Karnizeria »

Nerea Ibarzabal
Teoriek eta diskurtsoek tarte bat behar dute poroetan barrena sartzeko. Bizitza oso bat batzuetan. Ez da aski larruazalean behin eta berriro zabaltzea, barrura sartzeko denbora bat eman ezean. Dena ulertu eta barneratu duzula uste duzun…

Musua »

Igor Elordui Etxebarria
Musuz bete zaizkit Facebook, Twitter, WhatsApp… Arrazoia? Nonbait, Musuaren Nazioarteko Eguna da gaur. Bai, bai, hala da; ez dut asmatu. Ez da nazioarteko egun ofizial bat, Nazio Batuen Erakundeak ematen dituen horietako bat e…

Partekatzea bizitzea ei zen »

Nerea Ibarzabal
Sare sozialen baten parte baldin bazarete, nabarituko zenuten azken opor egunotan, ohartzeke ia, badakizuela zuen inguru hurbileko eta ez hain hurbileko jende guztia non egon den, zeinekin eta zertan. Behin bi hitz gurutzatu zenituen ti…

Bariku santu bateko oilo-zopa »

Igor Elordui Etxebarria

Bitxikeria batekin gosaldu dut gaur: Julien Joy gazte zeelandaberritarrak Hanburgotik bidali dioten gutun bat jaso du berriki. Joyk, 2010ean, artean 7 urte baino ez zituela, mezudun botila bat bota zuen Zeelanda Berrian itsasora. Orritxo batean idatzi zuen inork inoiz botila hura topatu eta barruko mezua irakurtzen bazuen, berari eskribi ziezaiola, arren. Orritxoa botilan sartu, eta uretara jaurti zuen. Bada, zortzi urte igaro ostean, eta itsasoko uretan 20.000 kilometro baino gehiago egin eta gero, Hanburgoko sendi batek aurkitu zuen aurreko udan. Non eta Mundakan aurkitu ere.

New Zealand Herald egunkariak jaso du pasadizoa, eta aboutbasquecountry.eus webgunearen bidez heldu zait niri.

Imajinatuko duzue 15 urteko (jada) mutiko koxkorraren poztasuna. Gutxienik balio izan dio hedabideetan agertzeko. Eta jakiteko badela Bilbotik hurbil Mundaka izeneko herri txiki bat (near Bilbao [in Spain], in the little village Mundaka at the Atlantic ocean coast, hala deskribatu dio familia alemaniarrak). Estimatuko ote du? Bost ogerlekoko proposamena Euskal Herriko turismo-bulegoei: ez baztertu, Internetaren sasoian egonagatik, mezudun botilen irismena.

Uste dut Theodor Adorno filosofoa izan zela zera esan zuena, “mezu bat botila batean” garela gu, gizakiok. Ez dakit oso ondo zer esan gura izan zuen (filosofiaz ere gutxi dakit), baina oso iradokitzailea da, niretzat, mezudun botila batez espazioaren eta denboraren plano desberdinak lotzearen kontu hori, alegorikoki baino ez bada ere.

Espazioaren eta denboraren filosofia da, hain zuzen ere, filosofiaren adar bat. Sistema filosofikoen oinarrian dago horiei buruzko kezka. Kezka hori erlijioek ere badute. Azken batean, filosofiak eta erlijioak kezka asko dituzte amankomunean: espazio eta denboraren kezka, esan bezala; ontologia, morala… Baina alde handi bat badago bien artean: erlijioentzat existitzen da egia absolutu eta dogmatikoa; filosofiarentzat, ordea, erlatiboa da egia.

Gaur, bariku santua da; dogma-eguna: eliza katoliko erromatarrak Jesu Kristoren heriotza gogoratzen du. Eukaristia, prozesio, gurutze-bide, kalbario, penitentzia eta barau-bijilia eguna da gaurkoa. Nik, ordea, gurago dut plazera beldurra baino. Ai ni, bekatari, bizitzaren plazeren zalea! Epikurozalea naiz, hortaz, eta gorputzari eta arimari gustu ematen saiatzen naiz. Epikuro filosofoa aitatuta, hark —Kristo jaio baino 300 bat urte lehenago— egin zituen galdera berak egiten ditut nik: Jainkoak gaizkia saihestu nahi du, baina ezin du? Orduan, ez da ahalguztiduna. Ahal du, baina ez du nahi? Orduan, gaiztoa da. Ahal du eta nahi du? Zer dela eta, orduan, gaizkia? Ez du nahi eta ezin du? Orduan, zergatik deitu Jainko?

Esaera zahar batek zera dio: Filosofia baiño, oillozopia obe. Baliteke, bai, hala izatea. Edozelan, hori bezain egia da, gutxienez (egia erlatiboa, noski), oilo-zopa barau egitea baino hobea dela.

Ahal dun »

Nerea Ibarzabal

Dena hasi zen 2000 eta auskalo zenbatgarren urtean, nire lehengusu txikiari Gabonetan Scalextric bat oparitu ziotenean. Jolasteko deseatzen geunden, eta antsiaz zabaldu genuen kaxa. Banaka atera genituen errepidea osatzen zuten pieza solte guztiak, kotxeak, kableak, pilak, edo auskalo ze bateria mota; jolasa muntatu gabe zetorren -noski-.

Une hartan sentitu nuen alferkeria izugarri hura bizitza osorako iltzatuta geratu izan balitzait bezala da. Lehengusu mutil- zaharragoek lagundu zioten txikiari pista muntatzen, eta ni baztertu egin nintzen, itxaron beharrik eta prestakuntzarik eskatzen ez zuen beste zerbaitekin jolastera. Gaur gauza bera egingo nuke.

Ordutik ez baita aldatu mekanikarekin dudan harremana, saiatu ere ez naiz egin, gainera. Eta benetan arduratzen nauen gauza bat da, ze nire gogo urria alderantziz proportzionala da jakintza honen behar izugarriarekiko.

Bitrozeramika blokeatzen denean -normalean gainazala urez bustita dagoelako- gosez hilko naizela pentsatzen dut. Gidabaimena ateratzeko azterketan galdera praktikoak sartuko zituztela esan zidatenean nola aldatzen da olioa?- ia bihotzekoak eman zidan. Piztu/itzali/piztu da darabildan metodorik aurreratuena etxeko tresnak konpontzeko, eta Excell-a da nire ordenagailuko programarik konplikatuena. Aste honetan etxeko galdara izorratu zaigu, eta erremintak hartu eta zerbait egiten saiatu baino lehen, burutik pasatu zait ea zenbat manta beharko nituzkeen martxoan bizirauteko, eta zein laguni eskatu diezaiokedan uzteko dutxatzen bere etxean.

Nire barne-borroketako bat da. Ahalduntzen saiatzen nabil beste arloetan: oholtzetan, kaleetan, lanean, parrandetan, harreman afektiboetan, -ahalduntze ekonomikoa ere beranduagorako utzi dut-… baina, oraindik, ur beroa falta zaidanean, edo kotxean argi arraro bat pizten denean, gertuen daukadan gizonezkoarengana jo behar izaten dut beti. Eskale’s trick.

Diskurtso dena lurruntzen zaidala iruditzen zait horrelakoetan, blablabla bai, baina bizitzako arazo txikiak konpontzerakoan kale. Askok aurpegiratzen diguten estereotipo hori oso-osorik betetzen dudalako haserretzen naiz neure buruarekin. Nahi dut lur zati hori konkistatu, batere interesatzen ez zaidan arren, behar dudalako.

Zin dagit ez dudala berriro “bai, bai, bai” esanez ihes egingo azalpen mekaniko/elektriko/ elektronikoak ematen dizkidatenetan oso gutxitan, normalean nire aldameneko mutilei ematen dizkiete-.

Eta zer diren gauzak, gaur bertan jaso dut kotxeari IAT/ITV-a pasatu behar diodala gogorarazteko mezua. Has dadila jolasa.

‘Be Country, my friend’ »

Igor Elordui Etxebarria

Hautsak harrotu zituen, lehengoan, apirilean egingo den Euskal Herriko txirrindulari-lasterketaren izenari Itzuliari, alegia, antolatzaileek Basque Country gehitzeko erabakiak (Itzulia-Basque Country); bai, behintzat, txiolandiako eremu haizetsuan. Hala, txio guztien artetik, pare bat dakartzat lerrootara: Mikel Urteagak zera txiokatu zuen: Espainian: Vuelta a España – Italian: Giro d’Italia – Frantzian: Le Tour de France – Euskal Herrian: Itzulia Basque Country #akonplejatuak. Eta, ironiaz, Igor Elortzak: Bertsolari Txapelketa Basque Country. Ez.

Lehenengo txioaren haritik: iruditzen zait baietz, badagoela konplexuek eragindako arazo bat hor. Ni neu Bienvenido, Mister Marshall (Berlanga, 1953) filmarekin akordatu nintzen. Ikusi duzuenok akordatuko zarete: Espainiako herri txiki batean aztoratuta dabiltza, zenbait diplomatiko estatubatuar bertara joango direla-eta. Herria goitik behera apaintzen dute, Welcome (ongietorri-mezu) erraldoi eta guzti. Eguna heltzean, ordea, amerikarrak arin batean igarotzen dira bertatik, geratu ere egin barik. Iragan mendeko 50eko hamarkadako Espainia haren konplexuetatik batzuek XXI. mendeko Euskal Herrian bizirik diraute? Hotzikara eragiten dit horixe pentsatze hutsak.

Baina, gero, Elortzaren txiotik tiraka: begiratzen dugu halako zenbat dauden eta, ai, ene! Basque Culinary Center, Urdaibai Bird Center, Be Basque Talent Network, Euskal Encounter, Bilbao Exhibition Centre, Basqueteam… Eta konturatzen gara konplexu-arazo batetik abiatuta (zein ez) estrategia baten neurrigabeko erabileratik ere badagoela. Orduan, galdera andana datorkit burura, bata bestearen atzetik: Bateko, zer nahi da bultzatu, “produktua” ala nazio-marka? Esaterako, lerroon abiapuntua izan den kasuan, Itzulia ala Basque Country? Besteko, mezua zer da, kanpora begira ala barrura begira? Agian eragin handiagoa dauka gugan, geure autoestimuan-edo, kanpoan baino. Eta non dago muga? Zeren eta horrela segituz gero… Bertsolari Txapelketa Basque Country, Santomas Basque Country, Aste Nagusia Basque Country (Gora Partymary!)…

Berlangaren pelikularen Villar del Rion ez, baizik eta Cuencako Olmeda de la Cuestan, Gernikako Arbolaren kimu bat landatu dute eta bertara joan da Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietako presidentea. Ondo dago hori. Kargu publiko asko, eta EAEko lehendakaria bera, joaten dira pitean-pitean Espainiara ez ezik, Asiara, Ameriketara… Nazio-marka indartzeko modu ona izan daiteke hori; gure paisaia ingelesezko deiturez betetzea baino hobea, nire ustez. Ai, ez balitz izango bidaia horien helburua, gehienetan, ekonomikoa izaten dela, eta soilik enpresariek lagunduta joaten direla. Sokatirako Munduko Txapelketara ez gara heldu, lehendakari jauna, baina zer moduz bihar Irlandara bagoaz? Irlandako Rith, Euskal Herriko Korrikaren “alabetako” bat, bihar amaituko da-eta. Zein ona litzatekeen han Basque Country ikusaraztea, for example.

M-8: Hitza-ko emakumeok greba egin dugu »

Nerea Ibarzabal

Bihotz hila »

Igor Elordui Etxebarria

Bihotz hila, horixe eragin didate aurreko asteko hiru gertakarik, eta nekez topatuko dut berba egokiagorik sorrarazi didaten tristura eta atsekabea adierazteko. Are handiagoa, gainera, hain desberdinki tratatu direnean iritzi publikoa deritzon horren partetik (iritzitik gutxiago eta publikatutik gehiago duen horren partetik).

Iragan asteartean jaso nuen lehen albistea, Spartak futbol-taldeko milaka ultra nazi etorriko zirela-eta zenbait hedabide eta botere publiko hauspotzen ari ziren psikosiaren ingurumarian: Cabacas auziko fiskalak ez du delitu zantzurik ikusten duela (laster) sei urte gertatutakoan. Eta, deliturik ez dagoenez gero, errudunik ere ez ei dago. Hamaika lerroko idazki laburrean adierazi du fiskalak bere ustea, eta dozena erdi lerrokadatan ebatzi dute hedabideek berria. Arrakala berri bat Fina eta Manuren bihotz urratuetan.

Bigarren albistea handik bi egunetara: Inocencio Alonso ertzaina hil zen partida hasi aurretik San Mameseko zabaldegian izan ziren liskarren erdian. Bihotz-barrunbeak astindu zizkidan haren bihotzekoak eta, hain zuzen ere bihotzekoak eman ziola jakitera orduko, nire lehenbiziko bulkada izan zen —neurea eta guztiona, pentsatzen dut—, galdetzea: Nola hil da? Noren erruz? Madarikatzen dut Herri Nortek bota zuen bengala batek hil zuela zabaldu zuen bihotz-beltza. Eta madarikatzen ditut hain asmo makurrez bidalitako mezuari intentzio bertsuaz men egin zioten fake-kazetariak. Ez baita berdina sendi eta lagunen bihotz hautsientzat ere.

Berezko heriotza izan zen Inocencio Alonsorena, eta berezko heriotza izan zuen, hurrengo egunean, Elorrion, haren izenik ere ez dakigun 58 urteko kamioilari bulgariar batek. Hirugarren albistearen berri, titular handietatik landa geratu baitzen, zeharka jaso nuen. Antza, GPSaren erruz, Eroskiren biltegietara zihoan kamioilaria okertu egin zen eta, 17 metro luze zen kamioia, ez atzera ez aurrera geratu zen Elorrioko auzo-bide batean. Gaua kabinan eman zuen, eta hurrengo goizean, ertzainek eta udaltzainek hala aginduta, kamioia atzeraka atera nahian zebilelarik, bihotzekoak eman eta hil egin zen. Noraino bihotzeratuko ote zen kamioilariaren hutsunea!

Badago, azken heriotza horretan, kontatzea merezi duen, eta apenas ezagutzera eman diren, bi gauza: batetik, badirudi kamioi-gidariak presioak jasan zituela enpresaren partetik; bestetik, auzokide batek salatu du psikologikoki jota zegoela, eta ertzainek eta polizia munizipalek sentsibilitate gutxi eduki zutela garraiolari bulgariarrarekiko.

Gauza da, denboran ez ezik, maila sinbolikoan ere bat egin dutela nire barruan Cabacasen heriotzaren fiskalaren ebazpenak, Alonsoren heriotzak eta kamioilari bulgariarraren heriotzak. Kasu bat bestearekin nolabait lotzen dituen elementu andana datorkit, zurrunbiloan, burura. Bihotz hila uzteraino.

Marta eta Manuel »

Nerea Ibarzabal

Jakin nahi nuke zer den Marta Sanchez izatea. Zer den zilegitasuna sentitzea norbere herrialdeko ereserkiaren letra idazteko, eta gainera jakiteko herritar asko ados egongo direla idazten duzun horrekin.

Nahi nuke argi izan zein kolore aipatu nire herrialdeko ereserkian. Oholtzara igo foku zuri-berde-gorri-more-hori-beltzen… azpira, eta txalo artean aurkeztu nire sorkuntza mediokrea, burua tente. Nahi nuke gai izan aberri bat hain azaletik definitzeko, itzultzeko gogoa den sentsazio abstraktua baliatuz soilik denek sentitu izan balute bezala-, eta ez bertan bizi direnen hitzak. Eta gainera esatea “lasai hilko” zarela, letra hori behin betikoa bihurtuko balitz.

Nahi nuke jakin zer den, norbere estatu propioa izanda, norbere hizkuntza guztiz babestua egonda, norbere ereserkiaren doinua ofiziala izanda, oraindik sentitzea bandera astindu beharra munduari musturren aurrean. Jakin nahi nuke non ahalduntzen den Marta Sanchezen moduko jendea, inork ukatzen ez dien identitate bat azpimarratzen ibiltzeko gorriz eta horiz. Y no pido perdón.

Jakin nahi nuke zer den Manuel Sarrion arbitroa izatea. Zer ote da leku guztietan bertako sentitzea norbera egokituz baino, besteak egokituaraziz-. Zelai ertzetik agintzea baina jakitun zentroa zeu zarela, jakin nahi nuke zer den lurra hainbesteko segurtasunarekin zapaltzea. Jakin nahi nuke noiz sentitzen duen norbaitek beste bati hizkuntza bat erabiltzea debekatzeko zilegitasuna ordu eta erdiz, zer ote den hizkuntza bati beldurra izatea dialekto anekdotiko bat baino gehiago izan daitekeela ohartzerakoan. Komunikatzeko balio duela ohartzerakoan, non eta futbol zelai batean gainera. Eta izan duen oihartzuna ikusita, ez dut jakin nahi zenbat gehiago gorrotatuko ote dituen euskara eta bere hiztunak orain.

Jakin nahi nuke zer esango ote luketen Martak eta Manuelek nire lagun kurdua, Faruk, turkiarrei buruz hizketan entzun izan balute. “Niri turkiar batek nazionalista deitzen didanean, beti erantzuten diot nik ez dudala izan nahi, berak behartzen nauela”, zioen, “ni behartuta nago nazionalista izatera estatu propiorik ez dudan bitartean, nire hizkuntza babesten ez den bitartean, nire jendea zapaltzen duten bitartean kurdua izateagatik. Behin hori guztia lortuta, ez naiz nazionalista izango. Baina esan dezatela turkoek zergatik behar dituzten beraiek hainbeste bandera bistan, aurpegietan, bizkarretan, leihoetan, zergatik uste duten beraien hizkuntza baliotsuagoa dela besteona baino, zergatik diguten beldurra hori guztia zalantzan jartzen dugunoi. Besteen nazionalismoa gaizki iruditzen zaie, eta ez dira beraiena ikusteko gai”.

Ziur asko ereserkiaren bolumena igoko lukete, eta ezer esan ez.

Testuingurua »

Igor Elordui Etxebarria

Testuingurua zer den? Hona hemen, euskararen C2an edo 4. maila delakoan gabiltzanok ematen jakin beharko genukeen erantzuna:

Hiztunok, komunikatzean, ekintza komunikatibo bat gauzatzen dugu (hitz egitea, idaztea… hizkuntzarekin gauzak egitea da). Bada, ekintza komunikatiboak testuinguru batean gauzatzen dira beti. Zehatzago, bost dira testuingurua definitzen laguntzen duten elementuak: 1-Enuntziatzailea: nork, baina hori baino garrantzitsuagoa, zein roletatik sortu duen testua (ahozko zein idatzizkoa). 2-Enuntziatarioa: nori, baina batez ere, zein roletatik jasoko duen. Jakina da ez dugula modu berean komunikatzen baldin eta gure mezuaren hartzailea haurra ala pertsona heldua bada; laguna ala lankidea bada; bezeroa ala administrazioa bada… 3-Erabilera-esparrua: lanekoa, familiakoa, komunikabideetakoa… Esparruak askotan moldatuko du mezua; izan ere, ez dituzte ezaugarri berak esparru pribatuan edo publikoan sortzen diren testuek. 4-Testu-generoa: hizkuntzaren zer forma eman testuari: artikulua, aurrez aurreko elkarrizketa, gutuna, eskabidea… 5-Xedea: zertarako sortu dugun testua: informatzeko, eragiteko…

Beraz, sortzen zein jasotzen ditugun testu guztiak daude, ezinbestean, testuinguruak baldintzatuta. Horra hor testuingurua zer den, eta zein garrantzitsua den. Eta, berez, horrekin amaitzen da Iñigo Martinezek Realari eta realzaleei bere azpieuskalkian idatzitako agur-gutunari buruzko polemika. Iñigo Martinezek ez zuen testuinguruarekin asmatu. Kito.

Kito, bai, baina… Horren haritik: zein paradoxa tristea den hainbatek uste izatea bizkaieraz nabilela hauxe esaten badut: “Gaur, barikuz, testuinguruari buruz egin gura dizuet berba”. Eta aditzea esaten Unibertsitateko euskal filologiako irakasle euskaltzain bat —batuan ari delakoan, euskalkian—: “Klasean, mesedez, batuan egin, nik hemen ez det onartuko euskalkian hitz egiterik”. Eta zer amorragarria den entzutea hainbat eta hainbat, euskara perfektuan dabiltzalakoan, erdaraz? Zeren eta hala egiten baitute eskola, ikastola, institutu zein unibertsitateko irakasle askok; telebistako aurkezle eta irratiko esatari zenbaitzuk; politikari gehienek, Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakariak berak eta ondarroarra kritikatu duten batzuk.

Askojakin eta sasijakintsuok: aire danok globun. Asaldatzen zarete zerekin eta futbolari batek bere azpieuskalkian idatzi duen agur-mezuarekin? Aholku bat, hainbati: zaindu batua, bat-bateko oldarraldiz horrenbeste maite duzuela erakutsi baituzue (baina benetan zaindu, zeren eta zuek maite izango duzue, baina nik haren beharra dut): saihestu erdarakadak, jagon ahoskera, aberastu lexikoa, landu jatortasuna, ekidin atzerakarga, gerundio faltsua eta alferrikako erlatiboa… Eta egin kasu hizkuntzaren testuinguruari: egin ezazue euskalkian hala komeni denean, eta batuan hala egin behar denean. Ez egin euskalkian, batuan ari zaretelakoan. Eta batez ere, ez egin erdaraz, euskaraz ari zaretelakoan.