oinarrizkoan, ez nongoak garen galdetzerakoan.

Edadea izango da »

Igor Elordui Etxebarria

Bart gauean alabak galdetu dit: “Aita, noiz hiltzen gara pertsonak?”. Eta hozkirri batek zeharkatu nau goitik behera eta behetik gora. Bakoitza tokatzen zaionean, esan diot, batzuk lehenago hiltzen dira/gara, gaixotasunagatik ala istripu batengatik, eta beste batzuk zaharraren zaharrez hiltzen dira/gara. Aukeran hobe bigarrena, noski, (esan ez) pentsatu dut.

Edozelan ere, noiz hilko naizen jakin barik ere, jabetzen naiz, kasurik onenean, bizitzaren erdiak paseak izango ditudala honezkero eta edade batera heldu naizela. Ez da atzo gaueko kontua, jakina. Gabonek lehenago zeukaten lilura galtzen dutenean, senideekin egiten ditugun otorduetan jangelako mahaiaren bueltan berriro sekula beteko ez diren hutsuneak daudenean, bizitzan egin bako gauzez egindakoez baino damu gehiago izaten denean, lagunak faltatzen hasten direnean, lehenago sentitzen ez zenituen —edo oharkabean pasatzen ziren— minek atoan Google-era zaramatzatenean, kolonoskopia, gastroskopia, TAC eta halakoak zer diren badakizunean eta Interneten edozein gestio egin behar duzunean eta jaioteguna topatzeko hartara egokitutako laukitxo madarikatuan behera eta behera egin behar duzunean, orduan konturatzen zara edade batera ailegatu zarela.

Zenbat urte dauzkadan? Bada, Jose Saramagorekin akordatu naiz esaten zuenean: “Zer ardura dauka zenbat urte dauzkadan! Nahi eta sentitzen dudan edadea daukat. Pentsatzen dudana beldur barik oihuka dezakedan edadea. Gogoak ematen didana egin dezakedan edadea, porrotaren edota ezezaguna zaidanaren beldur izan barik”.

Zenbat urte dauzkadan? Zer axola du zenbat urte dauzkadan! Batzuentzat, gauza batzuetarako zaharra naiz; beste batzuentzat, aldiz, onenean nago. Orain inork ezin dit esan “gazteegia zara, ezingo duzu; zaharregia zara, ez dagokizu”. Badaukat edade bat gauzei patxada handiagoz begiratzekoa, baina hobetzen jarraitzeko asmoarekin. Badaukat edade bat zeinetan batzuetan maitasuna sugar zoroa den, hainbeste desira den pasio baten sutan itotzeko irrikan, eta beste batzuetan, ostera, inguru lasai bat den, ilunabarra hondartza batean bezala.

Zenbat urte dauzkadan? Ez daukat zenbaki batekin markatu beharrik; izan ere, nire desira beteek, nire garaipen xumeek, bidean isuritako malkoek eta nire ilusio zapuztuek pilatutako urteek baino askoz gehiago balio dute. Inporta duena sentitzen dudan edadea da. Eta daukadan edadea da bizitzeko behar dudana, libre eta beldur barik bizitzeko edadea.

Zenbat urte dauzkadan? Bada, norbaitek zenbat urte dauzkadan galdetzen badit, esango diot ez dakidala, alegia, bizitakoak 44 direla, baina horiek jada pasatu direla eta eduki-eduki, asko edo gutxi, bizitzeko aurretik geratzen zaizkidanak ditudala. Beste maisu handi batek, Benedettik, idatzi zuen bezala, gakoa da jarraitzea gazte izaten, zaharraren zaharrez hil arte. Ahal bada.

Zerua »

Nerea Ibarzabal

Pentsaera fatalista eta tipikoa da, baina maiz iruditzen zait —errotik— alda zitekeen dena XX. mendean aldatu zutela. Zer geratzen zaigu berrioi, George Orwellek bete-betean asmatu zuela esateaz gain, ziberbullyingari aurre egiteaz gain, Interneteko foroetan ezezagunekin eztabaida infinituak edukitzeaz gain. Sistemari bere horretan eusteko belaunaldi prestatuena, bakoitzaren gurasoei interesatzen zaien errelatuaren eramaile huts, herrigintzan geroz eta gutxiago sinesten duen gazte aldra ekintzailea —uler bedi enprendedorea, arren—.

Garai zaharren nostalgia ere ez zaigu geratzen. Mundua alda dezakegula sinesten dugun lauzpabost urteak pasatutakoan, aski zantzu ditugu jada gugandik kilometrotara, estratosferan dauden instituzio eta boteredun horien aurka ezer gutxi egin daitekeela ulertzeko. “Ez nintzen marjinal izatera etorri, zeruak asaltatzera baizik”, dio Los Chikos del Maizen kantu batek euskarara ekarrita, baina nola hartu zeruak, kaleak ere ez badira gureak ia. Hain dago makineria perfektua zeru horretan, ez baitakit zein momentutan utzi genion hainbeste indartzen, ze momentutan delegatu genien dena. Eta hain ondo diseinatu zuten boteredunen zerua, non bakarrik berak suntsi baitezake bere burua krisi ziklikoekin, eta hala ere ezin dugu gainetik kendu. Horrelakoetan pentsatzen dut agian XX. mendean ere ez zenutela gauza handirik aldatu berez.

Horregatik gutxiesten dituzte herri-ekimenak aipu-kazetaritza egitera ohitu diren kazetari loritoek, horregatik bizi dira hain lasai aipu-politika egitera ohitu diren politikari indioilarrak.

Zerutar gehiago daude atzean: AEBetako banderako arranoa, zentral nuklearra zabalduko duen pinguino trajeduna, burua lurrean sartuko duen epaile ostruka, Elizaren trapu zaharrak gordeko dituen zikoina, etxegabetzeak bultzatuko dituen putrea, terrenoak birkalifikatuko dituen okila, kultura gutxietsiko duen flamenkoa, txantxangorri elebakarra, mozolo matxista, loteriaren distrakzio-funtzio bera duen kukua eta “inoizko aurrekonturik sozialenak” sinatuko dituzten zozoa eta belea. Desberdinak diruditen arren, erritmo eta norabide berean mugitzen ikasi duten hegazti arrek saretzen dute zeru ukiezin hori.

Agian gure belaunaldiari erabakitzea dagokio, aurreko guztiei bezala. Sistema ezin dela aldatu sinetsi baina tokian tokiko alternatibak sortzea ahal den heinean, edo sistema ezin dela aldatu sinetsi eta kexatzea —ahal den heinean—, edo sistema alda daitekeela sinetsi eta Facebook bidez salatzea… Ez dakit, iruditzen zait, behin puntu batera helduta, norbere ongizate minimoa bilatu eta isiltzera garamatzatela bidezidor guztiek, eta hala izan dela beti, beharbada. Horrela berunezko zeruak ere eutsiko lioke erori gabe.

Zuk »

Igor Elordui Etxebarria
Duela hamabost eguneko sekzio honetako iritzi-artikuluari Bat ipini nion izenburua. Eta esan nuen zutabearen izena Parajetik izan beharrean Furgonetatik izan beharko zukeela. Izan ere, Korrika Otxandion hasi eta hurrengo egunean…

Xiringak »

Nerea Ibarzabal

Heroinazale izandako bi pertsonaren paperean jarri zituzten kantuan Xabi Igoa eta Iñaki Viñaspre Arabako Bertsolari Txapelketako finalean. “Kezkatuta zaudete azkenaldian lurrean ikusten duzuen xiringa kopuruarekin”, edo horrelako zerbait zioen gaiak, ez ditut hitz zehatzak oroitzen. Ez dakit bat-baterako gairik errazena den, baina luze idazteko ematen du menpekotasunak gainditu osteko faseak, gerra itzali ondorengo lur erreak.

Erori eta kostata altxatu denari pausoan nabaritzen zaio. Gaiak aipatutako bi heroinazale ohiak imajinatu ditut parkean lurrera begira, mantso, jakitun amildegia norbere barruan dagoenean oso erraza dela erortzea. Amildegi horren ertzean etxe bat eraikitzea da menpekotasuna gainditzea, leihotik begiratu eta ikustea nondik ateratzea lortu zenuen. Baina amildegia hor, hala ere.

Erorialdiak publikoki onartzeak lotsa ematen du, batez ere ingurukoak zu baino lehen jabetuko zirelako arazoaz, eta zuk ukatu egingo zenuelako hasieran. Kalera pijaman atera zarela konturatzea bezala da, baina oso berandu. Batzuek inoiz ez dute nahiko gaiaz hitz egin, eta hitz egingo dutenek denbora bat beharko dute, erortzeagatik ahul sentitu ordez, ateratzeagatik indartsu sentitu arte pasatu behar den denbora, gutxi gorabehera.

Eta zer gertatzen da, gaiak planteatu bezala, zure amildegi ertzeko etxean goxo zaudela, zulorantz zuzenean doan jendea ikus badezakezu leihotik goizero? Lotsak isilik geratzera bultzatuko zintuzke, edo atetik irten eta hitz egitera ausartuko zinateke?

Igoak eta Viñasprek bertsotan azpimarratu zuten beraien esperientzia kontatzeak izan dezakeen garrantzia gainerakoei laguntzeko orduan. Eta iritzi berekoa naiz, kontaketak norbere burua sendatzen du, eta gainerakoei laguntzeak borroka batekin konprometitzen zaitu. Borroka horrek salbatuko zaitu, inork salbatzekotan, ahulguneetan.

Psikologiaz ideiarik ez daukan batek diotsue hori hala dela, behin erori izana nahikoa delako amildegira bidean doazen denak identifikatzeko. Neuk ere ikusten ditut nire xiringak lurrean. Ikusten ditut oso gaztetxoak irudiari inoiz baino gehiago erreparatzen, ikusten dut jendea dieta kronifikatuetan. Ez dut ikusten gorputz dibertsorik komunikabideetan. Ikusten ditut osasunaren izenean argaltzeko esaten dizuten lodifoboak eta jendeari lodi dagoela esanez aberastu diren enpresak. Ikusten ditut pertsonak gimnasioan udaberrian, ispiluak eta batidoak, batido asko. Ikusten ditut pisua galtzeagatik bizitza aldatu zaiela diotenak sare sozialetan, eta anorexia kasualitatezko birus bat balitz bezala azaltzen dutenak —”hau ere guri gertatu behar”-. Zorionez, ikusten dut gure gorputzak etengabe moldeatu eta suntsitu nahi dituen sistema hau, lehen ez bainuen ikusten. Eta hori etengabe ikusaraztea eta salatzea izango da nire borroka, jende gehiago erortzen den edo amildegia bera handitzen ari ote den ez dakidan honetan.

Bat »

Igor Elordui Etxebarria

Egun on Nafarroatik! Egun on Korrikatik! Gaurkoan zutabe honen izena ez litzateke izan behar Parajetik, baizik eta Furgonetatik. Atzo arratsaldean Otxandion hasi eta jada bete du egun bat euskararen aldeko lasterketa erraldoiak, edo, hobeto esanda, bete du gau bat. Bart, Otxandion hasi eta gero, eta, momentuz, Bizkaia atzean utzita, Araban sartu eta Gasteiz zeharkatu du ilundi eta gau partean Korrikak. Barikuarekin Trebiñun sartu da, eta goizaldean Arabako Mendialdean ibili ostean, egunsentiarekin batera, Nafarroan sartu da. Lerrook irakurtzen dituzunerako Lizarrarako bidean izango da, edo Lizarran bertan, edo Lizarra atzean utzita jada, Garesen, edo Mendigorrian, edo Artaxoan… Korrika ez baita gelditzen. Eta gu berarekin goaz. Txapela buruan (petoa soinean) eta ibili munduan.

Korrikaren furgonetan joan ahal izatea bizitzak eskaini digun oparirik ederrenetarikoa da. Ohorea da gu denontzat. Ardura bat ere bada, jakina: lekukoa ezin da galdu, Korrika ezin da gelditu, helmugara heldu behar da garaiz… Eta gogorra da, zer esanik ez: hamalau orduko txandak, orain gidari, orain esatari, orain korrikalari… Hamasei lagun gara, bi taldetan banatuta, genero, adin eta soslai desberdinetakoak. Euskal Herriari, euskarari eta Korrikari berari diogun maitasun infinituak bultzatzen gaitu, eta ez garen arren puntako kirolariak, esatariak, soinu-teknikariak, argazkilariak edota mekanikariak, ikusiko gaituzue zuen aldamenean korrika, furgoneta barrutik (eta batzuetan kanpotik) mikrofonotik aldarrika eta animoak ematen, argazkiak ateratzen eta bideoak grabatzen, matxurak konpontzen…

Eta guk ikusiko ditugu furgonetatik beste behin —hasi gara, honezkero— zuen aurpegietan poza, ilusioa, gogoa, barreak eta malkoak. Ikusiko ditugu umeak, gazteak, haurdunak, gurasoak ume-kotxeei tiraka, amamak eta aititak, makuludunak eta hankapaluak, kirolariak, parrandazaleak, dantzariak, bertsolariak bertsotan, trikitilariak gurdi gainean, suhiltzaileak bide bazterretan agur egiten kamioien sirena- hotsez, joaldunak korrikalarien erritmoan zintzarriei eraginez, gauez herri oso bat argi-suziekin pasilloa egiten, perkusionistak, albokariak, txalapartariak eta auskalo zenbat sorpresa berri. Ikusiko dugu, azken batean, mundu bat, kultura bat eta hizkuntza bat maite dituen herri bat. Bi urterik behin, jostorratzak hariarekin nola, lekuko baten atzetik korrika doazen milaka eta milaka korrikalarik josten duten herri bat.

Igaro da jada egun bat, edo hobeto esanda, gau bat. Falta dira beste bederatzi gau eta hamar egun Iruñera ailegatzeko. Korrikako kantak dioen bezala, hizkuntzaren malabaristak, akrobatak, trapezistak, herri honen ilusionistak… bidera atera gara, mundura atera gara, herriz herri igaroko gara. Izan bat!

Borde »

Nerea Ibarzabal
Nahi nuke izan borde, eta ezer ez gorde. Imajinatu, pin-pan-pun, eztanda egin eta guztiz husten diren horietakoa izatea, gero berriz hasieratik hasteko, momentuko beroaldian esandakoez damu, baina hitz denak haizeak eramanak, gutxienez….

Olatua eta harria »

Igor Elordui Etxebarria

Etzi, domeka, martxoak 19, egun historikoa izango da. Gure Esku Dago ekimenaren lehen olatu erraldoiak Euskal Herriko hainbat herritako kale, parke eta plazak blaituko ditu herrigintzaz, jaiaz, parte hartzeaz eta demokraziaz. Gogoz, ilusioz eta poztasunez blaituko ditu, bai horixe!

Duela lau urte, Durangotik Iruñera egin zen giza kateak lehenengo haizeak sortu zituen euskal herritarron gurariak osatzen duen ur gaziko eremu zabalean. Itsaso hartako aurreneko uhinak euskal lurretara ekartzeko nahiko indarrez jo zuen orduko haizeak. Bizkaira, lehenbizi, Arrankudiagara; eta, olatu kolpe berean, Etxarri-Aranatzera. Atzera egin zuen gero; kresal bako erresaka unea tarte batez. Baina erresakaren atzetik olatu handiagoa etorri zen, eta busti ziren Araban Aramaio, Gipuzkoan Azpeitia, Goierri eta Debagoiena; eta Ispaster, Bizkaian. Bizkaiko golkotik sartu zen azken olatuak, lehenengoak bezala, Bizkaia eta Nafarroa gazitu zituen: Dima eta Bakaiku.

Eta, orain, erabakitzeko eskubidearen aldeko haizeak olatu erraldoia dakarkigu. Etzi, 150.000 herritar gaude parte hartzera deituta Gipuzkoako 34 herritan (Astigarragan eta Hernanin, Oiartzualdean eta Tolosaldean) eta Bizkaiko herri txiki baina, zinez, bizi eta grinatsu batean (eta barkatu harrokeria, gezurra ez denez gero): Larrabetzun. Hain zuzen ere, duela 80 urte, 1937an, faxistek Bizkaia mendean hartzen hasi ziren hilabetean —martxoan— eta Burdin Hesia suntsitu zuten lekuan. Komeni da gogoratzea, zeren eta faxistek Bizkaia hartzearekin batera zapuztu zen hilabete batzuk lehenago onartu eta autonomiatik burujabetasunerako jauzia egitea esan nahi zuen 36ko estatutua (Euzkadi’ren Berjabetasun-Araudia).

Aurreko igandean, larrabetzuarrek 500 kilo baino gehiagoko harria eraman zuten, elkarlanean eta euren beso eta hanken indarrez, Eleixaldeko probalekutik Uriko plazaraino. Kilometro eta erdiko ibilbidean, euripean, mela-mela egin ziren, eta ez da, horretaz ari garela, metafora bat. Harria plazan egon da aste osoan, eta hala segituko du etziko galdeketaren egun historikoa amaitu artean, gertatuko denaren lekuko. Ekintza sinbolikoa izan zen, jakina, baina inori bururatzen bazaio galdetzea zertarako eta zergatik, erantzuna oso sinplea da: nahi dugula eta ahal dugula erakusteko. Elkarrekin eta elkarlanean edozer egin ahal dugulako. Egite hutsa ere, askotan irabaztea delako, edo, gutxienik, irabazten hasteko modua. Eta, askotan, urrun dagoela pentsatzen dugun hori pentsatzen dugun baino hurrago dagoelako. Galdeketak egiteko arrazoi berberak, azken batean.

Etzi, bada, Bizkaiko herri txiki baina esanguratsu batean, historia egitera goaz. Larrabetzuko herritarrok, jai giroan, euskal estatu burujabe bateko herritar izan gura dugun ala ez ebatziko dugu, eta seguru hango zipriztinek hurrengo olatu kolpean, eta hurrengoan eta hurrengoan, harri eta herri gehiago, eta handiagoak, mugiarazteko balioko dutela.