Gezurberri on »

Nerea Ibarzabal

Uste dut beti gorrotatu izan dudan jende klasea izateko pauso batera nagoela oraintxe: Gabonak gustatzen ez zaizkion pertsona marmartia. Olentzero gurasoak direla bortxaz deskubritu eta, gradualki, Grintx edo Gabonen etsai bilakatzeko prozesua abiatu dudala esango nuke. Jada ez dut ospatzen kalean argiak jarri izana, arbola ere ez dut apaindu, opariek berdin didate, eta eguneroko errutinak harrapatuta naukala iristen da abenduaren 24 gaua, eta joan ere halaxe joaten da, oharkabean.

Ze, egiari zor, ikazkin misteriotsu baten kondairak asko laguntzen du Gabonetan gerta daitezkeen egoera deseroso denak estaltzeko orduan (gizon tripontzi musugorri bat zure etxera sartu eta gailetak jatea ez da gerta daitekeen arraroena).

Begirada oparietatik altxatzen joan zaren heinean, erreparatu duzu, adibidez, mahairen inguruko banaketan; nola etxeko emakumeak sukaldetik gertuen dagoen ertzean esertzen diren, errazago altxatzeko; nola gizon nagusiei beraien txokotxo pribilegiatua gordetzen zaien beraien gauzez hitz egiteko; nola Ak eta Bk ez duten elkar jasaten duela hamabost urte gertatu zen hura dela medio, oraindik ondo eta osorik kontatu nahi ez dizuten hura; nola diruz justu dabiltzan zure osaba-izebek ikaragarrizko ahalegina egin behar izan duten afari hau prestatzeko; nola aitona eta amona hil zirenetik, edo umeak hazi zirenetik, ez garen gai zehazki zerk batzen gaituen esateko. Olentzero joan zen, eta bakarrik utzi zintuen zure familia bereziarekin.

Eta orain beldur zara, pixkanaka mahai bueltako kideak desagertuz eta berriak agertuz doazen heinean, noizbait zuri egokituko zaizulako agian honetaz guztiaz arduratzea, eta ez zara gai sentitzen. Ez dakizu nola doblatzen diren serbilletak modu polit batean, ezta ere zein xaboik kentzen duen ondoen langostino orbana manteletik, zein gai ez den komeni ateratzea, zeri diren alergikoak, noiz nahi duen altxatu osabak pilota ikustera salara… Zaintza lana, muturrera eramana. Eskerrik asko, e, Olentzero. Garaiz alde egin zenuen, dekadentziaren hasieran.

Guk kontra egin arren, limoi urez idatzitako gutunen azpitik metxeroa pasatzean legez bistaratzen dituzte Gabonek gure urteetako miseriak. Nahi dena erakustearen eta nahi ez dena ezkutatzearen arte sofistikatua da berez eguberria, baina oso zaila lortzen. Horregatik behar dira haurrak, eta gezurtxo bat.

Behin lagun batek kontatu zidan berari “Olentzeroren egia” hasiera-hasieratik kontatu ziotela umetan, hau da, ez zietela Olentzeroren existentzia ukatzen, baina etxeko haurrei argi esaten zitzaiela opariak gurasoek jartzen zituztela arbolapean. Nik, fantasiaren alabak, ezin nuen sinetsi, ze umezaro da hori? Baina, zer diren gauzak, berak Gabonak ilusioz bizi ditu oraindik, iragan hobe baten etengabeko konparaziorik gabe.

Zer pentsatua ematen dit, seguruena pedagogikoki egokiena gezurrik ez esatea delako; hala ere, uste dut nire haur hipotetikoak Olentzerorentzat esnea eta gailetak prestatzen jarriko ditudala ohi bezala, ez baitakit eskaini ahalko diedan errealitatea aski ona izango den, eta, bide batez, nire zaharkitutako fantasia apurrari eusteko erabili nahi ditudalako.

Onegia, mundu honetarako »

Igor Elordui Etxebarria

Eskela batean ikusi dut (ez dut izen-abizenik emango; ez da gizalegezko ezta bidezko eta, gainera, berdin dio): A. Z. 57 urte. Zure lagunek ez zaituzte ahaztuko. Eta azpian beste esaldi hau: Onegia, mundu honetarako. “Adios!” Pentsatu dut. “Onegia mundu honetarako? Hara, orduan, zergatik joan den bestera”.

Imajinatzen dut, lepoa jokatuko ez nukeen arren, lagunek laudoriotan atxiki ziotela esaldia eskelari. Ez dut uste eman gurako zutenik aditzera inozoegia, inuzenteegia ala zuzen-zuzenean, tontoegia zela. Ez dut uste. Hauxe ere onartu behar da: berbok desberdin aditzen dira hartzailea edota eragilea bizirik badago, ala hilda.

Onean jarrita, halako epitafioarekin, ez zait kostatzen gizon hori irudikatzea umetan, eskolako patioan, besteen jostailuak nekez itzultzen dituen haurrari berea uzten. Geroago, gozoki dendan, enparauak dendan litxarreriak ebasten eta bera artega, dirua eskuan, mostradore aurrean zain, bereak ordaintzeko prestu. Are geroago, taberna batean, bere alboko ezezagunari lurrera 50 euroko diru-papera oharkabean erorita, hura jakinaren gainean jartzen. Denboran hurrago, gehienetan berari egokitzen zaion botetik dirua falta, eta beretik jartzen azken sosak; edo ordaindu barik joan dela akordatuta, tabernara zorrak kitatzera joaten; edo mesederen truke mesedea itxaron barik faboreak egiten… Horrenbeste gauza igar diezazkioket A.Z.-ri.

Ai, A.Z., zenbat bider esango zizuten onegia zarela mundu honetarako. Hori hilobira ere eraman duzu eta! Eta zenbat bider esango zuten zuri buruz, zeu parean zarela zein ez zarela, onetik tontora alde gutxi dagoela. Bada, ez dakit zuk zer erantzuten zenien —zerbait ihardesten bazenien—; ez dakit, orobat, zeure eskela irakurtzerik izango bazenu, zer iritziko zeniokeen. Dakidana da, fama txarra daukala ona izateak. Baina, lasai, nik bezala ulertuko dute denek eskelako mezua; alegia, on hutsa izan zarela, bestelako irakurketarik barik.

Bestela litzateke A.Z. bizirik balego, noski. Onari diotsegu onegi (onegi izaterik balego bezala); eta eransten diogu segidan, amaierako ohar legez: onetik tontora alde gutxi dago. Ostera, “txarregi, mundu honetarako” ez dut sekula entzun. Inoiz ez diogu txarrari txarregi esaten. Horrekin azaltzen da, modu ezin hobean, zer-nolakoak garen gizakiok eta nolakoa den gure mundua. Inozoari inozo, tontoari tonto, zuhurrari zuhur eta txarrari txar deitzen hasten garenean aurreratuko dugu zeozer. Eta onari, on; kito. Hobe izango litzateke denontzat onari onegi deitzeari utziko bagenio eta txarrari txarregi dela esateko adorea bilduko bagenu, maizago eta ozenago. Gustura jarriko nieke hainbati nik eskelan horixe bera: txarregi, mundu honetarako.

Tzun patzun pa »

Nerea Ibarzabal
Badira zenbait parrandako eztabaida, esaldi, aitortza, alkoholezko geruza batek estaliak egon arren, eta behin eta berriro erlatibizatzen saiatuta ere, etxera eramaten dituzunak belarri atzean gordeta. Eta esnatu eta hor irauten dute, e…

Konparaziozko pertsonak »

Igor Elordui Etxebarria
Konparaziozko perpausak dauden bezala, konparaziozko pertsonak daude. Denok daukagu apur bat horretatik, denok baikaude jaiotzatik bertatik, eta bizitza osoan zehar, konparatuak izatera zein konparatzera kondenatuak. Elaia bi ki…

Jaitsi »

Nerea Ibarzabal

Descartesen Pentsatzen dut, beraz banaiz hura gehiegi barneratu zenuelako edo, zure bekokiaren eta hezur parietalaren artean kabitzen da zure izate guztia. Arrazionala zara, sentimenduak pentsatzerainokoa (pentsa!). Eraikinak, arazoak, egitekoak, egin gabeak, helburuak, antolaketa, asfaltoa zara. Plazera eta inspirazioa ere programatu egiten ditu zure garun ahaltsuak, kirola ere bai, tristura ere bai. Horregatik deskantsatzen duzu bakarrik igandeetan, horregatik egiten duzu dantza asteazkenetan 17:00etatik 18:00etara kiroldegian eta ez edonoiz eta edonon, horregatik egiten duzu negar zure gelara iritsitakoan, iluntzean.

Jaitsi pixka bat, egin ezazu ariketa hori minutu batez. Jaitsi ezazu zure bekoki atzeko kontrol panela zure eztarrian behera. Utzi argudiatzeak goian, behean ez dituzu behar. Sentitzen duzu zerbait? Agian ohartuko zara korapilo bat daukazula aspalditik, edo ez, agian altu kantatzeko gogoa daukazu, besterik gabe, edo garrasi egitekoa. Beharbada ez duzu ezer sentituko eta zure garunak “hau tontakeria bat da” esango die zure belarriei barrutik. Baliteke hala izatea. Baina berriro eskatuko dizut jaisteko pixka bat, egizu ahalegina. Joan eztarritik beherantz eta iritsi bularrera, eta gero sabelera. Zure buruak ahaztuta utzi zuen emozio hondarren bat aurkituko duzu agian, norbaitek esandako hitzen batzuk, une lotsagarriren bat, beldurra, maitemina, tentsioa. Amaraunak bezala, zure gorputz ertzetan iruten doaz arrazionalak iruditzen ez zaizkizun kontu guztiak, zure garunak noiz kasu egingo, zain. Ikusten dituzu?

Orain jaitsi beherago, sabelpetik genitaletara, izterretara, hanketako behatzetara. Buruak hain ahaztuta daukan azalaren mailara jaitsi edo, metaforikoki, igo—. Galdetu al diozu inoiz zure gorputzari zer behar duen? Ulertu al duzu inoiz zure gorputza mugikortasunerako tresna xume ez den beste moduren batean? Bilkari izaeraz haratago doan subjektu jasotzaile, interpretatzaile eta pentsatzaile gisa, esaterako? Bale, ba orain garuna behean daukazula, ez iezaiozu utzi berriro buruan gotortzen. Eraiki behingoz zure garunak hainbeste defendatzen duen harreman horizontala zure baitan, ez goitik beherakoa beti. Berdindu itzazu argudiatze sendoak eta bihotzaren bulkadak, dialektika aberatsa eta sabeleko ezinegona, zure marko teorikoa eta bat-bateko oilo ipurdia.

Eta, besterik gabe, ikasi existitzen, produktiboa eta arrazionala iruditzen zaizun ezer egin gabe egoten, eta ez epaitu gero. Imajinatu ze atseden zure buruak, pentsamendua gorputz osora delegatuta, estimuluei libre utzita. Eta kogitoak berriro bekokitik heltzen zaituenerako, esaera filosofiko bat oparituko dizut, deskartez: Bazara, beraz, hasi sentitzen.

Tik-tak »

Igor Elordui Etxebarria
Ume txikiak dauzkazuenok ederto ulertuko duzue kontatzera noan hau: goizeko… bota zortziak. Umeak esnatzeko ordua. Armosua prest dago mahaian; hamaiketakoa ere prest, motxilan; eskolara eramango duten arropa ere bai, armairuan…

Mapak »

Nerea Ibarzabal

Gure ondotik joan diren pertsonek zeuk hautatu ondoen datorkizun joan-en adiera arrasto asko uzten dituzte, arropak, elkarrizketa amaitu gabeak, liburuak, argazkiak… azkenean denborak kaxoi formako amaiera emango dien hainbat kontu. Baina leku bat uzten duenak beti uzten du zerbait ezabatu gabe, eta hori lekua bera da. Lekuak.

Zure etxetik alde egin duen pertsona bakoitzak mapa bat utzi dizu mesanotxean, elkarrekin zapaldu dituzuen munduko txoko guztien mapa bat, baita zapaltzeko asmoa izan baina azkenean bisitatu ez zenituzten lekuena ere. Mapa Mundia beharko dute batzuek, Euskal Herriko mapa bat besteek, herri bateko edo etxe bateko planoarekin nahikoa, agian, norbaitek.

Zuen arteko dena delako harremanaren topografia oparitzen dizu, noizbait etorkizunean leku horietatik berriro ibili nahiko bazenu, gogoratzeko behin zeinekin egon zinen han, zeinek oparitu zizun mundu zatitxo hori, non bota beharko zenituzkeen bere errautsak, edo erretako harremanarenak.

Horregatik Aizkorri entzun eta igande hura oroituko duzu, eta Leitzatik pasatu eta parranda hura, eta Lekeitiora joan eta bere barrea irudituko zaizu hondartzan, eta, biok hainbestetan amestu eta gero, azkenean bera gabe Mexikora iristen zaren egunean, pentsatuko duzu zenbat gustatuko litzaiokeen jaten ari zaren tako pikantea. Edo Kanaria uharteak, Donostiako Easo plaza, London, Donibane-Lohizune, Bartzelonako kebab-a, Hondarribian izan zenuten eztabaida taberna erdian.

Eta zuk, Mekari edo Jerusalemi edo erromes-bideei zentzurik aurkitzen ez diezun horrek, lekuen sakratutasuna absurdotzat duzunak, zeure burua harrituko duzu noizbait puntu esanguratsu horietakoren batera itzuli eta egiten duzun errituala ikusita. Lehenbizi, isiltasuna; zeure baitaratu, eta orduko ibilbide bera egiten saiatuko zara, agian. Falta den horren irudia proiektatuko duzu, noizbait eseri zen aulki, harri, zelai, hondar beraren gainean. Eta ziurrenik hutsuneari galdetuko diozu nondik dabilen bera orain, eta itzuli ote den leku horretara zu gabe, eta noski, ea berak ere jakin nahiko ote lukeen nondik zabiltzan zu.

Are gehiago, arraro sentituko zara toki horiek beste pertsonaren batekin bisitatzean, iraganari traizio egiten ariko bazina bezala. Zure lur sakratuak dira, ortozik eta kontuz zapaldu beharrekoak, eta ez da komeni topografiak elkarrekin nahasterik aurreko oroitzapenak estaltzeko estrategikoki egiten ez bada behintzat. Bakoitzak bere ibilbidea.

Horregatik, mapak mesanotxean pilatu ahala, geroz eta murritzagoa da libre geratzen zaizun mundu zatia, eta geroz eta saihetsezinagoa nostalgia.

Susmagarria ez ezik, salagarria »

Igor Elordui Etxebarria

Bizkaiko Hitza-n partekatzen dugun txokotxo honetan —Susmagarria iritzi-artikuluan—, Nerea Ibarzabalek Bertsolari Txapelketa Nagusiaren ingurumarian jazo zen istorio bat kontatu zigun joan den astean. Gogora dakart ostera ere: final-laurdenetako sei saioetatik emakumeek lautan lehen postua lortu dutela eta, bertsozale batek bi gizonen arteko elkarrizketa entzun zuen, zeinetan, gizonetako batek “hainbeste andre aurrean…” bota zuen, eta besteak ihardetsi: “Susmagarria…”. Anekdotaren(?) haritik, Nereak, beti bezain zorrotz eta dotore, hausnarketarako gaia plazaratu zuen: susmagarria benetan da pentsatzea emakumeek kirolean marka handi bat egiten dutenean, maila altuko lanpostua lortzen dutenean, bertsotan ondo moldatzen direnean… feminismoa modan dagoelako dela.

Bada, bertsolaritzaren analogiarekin segituz, puntua hartu diot gaurkoan txokokideari. Joan den astean, fikziozko euskal liburu salduenen zerrenda eman zuten. Sei eleberri: Jenisjoplin, Koadernoa zuri, Gelditu zaitezte gurekin, 33 ezkil, Nola heldu naiz ni honaino eta Bidean ikasia. Sei idazle, hortaz, gaur-gaurkoz salduenen (eta pentsatzekoa da irakurrienen) zerrendan: Uxue Alberdi, Arantxa Iturbe, Ana Malagon, Miren Gorrotxategi, Kattalin Miner eta Arantxa Urretabizkaia. Sei emakume. Hori ere, Nereak zioen bezala, sorpresa exotiko legez hartu behar ote dugu? Ez, bada, jaun-andreok! Bertsolaritzan gertatzen den moduan, literaturan, euskal literaturan bederen, hau ez da moda kontu hutsa. Hau da eboluzio bat, zenbait diziplinatan gertatzen ari den emakumearen ahalduntzearen erakusgarri bat.

Baina horrenbeste dago egiteko, ez noa ezer berria esatera. Kristalezko sabaia hortxe dago, batez ere, agintari, hedabide, zale… maskulino askok nagusiki maskulinotzat jotzen dituzten esparruetan. Adibidez, nola ez, kiroletan.

Pasadizoa pasadizoaren truke: egunotan eskuz banakako lau t’erdikoa jokatzen ari da, gizonezkoena zein emakumezkoena. Iaz, sasoi honetan nire lagun batek eskuz binakako emakumeen pilota txapelketari zabalkundea ematen laguntzeko eskatu zidan. Euskal Herri mailako lehenbiziko txapelketa hartan 80 pilotarik baino gehiagok parte hartu zuten (baita Euskal Herrira kanpotik etorri ziren hainbatek ere). Hiru hilabete baino gehiago, 53 partidatan, lehian aritu ostean, finala Zornotzan jokatu zen, martxoaren 5ean. Jokatu ahala, hedabideetan oihartzuna irabaziz joan zen txapelketa (zerbait lortu genuelakoan gaude, beraz), eta finalaren egunean pilotalekua jendez lepo zegoen, eta ETBk zuzenean eman zuen. Handik hilabetera jokatu zen gizonezkoen txapelketa, eta enpresei eskatu genien emakume txapeldunek ohorezko sakea egiteko aukera ematea. Txapeldunak bizkaitarrak zirenez gero, Athletic Clubi ere egin genion proposamena. Oraindik erantzunaren zain gaude. Ea aurten.

Susmagarria »

Nerea Ibarzabal

Twitterren zabaldu zen txio bat joan den asteburuan, eta benetan saiatu naizela horri buruz idazteko tentazioari ihes egiten, bene-benetan, baina ezin izan dut ez dakit inspirazio faltagatik izan den edo, besterik gabe, gaiak erreta naukalako azkenaldian-. Bertsozale batek bi gizonen arteko elkarrizketa entzun eta Twitter bidez elkarbanatu zuen; Bertsolari Txapelketa Nagusiaren inguruan ziharduten: “Hainbeste andre aurrean…”, esan zuen batek, eta “susmagarria…”, erantzun zion besteak. Txapelketa jarraitu ez dutenentzako, final laurdenetako sei saiotaetik lautan emakumeek lortu dute lehen postua. Susmagarria, zalantzarik gabe.

Batzuek esango dute salbuespenekin tematzea dela, bertsozaleek oro har ez dutela hori pentsatzen, publiko aurrerakoia eta aurreratua dela bertsotara doana, baina ai, ez dakit ba. Denok gara iraultzaileak, iraultza ezinezkoa dela uste dugunean; gauzak aldatzen hasten direnean ordea, epa, kontuz eta batez ere aldaketa hori kuantifikagarria denean, ze aldaketa aspaldi hasi zen nire ustez, ez txapelketa honetan-. Eta gauzak susmatzen hasita, nik ere susmoa dut ez direla bi bakarrik horrelako zerbait pentsatuko zutenak honezkero.

Ze gu beti gara susmagarriak. Kirolean marka handiren bat egiten dugunean, susmagarria da eta badaezpada DNA probak egiteko eska dezake norbaitek, ze, aizu, agian gizonak gara. Eta maila altuko lanpostu bat lortu badugu, susmagarria da eta auskalo zer egin behar izan dugun horraino iristeko. Eta bertsotan ondo moldatzen baldin bagara, susmagarria da, feminismoa modan dagoelako, entzuleei burua jan diegulako, desberdin baloratzen gaituztelako. Gizonena naturala da, esperotakoa, eta emakumeena susmagarria eta zalantzazkoa. Guretzat beti eskailera bat gorago dago gure merituen onarpena.

Eta, bestalde, noski sekulakoa dena final laurden hauetakoa, noski aipagarria dena emakumeek lortutako puntuazio altua, noski. Baina, zer nahi duzue esatea, txapelketaz kanpoko plazak apur bat jarraitu dituenak aurreikus zezakeen hau, eta zenbait hedabidetan soilik azken hilabete honetako zenbakiei eman zaie pisua, aldarrikapenetik baino harriduratik gehiago duten iruzkinekin batzuetan. Sorpresa exotiko bat balitz bezala. Normala da, baina ikuspuntu antzua ere bai, ze soilik emaitza hauek hartzen baditugu aldaketaren ikurtzat, gaur arteko ibilbidea eta etorkizunekoa behatu gabe, ez gara inoiz jabetuko benetan eboluzio honek duen garrantziaz. Hori sumatzen ez dutenek susmatzen jarraituko dute.

Beste ni »

Igor Elordui Etxebarria

Bahituta naukazu, nahierara narabilzu. Gura duzunean agertzen zara gogorarazteko bazarela nire baitan; gogorarazteko izena ere ez dudala amak eta aitak nahi zutena: Iker behar zuen neure izenak, eta ez Igor, baina frankismoaren hondar urteetako Getxoko funtzionario malapartatu hark gurago izan zuen niretzat izen eslaviarra euskalduna baino.

Umetan tuberkulosia eduki zuen umea naizela gogorarazten didana zara, biriketako min horrek eraginda ikastolara joan barik hilabeteak etxean sartuta egon zen haurra; geldi egon beharraren beharraz, gaitza sendatzearekin batera, potolotu egin zen mutikotxo hura. Eta zara diostazuna birikeriagatik izan ez balitz dudan gorpuzkera txiker eta zabala ez nukeela edukiko, lirainagoa nintzatekeela.

Gaztetan —gazte izateari utzi diodala esatera baitzatoz— egindako gauza haiez guztiez malenkonia suntsigarri batez akordatzera behartzen nauzuna zara. Aldi berean, egin bakoen, galdutako aukera horien guztien damua dakarkidazuna ere bazara. Horixe da ezarri didazun kondenaren paradoxa tristea. Behinola izan nintzena gogorarazten didazu, eta izan eta eduki gura nuena, gura bai, baina ez naizena eta ez daukadana. Hori gutxi ez, eta sekula izango zein edukiko ez dudanaren inbentarioarekin zatoz, interesak kobratzera bazentoz bezala.

Ez zara, ez, gainera, errukiorra. Gehienetan gauez zatoz zerrendarekin. Lotan harrapatzen nauzu, esnatzen nauzu eta ikuskaritzan hasten zara. Eta krudela zara, oso krudela: aurpegiratzen didazu egin ez dudana, egin ezin dudana, egin nahiko nukeena —eta ezingo dudana—, egin beharko nukeena, txarto egin dudana… Eta horrez guztiaz gain, atsekabea eta beldurra dakartzazu, badakizu min ematen: joandako ama, etorri ez zen umea, galdutako lagunak, jendearen zer esanak, familiari huts egitearen izua, zera izatearen sentsazioa: zaharragoa, itsusiagoa, txikiagoa, inozoagoa, ezgauzagoa. Are gehiago: horretxegatik guztiagatik maite dituzunak, maite zaituztenek, zu maitatzeari utziko dioten beldurrak hartzen zaitu; ez baitzara lehen zinena, ez lehen bezain alaia, ez uste duten bezain indartsua. Eta beldurra hauspotuta handiagoa da erredura. Ikara sortzen badakizu, bai jauna.

Egunak egon zaitezke etortzen, badakit nolakoa zaren. Hotzagoa eta luzeagoa da gaua zatozenean, laburragoa eta ilunagoa eguna. Hurrengo goizean ispiluan neure buruari begiratzen diodanean iruditzen zait handiagoak eta sakonagoak direla zimurrak, egun bat baino igaro ez arren. Baina bai, hala da, egunez egun zahartzen goaz eta ni hau eta beste ni gehiago pilatzen.

Esango nuke denborarekin ikasten dela norberaren ni guztiak onartzen. Biharamunean “bart altxatuta ibili zara” botako didate; “zer gertatu zaizu, bada?” Nire beste ni, erantzungo dut. Ulertuko dute, nik ez bezala, nire ni guztiak barne maite nautelako.