Gaua »

Igor Elordui Etxebarria
Zure altzoan jaio nintzen, urteberri eguneko ordu txikietan. Imajinatzen dut nire bizitzako lehen hilabetetan guztiz emankorra suertatuko zinela, guztiontzat bezala, pertsonoi jaio berritan dagozkigun zereginetarako: bularra edo…

Etxeko kontuak »

Nerea Ibarzabal

Badira estatu mailako sekretuak, gutun azal marroixka klandestinoetan edo disko gogorretan ezkutatuak, batzar gela ilunetan giltzapetuak, heriotzaz mehatxatuak, informazio gorenak, arriskutsuak… eta, gero, horien guztien gainetik daude etxeko kontuak. Gurasoek ahalegin berezia egin zuten zuk ezberdindu zenitzan lagunei kontatzeko moduko gauzak eta kontatu ezinekoak. Gauza hauek etxekoon artean geratzen dira, bai txiki? Eta horrela pixkanaka ulertuz zoaz kanpora begira gerta dakizukeen gauzarik txarrena dela zutaz baino, zureez gaizki hitz egiten dela ohartzea. Pertsona orekatu bat emateko beharrezkoa baita zure familia den instituzio hori garbia eta fidagarria izatea, bestela badakizu, traumak eta hori guztia.

Mahai bueltako elkarrizketa haiek iraun dute zugan, eta ziurrenik inori kontatu gabeko zerbait baldin baduzu, etxeko kontuen artxibokoa izango da, familiakoa ez den beste edozein harremani, luzea eta sakona izanagatik ere, aitortzeko beharrik sentitu ez duzun informazioren bat. Eta aitortu baldin baduzu, ahulezia momentu batean aitortu duzu, edo pertsona hori ere zure instituzio pribatu horretan sartzeko momentua heldu dela ikusi duzulako. Funtzionamendua uler dezan kontatu diozu, beldurtu ez dadin, zure jendea onar dezan. Azken finean, familiara pertsona berriak sartzen dituzunean, benetan beldurtzen zaituena pertsona horri familia ez gustatzea da, eta ez alderantziz.

Instituzioak isiltasunaren aldeko apustua egiten du ia beti arazoen aurrean, eta zaratarik ez egiteak gehiago kezkatzen du konponbidea aurkitzeak baino. Horregatik, denok dakigu nola jokatu senideen bilera nagusietan, zein eserleku dagokion bakoitzari, zein ezin den zeinen ondoan jarri, zeini ez zaion utzi behar gehiegi edaten eta, hori lortu ezean, zeinek egin beharko duen alde denbora baino lehen, eztabaidak saihesteko. Etxekoen barruan ere etxe asko daudelako, eta odoletik gertuen dagoena defenditu behar delako sutsuen.

Lotsaren eskalan, kalera biluzik zoazela amestearen edo okerreko pertsonari sekulako agurra egitearen gainetik dago etxeko kontu bat zabaltzen denean sentitzen dena —instituzioa gogor saiatu arren, etxeko kontu ia denak jakiten dira azkenean beste etxeetan—. Auzo lotsa asmatu zuenak ez dakit nola ez zuen jasota utzi etxe lotsa kontzeptua. Maitasunetik baino, taldetasunetik edo jatorritik gertuago funtzionatzen du familiak askotan, eta horregatik momentu onetan egotea gustatzen zaio, baina txarretan ez du beti asmatzen. Etxe lotsa.

Batzuetan gustatzen zait senide gaiztoarena egin eta nire arbasoei huts egitea, nahikoa konfiantza ez dudan jendeari etxeko kontuak aitortuta. Ondorengo minutuak urduri pasatzen ditut, ea tximista bat eroriko ote den eta gure baserria erre. Baina hala ere batzuetan bandoa botako nuke, pintadak egin eta hainbeste belaunalditan pilatutako sekretu guztien karga aireratu, inori axola ez arren, gutxienez denok bizi izandako milaka arazo normaliza daitezen.

Utopia vs Distopia »

Igor Elordui Etxebarria

Okindegi bat zabaldu dute, eta ogia doan banatzen diete auzokideei; zinema aretoa berriz ireki dute, eta igandero filmak ematen dituzte; eliza zaharrean gaztetxea eraiki dute; irrati-estudio bat prestatzen ari dira, bai eta auzoko musika-taldeentzako entseatzeko leku bat ere; baratze ekologikoa, oilategia eta fruta arbolak zaintzen dituzte; musu-truk denda zabaldu dute… eta euskaraz ere inguruko beste lekuetan baino gehiago egiten da. Hilean bitan elkartzen dira auzo batzarrean, eta eguneroko martxa lantaldeen bitartez kudeatzen dute. Sarreran “auzo-boterea” dago idatzita. Errekaleor da, Gasteizko alkate Urtaranek eraitsi gura duen auzoa. Asteon, Euskadi Irratian Bernardo Atxagari entzun diot gaiari buruzko gogoetan: “Utopiaren nahia behin eta berriz gauzatzen da, eta azkeneko aldia, nik dakidala, Errekaleorren”.

Krak »

Nerea Ibarzabal
Unikornioen marrazkiz apaindutako mezu positibodun karpetak, zoriontsu izateko agintzen dizuten pultserak -be happy, now-, uda eta poza eskutik doazela iradokitzen duten kanta planoak, eta bat-batean zu, denen erdian, jende zoriontsuak …

Aupa Athletiiic! »

Igor Elordui Etxebarria

Kirolzaleak garenontzat aurtengo maiatzeko egunak agurrez beterikoak izan dira (onartuko didazue oraingoan kirolari, eta bereziki Athletici, tartea egitea iritzirako diren lerrootan).

Pilotan, profesionaletan hemezortzi urte egin eta hiru txapel jantzi eta gero, Abel Barriolak takoak erantzi zituen maiatzaren 7an. Bi aste geroago, bihotzeko arazoa dela-eta pilotari profesionala izateari behin betiko utzi behar diola adierazi zuen Juan Martinez de Irujo “pilotaren iraultzaileak”, igandeko BERRIAk ezin hobeto definitu zuen bezala, hamalau urte eta beste horrenbeste txapelen ostean. Bizkaira etorrita, Amets Txurruka txirrindulari etxebarritarrak ere agur esan du (gorputzez txikia baina erraldoia esfortzuan eta ausardian, kastako txirrindulari horietako bat); besteak beste, saiatuenaren saria 2007ko Frantziako Tourrean. Eta bere kirol-ibilbideari ez baina Athletici agur esan dio 10 urtez lehoien atea gorde duen Gorka Iraizozek, Iribar eta Carmelo Cedrunen ostean partida gehien jokatu duen atezainak. Egon(go) dira segurutik agur gehiago, sona gutxiagokoak izateagatik ez meritu gutxiagokoak; pilotariak, futbolariak, txirrindulariak edota gizonak ez diren kirolariak.

Neuk ere neurri batean men egin eta, iragarri legez, futbolari, zehatzago, Athletici erreparatu gura diot bereziki. Hiru futbolariren, hiru lehoiren, hiru emakumeren agurrari; izenburuko Athletiiic horren i banari: Ibarra, Iraia eta Irune.

Eli Ibarra, Iraia Iturregi eta Irune Murua. Ezin da ulertu Athleticen historia hiru jokalari hauen ekarpena aintzat hartu barik. Hiruren artean 1.125 bider jantzi dute elastiko zuri-gorria: Eli Ibarrak, 412tan; Iraiak, 400etan —Eli bakarrik dago aurretik— eta Irune Muruak, 313tan. Ibarra eta Iturregi dira 2002an klubak emakumezkoen taldea sortu zuenetik lehian jarraitzen zuten bakarrak. Gainera, Eli Ibarra ordutik jokatutako sasoi guztietan aritu da Athleticen eta klubak irabazi dituen bost tituluetan parte hartu duen jokalari bakarra da. Iraiak eta Irunek bat gutxiago dute —Iraiak urte batean AEBetan jokatu zuelako eta Irune Muruak 2003-2004 sasoian iritsi zelako—.

Esaten den bezala, Athleticen historia bizia. Athleticek youtuben daukan kanalean ikusi nuen pasa den astean hiru jokalariek elkarrekin, Josu Urrutia presidentearekin batera, eman zuten agurreko prentsaurrekoa. Eli Ibarrak kostata ahal izan zuen prestatutako idatzi bat irakurri. Iraiak behin baino gehiagotan eten behar izan zuen bere hizketaldia eta Iruneri emozioak gainezka egin zion eta berba bakar bat ere esateko ez zen gai izan. Guztiz hunkitu nintzela aitortu behar dut. Konpromisoa, Athleticenganako maitasuna, harrotasuna… Hori dena erakutsi zuten sentimenduz beteriko agerraldian. Ikusi eta atoan bidali nien hainbat laguni wathsappez bideoaren lotura, banekien eta hedabide gehienetan ez zela, preseski, lehen lerroko izenburua izango eta, merezi arren, Athleticzale askok ez zuela egingo ikusteko aparteko ahaleginik.

Hacker »

Nerea Ibarzabal

WannaCry birusak munduko hainbat enpresa handi aztoratu ditu aste honetan, milaka eta milaka ordenagailu hackeatzea lortu baitu denbora tarte laburrean. Interesgarria bezain erakargarria iruditzen zait segurutzat eman izan ditugun gauzen frakasoa, sistema zibernetikoen erorketa, datu denen galera, funtzionatzeko modu baten amaiera; 2000 Efektuarengan sinetsi zutenak imajina ditzaket “esan genizuen!” oihukatzen, 2020a iristeko beldurrez.

Auskalo nor dagoen Wanna-Cry-ren atzean; gazte kuadrilla friki bat izan daiteke logela batean, edo talde antolatuagoak, aberatsak, mendeku bila doazenak, gobernuren baten laguntza dutenak… Baina argi dago edozein hackerrek gauza bera sentituko duela kode zuzena sakatu eta ordenagailuaren tripetan sartzerakoan. Klik. Informazio ozeano bat zabalik eta eskura, norbait barrutik zelatatzeko aukera, guztia kontatzea erabaki duen biktima, biolentziarik erabili gabe.

Norbaiten izen-abizenak Facebooken bilatu eta orrialdea irekita duela ohartzean sentitzen den pozaren tankerakoa izango da. Eta bilatu ezean, lagunen lagunak miatu eta, izen asmatua izan arren, profileko argazkiari esker identifikatzen duzunean sentitzen duzun hori. Eta hor ere ez bada ageri, ba bere herriko asanbladaren, komunikabideen, udalaren orrialdeko jarraitzaileei begiratu bat eman dakieke. Baliteke Facebookik —edo X sare sozialik- ez izatea, ordea, eta horrelakoetan ba Googlen bilatu dezakegu bere izena. Eta horrela jakingo dugu gaztetan gimnasia erritmikoa egiten zuela, ikasbidairako dirua biltzeko bideo bat grabatu zuela aspaldi eskolan, HITZA-k behin elkarrizketa bat egin ziola herriko briska txapelketa irabazi zuelako, Fotologa izan zuela eta itxi gabe duela oraindik, eta garai hartan bikotekidea zeukala eta baita flekillo itsusi bat ere.

Eta behin bere argazkirik zaharrenak ere aztertu ditugunean —tentu handiz, nahi gabe Atsegin dut botoiari ez emateko-, eta informazioz enpatxatu garenean —ziber zeruari eskatuz ez dezala bere profilera egin ditugun sartu irten kopurua ikusterik izan— sentitzen den asetasunaren eta lotsaren arteko nahaste hori izango da agian hackerrek sentitzen dutena. Edo espiek. Eta Tom Hanks Da Vinci Kodea-n baino finago aritu garela uste arren, bilaketa hauek ez dute meriturik, umeentzako pista joko erraz bat baita gure bizitza Interneten, deszifratu beharrik ere ez duena. Eta mundu mailako hackeo horretaz oraindik ez gara jabetu.

Gzia Esbdikueen Aldrraikapen Uniebratsla »

Igor Elordui Etxebarria
Giozn-eamkume guztaik akse jaoizten dira, dunitsaun eta eksuibde bebreark dituzleta; eta ezauegra eta kotzinentzia duetnez greo, eklarren atrean seinde lgeez joktau behrara dute.Gziaki orori dagokzio Aldakirrapen hoentan aideriz…

Nahi al duzu izan? »

Nerea Ibarzabal

Badira galdera nahasgarriak, galdera zuzenak eta testetan a, b edo c erantzutekoak. Badira galdera tranpak, galdera indiskretuak, galdetzen dutena ez, baizik eta beste zerbait jakin nahi dutenak, galdera irekiak, erantzuna badakitenak edo kuxkuxero baten galderak. Bi perpaus negatibo dituzten galdera deszifraezinak, espero dituzun galderak eta sorpresan harrapatzen zaituztenak.

Badira inertziazko erantzun bat duten galderak —zelan? ondo—, buruz ikasitako erantzun bat eskatzen duten azterketetako galderak, galdera errazak, harrapatzera doazenak eta galdetu ostean “arrazoitu erantzuna” esaten dizutenak, ordura arte izan zenezakeen zorteari ate denak itxiz.

Okerreko erantzunik ez duten galderak, oker erantzunez gero ondoriorik ez dakartenak, oker erantzunez gero milaka euro lortzea galaraziko dizutenak telebistako lehiaketetan, esaterako. Egiazko erantzunik jasotzen ez duten galderak, egiazko erantzuna merezi dutenak, egia jakin nahi ez dutenak, beraien egia propioa bilatzen dutenak. “Galdera bat egin diezazuket?” galderarekin aurkezten diren galdera inportanteak.

Badira Google-en bilatzen diren galderak —aurrez beste norbaitek ere galdetu duela ikusi eta lasaitzen zaituztenak—, ezjakintasunetik egindakoak, galdera filosofikoak, lotsatzen gaituztenak. Badira normal gaudela bururatu zaizkigun galderak eta mozkortzean ihes egin digutenak, botilaren jolasean egiten direnak, konpromisozkoak. Galdetzea bizibide duten kazetariak, epaileak, psikologoak daude, eta galderak saihestetik —bai besteenak, bai norbere buruari egindakoak— bizi dira beste hainbeste.

Erantzun izan dugu zenbat ume eduki nahiko genituzkeen, edo zein lanetan pasatu nahiko genukeen gure bizitza guztia. Hainbeste galdera mota egiteko aukera dago, non ahaztu egiten baitzaigu maiz oinarrizkoena ez digutela inoiz galdetu. Horregatik, joan den astean oporretan pare bat aldiz egin ziguten galdera tentsio uneen aurrekari izan daiteke: “¿Sois españolas?“. Uau. Elkarri begiratu eta ezetz, euskaldunak garela erantzun genuen guk; altuan esaten ez duenari begietatik entzuten zaizkio pentsamenduak: “bueno, bueno, gauza bera da eta”, “hasi gara…”. Badu zerbait galdera horrek, munduko irribarre zabalenarekin erantzunda ere, oihuka erantzun izan bagenu bezala begiratzen baikaitu galdetzaileak. Erasotzen ari zara, bizikidetza hausten, berriro kontu horrekin.

Horregatik behar da beste galdera bat, erantzuna bezain ondo pentsatua eta herriak herriari egina. Domeka honetan iritsiko zaie erantzuteko txanda beste hainbat eskualderi, eta nik bizitzan zehar egin dizkidaten gisa horretako galdera denei erantzun nahi nieke nire bozarekin. Une deserosoak, arraroak, zalantzatiak, liskartsuak… egon daitezela, baina ez oinarrizkoan, ez nongoak garen galdetzerakoan.

Edadea izango da »

Igor Elordui Etxebarria

Bart gauean alabak galdetu dit: “Aita, noiz hiltzen gara pertsonak?”. Eta hozkirri batek zeharkatu nau goitik behera eta behetik gora. Bakoitza tokatzen zaionean, esan diot, batzuk lehenago hiltzen dira/gara, gaixotasunagatik ala istripu batengatik, eta beste batzuk zaharraren zaharrez hiltzen dira/gara. Aukeran hobe bigarrena, noski, (esan ez) pentsatu dut.

Edozelan ere, noiz hilko naizen jakin barik ere, jabetzen naiz, kasurik onenean, bizitzaren erdiak paseak izango ditudala honezkero eta edade batera heldu naizela. Ez da atzo gaueko kontua, jakina. Gabonek lehenago zeukaten lilura galtzen dutenean, senideekin egiten ditugun otorduetan jangelako mahaiaren bueltan berriro sekula beteko ez diren hutsuneak daudenean, bizitzan egin bako gauzez egindakoez baino damu gehiago izaten denean, lagunak faltatzen hasten direnean, lehenago sentitzen ez zenituen —edo oharkabean pasatzen ziren— minek atoan Google-era zaramatzatenean, kolonoskopia, gastroskopia, TAC eta halakoak zer diren badakizunean eta Interneten edozein gestio egin behar duzunean eta jaioteguna topatzeko hartara egokitutako laukitxo madarikatuan behera eta behera egin behar duzunean, orduan konturatzen zara edade batera ailegatu zarela.

Zenbat urte dauzkadan? Bada, Jose Saramagorekin akordatu naiz esaten zuenean: “Zer ardura dauka zenbat urte dauzkadan! Nahi eta sentitzen dudan edadea daukat. Pentsatzen dudana beldur barik oihuka dezakedan edadea. Gogoak ematen didana egin dezakedan edadea, porrotaren edota ezezaguna zaidanaren beldur izan barik”.

Zenbat urte dauzkadan? Zer axola du zenbat urte dauzkadan! Batzuentzat, gauza batzuetarako zaharra naiz; beste batzuentzat, aldiz, onenean nago. Orain inork ezin dit esan “gazteegia zara, ezingo duzu; zaharregia zara, ez dagokizu”. Badaukat edade bat gauzei patxada handiagoz begiratzekoa, baina hobetzen jarraitzeko asmoarekin. Badaukat edade bat zeinetan batzuetan maitasuna sugar zoroa den, hainbeste desira den pasio baten sutan itotzeko irrikan, eta beste batzuetan, ostera, inguru lasai bat den, ilunabarra hondartza batean bezala.

Zenbat urte dauzkadan? Ez daukat zenbaki batekin markatu beharrik; izan ere, nire desira beteek, nire garaipen xumeek, bidean isuritako malkoek eta nire ilusio zapuztuek pilatutako urteek baino askoz gehiago balio dute. Inporta duena sentitzen dudan edadea da. Eta daukadan edadea da bizitzeko behar dudana, libre eta beldur barik bizitzeko edadea.

Zenbat urte dauzkadan? Bada, norbaitek zenbat urte dauzkadan galdetzen badit, esango diot ez dakidala, alegia, bizitakoak 44 direla, baina horiek jada pasatu direla eta eduki-eduki, asko edo gutxi, bizitzeko aurretik geratzen zaizkidanak ditudala. Beste maisu handi batek, Benedettik, idatzi zuen bezala, gakoa da jarraitzea gazte izaten, zaharraren zaharrez hil arte. Ahal bada.

Zerua »

Nerea Ibarzabal

Pentsaera fatalista eta tipikoa da, baina maiz iruditzen zait —errotik— alda zitekeen dena XX. mendean aldatu zutela. Zer geratzen zaigu berrioi, George Orwellek bete-betean asmatu zuela esateaz gain, ziberbullyingari aurre egiteaz gain, Interneteko foroetan ezezagunekin eztabaida infinituak edukitzeaz gain. Sistemari bere horretan eusteko belaunaldi prestatuena, bakoitzaren gurasoei interesatzen zaien errelatuaren eramaile huts, herrigintzan geroz eta gutxiago sinesten duen gazte aldra ekintzailea —uler bedi enprendedorea, arren—.

Garai zaharren nostalgia ere ez zaigu geratzen. Mundua alda dezakegula sinesten dugun lauzpabost urteak pasatutakoan, aski zantzu ditugu jada gugandik kilometrotara, estratosferan dauden instituzio eta boteredun horien aurka ezer gutxi egin daitekeela ulertzeko. “Ez nintzen marjinal izatera etorri, zeruak asaltatzera baizik”, dio Los Chikos del Maizen kantu batek euskarara ekarrita, baina nola hartu zeruak, kaleak ere ez badira gureak ia. Hain dago makineria perfektua zeru horretan, ez baitakit zein momentutan utzi genion hainbeste indartzen, ze momentutan delegatu genien dena. Eta hain ondo diseinatu zuten boteredunen zerua, non bakarrik berak suntsi baitezake bere burua krisi ziklikoekin, eta hala ere ezin dugu gainetik kendu. Horrelakoetan pentsatzen dut agian XX. mendean ere ez zenutela gauza handirik aldatu berez.

Horregatik gutxiesten dituzte herri-ekimenak aipu-kazetaritza egitera ohitu diren kazetari loritoek, horregatik bizi dira hain lasai aipu-politika egitera ohitu diren politikari indioilarrak.

Zerutar gehiago daude atzean: AEBetako banderako arranoa, zentral nuklearra zabalduko duen pinguino trajeduna, burua lurrean sartuko duen epaile ostruka, Elizaren trapu zaharrak gordeko dituen zikoina, etxegabetzeak bultzatuko dituen putrea, terrenoak birkalifikatuko dituen okila, kultura gutxietsiko duen flamenkoa, txantxangorri elebakarra, mozolo matxista, loteriaren distrakzio-funtzio bera duen kukua eta “inoizko aurrekonturik sozialenak” sinatuko dituzten zozoa eta belea. Desberdinak diruditen arren, erritmo eta norabide berean mugitzen ikasi duten hegazti arrek saretzen dute zeru ukiezin hori.

Agian gure belaunaldiari erabakitzea dagokio, aurreko guztiei bezala. Sistema ezin dela aldatu sinetsi baina tokian tokiko alternatibak sortzea ahal den heinean, edo sistema ezin dela aldatu sinetsi eta kexatzea —ahal den heinean—, edo sistema alda daitekeela sinetsi eta Facebook bidez salatzea… Ez dakit, iruditzen zait, behin puntu batera helduta, norbere ongizate minimoa bilatu eta isiltzera garamatzatela bidezidor guztiek, eta hala izan dela beti, beharbada. Horrela berunezko zeruak ere eutsiko lioke erori gabe.