Hilabete pasata, “normaltasuna” iritsi da Sodupeko Eretza eskolara »

Sodupeko Eretza IPI ikastetxeko atean (Gueñes) ia hilabete batez izan den kartelak honako hau dio: Osasunarekin ez da jolasten. Normaltasuna da nagusi orain, baina, duela hilabete izandako gasolio isuri baten ondorioz, zalaparta nagusitu da asteotan. Egindako azterketek benzenoa aurkitu zuten airean. Eusko Jaurlaritzak osasunerako arriskurik ikusten ez bazuen ere, gurasoek ez zituzten seme-alabak ikastetxera eraman astebetez.

Urtarrilaren 2an hasi zen dena; usain txarrak nabaritu, eta Gueñesko Udalera deitu zuen ikastetxeak. Gas jario bat zegoelakoan hori aztertzen jardun baziren ere, ez zuten ezer aurkitu. Gabon oporren ostean, urtarrilaren 7an, bueltatu ziren haur eta gazteak eskolara. Bitartean, hoditeria garbitzen hasi zen udala, usain txarra bertatik etor zitekeelakoan. Baina ez zen hala izan; zortzi egunera, irakasle eta ikasleak buruko minak, begietako azkurak eta zama narriadurak sumatzen hasi ziren. Hori ikusita, urtarrilaren 16 eta 17 bitartean ikastetxea ixtea erabaki zuten. Eskolako hainbat gunetan airearen kalitatea neurtzeko ekintzak egin zituzten: kutsaduraren 170 eragile aztertu zituzten, baina ez zuten ezer aurkitu. Egindako ikerketetan ez zuten aurkitu “osasunerako kaltegarria izan daitekeen ezer”; hortaz, urtarrilaren 17an eskola irekitzea erabaki zuten.

Iturburua: gasolio isuria

Laster agertu zitzaien arazoaren iturria; urtarrilaren 24an: gasolio isuria zegoen ikastetxeko sukaldean. Irakasleek gurasoei hots egin zieten, haurren bila joateko. “Irakasleek deitu ziguten lanera, haurren bila joateko esanez. Esan ziguten baldintza horietan ezin zela eskolarik eman”, azaldu du Jabier Mentxaka guraso elkarteko kideak. Asteburu hartan, eskola guztia egurasteko leihoak zabalik utzi zituzten, dena normaltasunera buelta zedin.

Baina airean egindako azken azterketetan benzeno kopuru txikiak identifikatu zituzten. Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen ez zuela osasunean kalterik eragiten, oso maila txikia aurkitu zelako. Ikasleak eskolara joateko deia egin zuten. Baina gurasoak ez ziren iritzi berekoak: “Guraso batek bere seme-alabak dauden tokian benzenoa dagoela entzuten baldin badu, alarma pizten da. Guk ez dakigu ezer benzenoari buruz”, adierazi du Mentxakak. Erabaki zuten azalpenak eman arte eta azterketa zehatzak egin arte haurrak etxean edukiko zituztela. Petrolioaren osagaietako bat da benzenoa, eta askok diote minbizia eragin dezakeela.

Astebetez etxean izan dira Eretza eskolako ikasle gehienak, baina aste honetan normaltasuna bueltatu da. “Oraindik beldurra dago gurasoen artean; ez da hain arin kentzen. Haurren kontuak dira, eta zure seme-alabak direnean, oso gogorra da”, aitortu du Mentxakak. Udal ordezkariekin eta Eusko Jaurlaritzarekin hainbat bilera egin dituzte egoera konpontzeko. Baina horretaz kexu da Mentxaka: “Kudeaketa salatzen dugu guk; prozesu osoan ez digute batere informaziorik eman”. Gaineratu du gurasoek egindako mobilizazioen ondorioz eman dituztela erakundeek azalpen guztiak; ordura arte, mutu.

Behin eta berriz nabarmendu nahi izan du guraso elkarteko kideek informazio falta “ikaragarria” izan dutela. Eta eurak izan dira arazoaren aurrean mobilizatu diren bakarrak: “Gurasoak gara eskolaren egoeraren inguruan aurpegia ematen dugunak. Kasu honetan ere, guk bakarrik egin ditugu salaketak”. Aitortu du eskola publiko bat izanda estamentu guztiak mugitu beharko zirela.

ELA sindikatuak, berriz, exijitu du Hezkuntza Saila egiten ari den aire neurketaz gain kanpoko enpresaren batek ere egin dezala. Eta lanerako leku egoki bat izan arte eskolak emateko beste espazio batzuk irekitzeko eskatu die Gueñesko Udalari eta Eusko Jaurlaritzari. CCOO sindikatuak salatu du erakundeek ikastetxeari zein eskola kontseiluari informazioa emateko izan duten gabezia. Horien ustez, administrazioa da “erantzule bakarra”. Hezkuntza Sailaren maila “eskasa” ere salatu du, erabakiak hartzeko berandu ibiltzeaz gain ez delako azalpenak emateko gai izan.

Arazoak aldez aurretik

Gasolioarekin izan duten arazo hau ez da eskolak izan duen bakarra. Duela zortzi urte hasi ziren eskola publikoaren inguruan kexatzen guraso elkartekoak. Izan ere, barrakoi batean dago kokatua, eta horrek kalte nabariak eragin ditu eraikinean. Mentxakak azaldu du hormetan arrakalak ateratzen direla. Hortaz, gasolioarekin gertatutakoa izan duten azken arazoa baino ez da izan. “Utzikeria ikaragarria dago eskolarekiko”.

Ikastetxean sortutako zalapartarekin bestelako neurriak hartu dituztela adierazi du Mentxakak: “Ikastetxeko teilatua konpondu eta institutua egiten hasiko direla esan digute. Kasualitatea da gasolioaren arazoak hedabideetan izandako zalapartaren ondoren guztia mugitzen hasi izana”.

BI MUNDU KONTRAJARRI, AURREZ AURRE »

Erabat desberdinak diren bi mundu elkarren ondoan jarriko ditu Txalo antzerki taldeak taula gainean, Arrigorriagan. Ondoko hilobiko tipoa antzeztuko dute, gaur. 20:00etan izango da saioa, Lonbo aretoan. Neskatila pinpirin bat baserrian, eta baserritar bat operan azalduko dira: Maila soziokultural ezberdinetako bi pertsona ariko dira aurrez aurre. Begoña Bilbaok zuzenduko du komedia. Aiora (Aitziber Garmendia) eta Pablo (Iker Galartza) ditu protagonista. Liraina, goxoa eta alarguna da lehenengoa; berekoia, burugogorra eta ezkongabea, bigarrena. Bi mundu ordezkatzen dituzten gazte biek leku berean egingo dute topo: hilerrian.

Ugaon AP-68ko zaratak gutxitzeko lanak egin dituzte »

AP-68 autobidea ondo-ondoan dutela-eta, Ugaoko bizilagunek ibilgailuek egiten duten zarata handia pairatu behar izan dute urteetan. Orain, zarata hori gutxitu egin da, horretarako propio errepide parean jarri dituzten panelei esker.Hain zuzen, San Bar…

LURRARI LEKUA HARTU DIO ITSASOAK »

Itsasoa zakar sartu zen kostaldeko hainbat herritan, joan den domekan. Bizkaian, kalterik handienak Bermeon egin zituen: kai muturra apurtu zuten olatuek, baita Frantxuen Haitzetako horma ere —irudian—. Ura bertako lonjetara sartu zen, indarrez. Idurre Bideguren alkateak azaldu du lehentasuna bi hormok konpontzea izango dela. Beste herri batzuk ere gogor astindu zituen urak. Lekeition, esaterako, San Juan Talako eremuan sortu zuen kalte gehien.

Elikagaien banku bat martxan jarri dute »

DERIO. Hamar boluntarioren laguntzarekin, elikagaien banku bat martxan jarri dute Derion. Bertako Elikagaien Elkarte Solidarioak kudeatzen du. 130 derioztar inguru baliatuko dira elkarte horren lanaz. Hilean behin jaso ahal izango dituzte elikagaiak, …

EH Bilduk dio atea itxi diotela Ezkerralde osorako aterpetxe bat jartzeko asmoari »

EH Bilduk salatu du eskualdeko udalek ateak itxi dizkiotela Ezkerralde osorako aterpetxe iraunkorra martxan jartzeko koalizioak egindako proposamenari. Hain zuzen, Santurtzi, Portugalete, Sestao eta Barakaldoko udalen arteko akordioa proposatzen zuten…

Elkartzearen indarra, agerian »

Orain arte alderdien mapa nahiko zabala zen, baina datozen urteetan are gehiago zabalduko da. Horren adibide da hainbat herri eta auzotan sorturiko herritar plataformek emandako aurrerapausoa. Izan ere, koalizio bateratu bat sortu dute Bizkaian eta Araban datorren urteko foru hauteskundeetara aurkezteko asmoz. Aurrerantzean, Ikune izeneko alderdia izango da beren bilgunea.

Ez da ezerezetik sortutako proiektua. Ikunek hamar bat herritar plataforma bildu ditu dagoeneko, eta horien artean izango dira urte luzez zenbait udal gobernatzen dihardutenak. Esaterako, azken udal hauteskundeetan boto gehien bildu zuten Etxebarriko, Abadiñoko eta Plentziako herritarren zerrendak, Bizkaian, eta Zanbranako herritarren zerrendak, Araban. Orain Ikune sortzeaz arduratu dira. Erabakitzeko eskumena geroz eta murriztuago ikusten dutela eta, jauzi kualitatibo zein kuantitatiboa ematea erabaki dute denen artean. Alvaro Barrios laudioarra izendatu dute koordinatzaile, eta hark azaldu du alderdi koalizio berriaren gako nagusia: “Ikune eta beste alderdi politiko guztien arteko ezberdintasun nagusia herritarren partaidetzan datza. Guk ez daukagu inolako programa ideologikorik; horren ordez, herritarrei galdetzen diegu zein den beraiek nahi duten programa. Ordezkariak lortuz gero, jendearen erabakien alde bozkatzera konprometituko gara”.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 80 udalerrik daukate talde independenteetako ordezkaritza. 353 zinegotzi dituzte guztira, eta 39 herritan lortu dute alkatetza. Kasurik aipagarrienetarikoa Etxebarrikoa (Bizkaia) izan daiteke, hogei urte luze igaro baitira boterera heldu zirenetik.

9.000 biztanle dituen herria da Etxebarri. Lehenengoz hauteskundeak irabazi zituztenetik alkate makilari eusten diote. Azkenengo hauteskundeetan, 2011n, bozen %64,24 lortu zituzten. Alde horretatik, herri bakoitzeko errealitatea oso ezberdina dela nabarmendu du Ikunek, eta herritar elkarte horiek hainbat arrazoirengatik sortu direla. Etxebarrin, adibidez, herriko zenbait lekutan gertatzen ari zen utzikeriaren aurka borrokatzeko sortu zen La Voz del Pueblo herritarren zerrenda.

Indarrak batuz lana errazago egin daitekeela jakitun dira Ikunen. Makineria martxan jarri dute dagoeneko: “Bi hilabetean, Ikunen batzen garen taldeak bikoiztu egin gara, eta, hori gutxi balitz, talde independenteak ez dauden hainbat herritan talde berriak sortu dira. Hurbiltzen ari zaizkigun pertsonen jarioa ere etengabekoa da, eta esponentzialki hazten doa”, nabarmendu du Barriosek. Badakite herri handiagoetara zabaltzea lan zaila izango dela, baina hasi dira dinamika berriak lantzen. Badirudi fruituak ematen hasi direla.

Azaroan eman zuten izena alderdi politikoen erregistroan. Ordutik, herritarren babesa jaso duten heinean, “beste alderdi politikoen mesfidantza jasan” behar izan dute. Hala adierazi du, behintzat, Barriosek. Izan ere, beste alderdietako hainbatek maila pertsonalean laguntasuna helarazi dieten arren, alderdietako egituretatik ez zaie horrelakorik iritsi. “Nahiz eta batzeko jaio garen, badakigu Bizkaiko Batzar Nagusietara edo Arabako Biltzar Nagusietara sartuko bagina hainbat urdurituko liratekeela”.

Ikune esperantotik eratorritako hitza da. Nahita egin dute gainera. Hasierako i hori erdarazko Iniciativa hitzetik dator, eta kune hitzak elkarrekin esan nahi du esperantoan. Izan ere, hizkuntzak batzeko asmatu zen esperantoa. “Herritarren artean sustatu nahi dugun batasun hori alderdiaren izenetik has dadin gura dugu”.

Hainbat alderdi ordezkatuko dituen programa osatzeko asmoz, prozesu berritzailea jarri dute martxan. Aniztasunari aurre egiteko, hiru oinarri finkatuko dituzte. Alde batetik, Glokalizazio deituriko kontzeptua sortu dute. Partaidetza behetik gora izatea ziurtatuko du horrek, eta erabakiak hartzeko orduan herri taldeei independentzia ematea. Beste alde batetik, herritarren partaidetzak, “edo herritarrengandik hurbil izateak”, independenteek praktikan jarritako filosofiarekin jarraitzea bermatuko du. Azkenik, hirugarren oinarria giza eskubideen bermea izango da, alderdian parte hartzen duen edonork errespetatu beharko duena.

Nahiz eta euren atarian kritiko agertzen diren gaur egungo politikak hartutako bidearekin, ez dute beren burua iraultzailetzat hartzen. Haratago doaz. “Alderdi politiko bat baino gehiago, demokrazia filosofia berri bat sustatu nahi dugu, edo, hobeto esanda, antzinako filosofia demokratikoa”. Hala ere, jakitun dira egoera jakinetan euren jarrera politikoak agertu beharko dituztela, eta partaideen arteko ideologia aniztasunak lan hori erruz zailduko diela. Hala ere, Barrios baikor agertu da, eta uste du parte hartzearekiko apustua guztien iritziak batzeko gai izango dela.

Datorren urteko hauteskundeak erabakigarriak izango dira Ikuneren etorkizunerako. Lan gogorra izango dute aurrerantzean, baina koalizioak sortzeko prest agertu dira. Alde horretatik, Equo, PACMA edota PUM+J alderdiekin kontaktuan jarri direla azaldu du. Politika geroz eta lokalagoa izango den galdetuta, Ikuneko koordinatzaileak ez du ideia guztiz baztertu: “Herritarrei gehien eragiten dieten arazoak herrietan bertan gertatzen direnak izaten dira”.

Abian da Ikune; abian dira herri plataformak. Zer lortzeko gai diren 2015eko foru hauteskundeek argituko dute.

“Itsasgarri bakoitza berezia da: denek dute istorio bat atzean” »

Markina-Xemeingo Uhagon kulturguneko kafetegiko hormak itsasgarri, txapa eta orratzez beteta daude egunotan. 400 itsasgarri ezberdin eta ehundik gora txapa ikus daitezke. Ez dira asko. Boni Elkoro markinarraren bildumako erakusgai bat besterik ez dira.

Zenbat itsasgarri, txapa eta orratz dituzu jadanik?

35.000 itsasgarri eta 1.200 bat txapa eta orratz bildu ditut momentuz, baina badira gehiago dituztenak ere. 50.000 itsasgarri dituen bat ezagutzen dut.

Noiz hasi zinen bilduma egiten?

1976an hasi nintzen itsasgarriak batzen, orratzena berriagoa da.

Zelan hasi zinen?

Itsasgarrien bilduma egiten zuen ondarrutar bat ezagutu nuen eta hark Bilboko lagun bati deitu zion, hark beste bat aurkeztu zidan, eta horrela apurka-apurka jendea ezagutu eta bilduma osatzen hasi nintzen itsasgarriak trukatuz eta lortuz.

Zure lehenengo bilduma zen?

Aurretik azukre koxkorren bilduma egiten nuen, baina hezetasunagaz hondatu egiten dira. Gero jakin nuen, kanpoko papera gordetzen dela bakarrik, barruko azukre barik.

Zelan egiten duzu itsasgarriak lortzeko?

Kaletik ikusten dudan bateren batek itsasgarria badarama galdetu egiten diot non lortu duen edo badaukan besteren bat. Asmoa atzeko paper eta guzti lortzea da, baina batzuetan hormakoak ere hartu behar izan ditut. Ezin bada besterik aurkitu horrek ere balio du.

Nora joaten zara bilatzera?

Alderdi politikoen kanpainak badira, euren egoitzetara joaten naiz eskatzera. Bestela herrietako jaietara joaten naiz eta txosna, herriko taberna edo elkarteetan galdetzen dut. Otsailaren 3an, esate baterako, San Blas azoka ospatuko da Abadiñon eta bertara joango naiz txosnetan itsasgarri edo orratzik daukaten ikustera. Beti lortzen dira bi edo hiru. Bilbo, Gasteiz, Donostia eta Iruñeko jaiak oso onak dira itsasgarriak lortzeko. Txosnetan eta elkarteen postuetan nahikoa egoten dira. Iaz, Bilboko jaietan hogei itsasgarri ezberdin baino gehiago lortu nituen.

Zelako itsasgarriak dituzu?

Era eta tamaina guztietakoak: emakumeenak, presoenak, ekologiari lotutakoak, politikoak, sindikalak, gazteenak, irrati libreetakoak, komunikabide alternatiboak, gaztetxeak… Eredua berdina izan daiteke baina hizkuntza ezberdinetan egon daitezke, edo kolore ezberdina eduki; modelo guztiak biltzen ditut, bai eta akats txikiak dituztenak ere.

Bitxikeriarik badaukazu?

Itsasgarri bakoitza berezia da, itsasgarriak dituen ezaugarriengatik edo lortzeko egindako lanagatik. Denek dute istorio bat atzean. Esate baterako, Kukutza gaztetxea itxi zutenean hainbat itsasgarri lortu nituen beste gaztetxe batzuetakoak Kukutzari bere babesa emanez eta itxieraren kontra; momentu berezi bat irudikatzen dute. Ondarroako Alleriko paduraren kasua salatzeko itsasgarriak ere egon dira.

Horrenbeste itsasgarri, non gordetzen dituzu?

Gaika sailkatu eta albumetan gordetzen ditut nire logelan.

Erraza izaten da itsasgarriak aurkitzea?

Lehen baino itsasgarri gutxiago ateratzen dira lehen baino erakunde gutxiago dagoelako, baina, ateratzen dira batzuk. Greba batean, esate baterako, hamabost bat itsasgarri ezberdin lor ditzakezu, baina, mugitu egin behar zara. Maiatzaren Lehena ere, egun ona izaten da itsasgarriak lortzeko, sindikatu guztiek ateratzen dute bateren bat.

Jendea prest egoten da bere itsasgarriak emateko?

Inork ez du jartzen aitzakiarik; beti egoten dira prest laguntzeko. Aldean dutena ere emateko prest egoten dira asko. Hala ere, batzuk lortzea oso zaila izaten da.

Zergatik?

Non edo non gordeta dituztelako atera barik. Esate baterako, EH-Bilduren itsasgarri luze bat ikusi nuen horma batean itsatsita eta galdezka ibili naizen arren inork ez daki ezer. Bakarra lortu dut.

Zein da itsasgarriak lortzeko zure sekretua?

Mugitzea eta kontaktuak edukitzea. Bilduma egiten horrenbeste denbora daramadanez, jadanik elkarteetako arduradunak ezagutzen ditut eta haiengana jotzen dut. Zenbat eta jende gehiago ezagutu, hobeto, leku guztietara ezin zara joan-eta.

Atzerriko itsasgarriak ere biltzen dituzu?

Ez, Euskal Herrikoak eta Espainiako Estatukoak ditut. Atzerrikoak ezberdinak dira.

Beste bildumazale batzuekin harremanik badaukazu?

Itsasgarrien bildumak egiten dituzten lagun askorekin ditut harremanak; elkarri laguntzen diogu. Esate baterako, Lekeitiora joaten banaiz eta itsasgarriren bat ikusten badut bost edo sei hartzen ditut beste lagunekin trukatzeko. Mungian urtean behin bildumen jardunaldi bat egoten da eta bertara ere joaten gara. Han ere trukaketak egiteko aukera egoten da. Era guztietako bildumak egoten dira: zerbeza botilen bildumak, ontziak, argazki makinak, josteko makinak… Polita da, bitxikeria asko egoten dira.

Zuek ere postua jartzen duzue Mungian?

Bai. Alde bi egoten dira, bata komertzialagoa, bildumak egiteko gauzak saltzen direna, eta bestea trukaketak egiten direna. Azken horretan jartzen ditugu gure itsasgarri eta txapak.

Beste non edo non batzen zarete?

Euskadi mailan, itsasgarrien bildumak egiten ditugunok urtero-urtero gaztetxe batean biltzen gara eta itsasgarriak trukatzen ditugu, batzuetan orratzak ere bai. Inoiz Herrialde Katalanetako lagun bat eta asturiar bat ere etorri dira bilerara. Hamalau bat batzen gara.

Non batuko zarete aurten?

Iaz Laudion egon ginen eta aurten Villabonako gaztetxean [Gipuzkoa] batuko gara urrian, eta erakusketa bat ere jarriko dugu.

Urtean behingo saio horretaz gain, batzen zarete gehiagotan?

Deitu egiten gara eta ekitaldiren batera edo herriren batera joateko geratzen gara.

Eta Euskal Herritik kanpo?

Monzon [Huesca, Espainia] hirira ere joaten gara. Urtean behin bildumen erakusketa bat antolatzen dute. Asturiasen ere topaketak egiten dituzte, eta asteburu osoa pasatzen dugu bertan. Cangas de Onis herritik sei kilometrotara dagoen hotel batean egiten da. Itsasgarriak trukatzeko aukera paregabea da Galizia eta Herrialde Katalanetako jendea joaten da-eta. Iaz Huelvako [Andaluzia, Espainia] emakume bat ere egon zen. Euskal Herrian ez da bildumazaleen topaketa askorik egiten, baina Katalunian bai. Poltsikoko egutegiak eta liburu markagailuak biltzen dituen jende asko dago, itsasgarriak biltzen ditugunok gutxiengoa gara.

Bilbon dago Irakurketa Erraza erakundearen egoitza »

Euskadiko Irakurketa Erraza elkarteak Bilbon du egoitzetako bat: Zumaia kaleko 18. zenbakian dago, hain zuzen. Blanca Mata da arduraduna, eta hau da haiekin harremanetan jartzeko telefono zenbakia: 674 17 29 49. Helbide elektroniko bat ere badute: lec…

Behiak, kordoiak eta opilak, asteleheneko azokan »

Urteko egunik handiena izango dute astelehenekoa Abadiñon. Bizkaiko ganadu feria garrantzitsuenetako bat egingo dute, tradizioak agindu bezala, San Blas eguna ospatzeko. Baserriko produktuak saltzeko, 80 postutik gorako nekazaritza azoka eta hiru karpa handitan banatuko den abere feria egongo dira ikusgai. Baserritarrek ortuariak, frutak, gazta, ogia, txakolina, sagardoa eta gozoak ekarriko dituzte salgai ipintzeko. Abereak, berriz, berrehundik gora izango dira. Karpetako batean abelgorrien erakusketa egongo da. Bigarrenean, euskal arrazak ikusteko aukera egongo da. Azken karpa, berriz, salerosketarako izango da.

Eguerdiko meza nagusiaren ostean, bertsolariak, trikitilarien kalejira, herri kirolen erakustaldia eta enparauak izango dira. Eta, iluntzean, idi-proba saioa.

Abadiñora joango diren guztiek, gainera, seguruenik bedeinkatutako kordoiak eroango dituzte etxera, gozoki eta San Blas opilekin batera. Tradizioaren arabera, sama bueltan lotuta edukiz gero, eztarriko gaixotasunak uxatzen ditu. Eskualde batzuetan bederatzi egunez izaten dute; beste batzuetan, hausterre eguaztenera arte. Bilbon ere, San Nikolas elizan izango dira kordoi, gozoki, opil eta enparauak salgai.