Elkartasun olatua itsasoratuz »

Natalia Salazar Orbe
Elkartasun Big-Banga leherrarazteko prest dago Txori Barrote konpartsa. Kaiolatik atera guran barroteei mokoka ageri den okil bat sinbolotzat duen konpartsak 30 urte bete ditu. Urteurren borobil horri zabalkundea emateko lehen muga…

Hiru gerra gainditu dituen lantegia »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Gernikako trenbide ondoan, betidanik hor dagoela dirudien eraikina da Talleres de Guernica enpresarena. Zapala eta luzea, herriko belaunaldien joan-etorriaren lekuko izan dena. 1916ko maiatzaren 12an zabaldu zuten Gandarias familiakoek, eta, aldaketak aldaketa, duela ehun urteko leku berean jarraitzen du lanean. Industria makineriaren lantegi moderno gisa sortu zen, eta, mende bat geroago, puntako erreferente da oraindik ere industria munduan. Egoera berrietara egokitu, eta tornu bereziak ditu, egun, eguneroko ogi. Tamaina handiko tornu birakari automatikoetarako platerak egiten espezializatu da, eta horrek eman dio irauteko gaitasuna.

“Mende bat betetzea arraroa da enpresa batentzat”, diote Bizkaiko Merkataritza Erregistroan. Zenbat diren ez dakite erregistroan, baina “oso gutxi” izango direla ohartarazi dute. Izan ere, gaur egun martxan dauden enpresen %1,25 soilik sortu ziren 1975a baino lehen.

Garai onak eta txarrak. Denetarik igaro du lantegi zaharrak. 500 langile izan zituen urrezko urteak, eta krisialdiak ere izana da. Gerra garaietan ere zutik iraun zuen. Bi mundu gerrak eta 36koa pasatutakoa da. Gernikako bonbardaketa bizi izandakoa. Aldaketetara egokitzeko gaitasuna eta langileen irmotasuna jarri ditu arrakastaren oinarrian enpresak, baina zorte ona ere aldeko izan du zenbaitetan: 1937an, Kondor Legioak hirian jaurtitako bonbek ez zuten azpian harrapatu, adibidez; bonbardaketak suntsitu ez zuen Gernikako eraikin bakanetakoa da.

Martxa onean ari da lanean gaur egun ere. 40 langile ditu, eta espezializazioaren bidean jarraitzen du. Tornuentzako munduko plater automatikorik handiena egin zuen duela urte gutxi: zazpi metroko diametroa duena. Horretarako, 73 tona burdina urtu behar izan zituen 1.500 gradutan. Oraindik ere, munduan dagoen antzeko piezarik handiena da.

Ricardo Bastidarena

Eraikinak berak ere badu bere balioa. Ricardo Bastida Bilboko arkitektoak diseinatu zuen lantegia; Bizkaian ospe handia lortu zuten azpiegituren egileek. Bastidak diseinatu zituen, besteak beste, itsasontzi handiak azpitik igarotzeko zabaltzen zen Deustuko Zubia, Alondegia, Getxoko Punta Begoñako galeriak, eta Bilboko udaletxea bera.

Talleres de Guernicako kideen esanetan, ilusioz ospatu dute mendeurrena, eta are ilusio handiagoz begiratzen diote etorkizunari: Beste ehun urte “gutxienez” betetzeko nahiarekin.

53 ikastetxek planto egingo diote Heziberriren probari, “atzerakoia delako” »

Hezkuntza Plataformen Topaguneak dio 8 urteko ikasleek egin behar duten azterketa jasotzen duen proiektua ikasleen aukera berdintasunen kontrakoa dela. - Irakurri gehiago...

Mila lagun bizi dira kale gorrian »

Natalia Salazar Orbe
Hogei etxegabe hil dira Bizkaian azken hamar urteetan. Kalean, kutxazainen batean edota abandonatutako etxeren batean aurkitu dituzte. Etxegabeei babesa emateko Beste Bi plataformak gogoan izan ditu horiek guztiak, eta hamar urteta…

Ollerietako liskarren aurkako neurriak eskatu dituzte auzokoek »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Bilboko Ollerietako auzokideei pazientzia amaitu zaie. Urteak daramatzate Los Pitxis ezizenarekin ezaguna den familia batekin liskarretan, eta salatu dute udalak ez diela jaramonik egiten. Sarri jo dute instituzioetara lagu…

Herritarrak “lozorrotik” ateratzeko, Zutik Sestao plataforma sortu dute »

Ainhoa Larrabe Arnaiz
Lozorrotik atera nahi dituzte herritarrak Sestaon. Azken urteetan egoera sozioekonomikoak nabarmen egin du okerrera ezkerraldeko herrian. Herri osoak nabaritu du hori. Baina egoera horri aurre egiteko, jarrera “pasiboa” izan dute …

Zezen plazaren galerak hamar bider handitu dira, ikusle faltagatik »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Bilboko Vista Alegre zezen plaza gain behera doa. Nabarmen azken bi urteetan. 2013ra arte kontu ekonomikoak irabaziekin ixten bazituen ere, hurrengo urtetik aurrera galerak ekarri ditu urteko balantzeak. Abiadura handia hartu du beherakadak, gainera. Aspaldiko sasoi onetatik urrun, ia 75.000 euroren irabaziak izan zituen zezen plazak duela hiru urte. Hurrengo urtean, ia 15.000 euroren galerak; eta, iaz, 153.350 euro ingurukoak.

Joerak atzera bueltarik gabekoa dirudi, eta Vista Alegreko Administrazio Batzordeak alarma piztu du. Azken bi urteetako emaitza txarrak aurreko urteetan pilatutako diruarekin ordaindu diren arren, kutxan gordetakoa amaitzen ari da. Zerbait pentsatu beharra dago.

Erabilera berriak behar ditu plazak. Horretan ados daude guztiak: bai Vista Alegreko Administrazio Batzordeko kideak eta bai udal talde guztietako ordezkariak. Kontuan hartu behar da Vista Alegreren jabetza erdia Bilboko Udalarena dela, eta beste erdia Miserikordiarena. Aldi berean, udalak du Miserikordiaren jabegoaren %50.

Zezenketak bai ala ez

Denak datoz bat zezen plazak zezenketak ez diren jarduerak hartu behar dituela. Baina udal talde batzuek uste dute zezenketak bertan behera uzteko baliatu behar dela momentua, eta beste batzuk ez daude zezenketak kentzeko prest; ez dute gai hori eztabaidaren mahaira eraman ere egin nahi. Jarrera kontrajarriak agerian geratu dira Ricardo Barkala Espazio Publikoaren Erabilerarako zinegotziak udaletxean alderdietako ordezkariei azalpenak emateko egindako batzordean. Vista Alegreko administratzailea ere bada Barkala, eta erakundearen azken bilerari buruzko informazioa emateko egin du agerraldia. Zezen plazaren kudeatzaileak bestelako ekitaldiak egiteko aukera aztertzen ari direla jakinarazi du Barkalak. Hainbat enpresarirekin harremanetan daudela eta plazara zezenketak ez diren beste ekitaldi batzuk eramaten saiatzen ari direla.

Ez dela erraza aitortu du, hala ere. Azpiegituraren beraren egiturak mugak dituela zenbait jarduera erakartzeko. Luis Egiluz PPren ordezkariak gaineratu du beste arrazoi bat: Bilbon eta inguruan badira zezenketak ez diren ekitaldietarako egokiagoak diren lekuak. Euskalduna jauregia, Bilbo Arena, Casilla eta BEC aipatu ditu. Hala ere, Vista Alegren kontzertu, zirku eta azokaren bat egin izan dela gogoratu, eta horietan sakondu behar dela azaldu du; hori dela zezen plazak urtea galerarik gabe amaitzeko modu bakarra. EAJk eta PSEk bezala, erabilera handitu nahi du PPk, baina, betiere, zezenketei eutsita.

EH Bilduk, Udalberrik eta Goazen Bilbaok, berriz, zezenketak kentzearen aldeko apustua egin dute. “Bada garaia aitortzeko zezen plaza ez dela errentagarria”, adierazi du Lander Etxebarria EH Bilduren ordezkariak azpiegituraren norabidea aldatu beharra azalarazteko: “Errentagarria balitz ere, horren aldeko apustua egingo genuke? Animalien tratu txarra oinarri duen jardueraren aldeko apustua egiten jarraituko da?”.

Goazen Bilbaoko Samir Ladhou zentzu berean mintzatu da. “Zezenen sarraski” gisa izendatu ditu zezenketak, eta animalien sufrimendua amaitzeko garaia dela adierazi du. Zezen plaza bestelako jarduera batzuetara soilik bideratzeko eskatu du.

Baita Udalberriko Carmen Muñozek ere, beste zertzelada bat gehituta: “Zentzuzkoena litzateke diru galera amaitzea diru publikoarekin laguntzen diren zezenketak ezabatuta”. Hain zuzen, zezenketak ofizialki diru publikoarekin laguntzen ez diren arren, praktikan hala egiten dela ohartarazi du. Gogoratu du udalak 20.000 euro bideratzen dituela zezenketetarako abonamenduak erostera, eta hori “ezkutuko diru laguntza” dela iruditzen zaio.

Hala ere, Barkalak argi utzi du: “Administrazio batzordearen bide orrian ez da aurreikusten zezenketak kentzea”. Gaur egun bestelako jarduera batzuk ere Vista Alegrera eramaten saiatzen ari direla errepikatu du, eta bi hilabete barru dauden proposamen eta aukeren berri emateko konpromisoa hartu du.

Bestalde, administrazio batzordeak zezen plazaren eragin ekonomikoa aztertzeko ikerketa bat eskatuko duela ere jakinarazi du zinegotzi jeltzaleak. Alde horretatik, Aste Nagusian egiten diren zezenketek ekonomiari on egiten diotela nabarmendu dute zezenketen aldekoek.

Denetarik, nonahi »

Natalia Salazar Orbe

Kultur jarduerek eta ikuskizunek beteko dituzte datozen asteetan Bilboko auzo eta txoko guztiak. 180 ikuskizun eta jarduera baino gehiago jasota iritsi da Kultura Kalez Kale kanpaina. Maiatzean eta ekainean aukera zabala eskainiko diete denetariko gustuak dituzten ikus-entzuleei. Zirkua, clown erakusketa, magia, antzerkia, ipuin kontalariak, zinema aire zabalean, hitzaldiak, kontzertuak zein kaleko bandek eskainiko duten musika animazioa eta bestelakoak ez dira faltako, orain artean bezala, udara bitarteko egunetan ere.

Hirian erreferentzia bilakatu diren programek osatzen dute eskaintza zabal horren atal handi bat. XII. Magia Topaketak dira horietako bat. Hogei mago inguru eramango dituzte programa horren barruan Otxarkoaga eta Txurdinaga auzoetara. Bertan zein nazioartean gero eta indar eta oihartzun handiagoa hartzen ari diren profesionalak batuko dituzte maiatzean. Adin guztietako ikus-entzuleek saio ugariz gozatzeko aukera izango dute. Hilaren 18an, esaterako, David Blancok eta Asier Kidamek Mr White esan Alakazam ikuskizuna taularatuko dute. Euskara eta ingelesa uztartzen dituen saioa da.

Folkloreak presentzia handia hartuko du. Hirian tradizio handienetakoa duen Dantza Plazetan egitasmoaren barruan, plaza eta bide publikoetan erromeria herrikoiak, dantza erakustaldiak eta kalejirak eskainiko dituzte hainbat taldek.

Fanfarre klasikoenaren soinuak eta animazioak zein bestelako estilotakoek girotuko dituzte inguruak. Guretzat Fanfarria, Sugarri eta Ardoa Barrura dira lehenengo taldeko adibide batzuk. Eta Orkestra Elektrotxarangak, Kuklux Band Fanfarriak zein Molto Vivacek emango diete dantzaldiei kutsu berritzaileagoa.

Hirugarren urtez jarraian euskal musikarien zuzeneko kontzertuez gozatzeko aukera emango die ikus-entzuleei Euskarazko Musika Lehena Barrutian programak. Ziklo horretako emanaldiak Deustuko hainbat agertokitara eramango dituzte. Ekainean izango dira horiek. Besteak beste, Aire Ahizpak zein Txuma Murugarren zuzenean ikusteko aukera izango da.

Zinemak protagonismo berezia du proposamen guztien artean. Zorrotzako Udaltegiak Zine Zorrotza egitaraua zabalduko du. Programa horretako saioetan bi film jaialditan ikusitako lan onenen aukeraketa bat eskainiko dute. Hain zuzen, Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiko (Zinebi) eta Bilboko Zinemaldi Fantastikoko (FANT) lanak eskainiko dituzte.

Horrez gain, Olabeagako Udaltegiak ohikoa bilakatu den aire zabaleko zinema saioa hartuko du ekainaren bukaera aldera, FAS zineklubarekin lankidetzan. Aurten prestatu duten ekitaldian Lara Izagirreren Un otoño sin Berlin eskainiko dute. Aurkezpen ekitaldi horretan taldeko kideren bat izango dela iragarri dute.

BLV-ART, ekainera

Berrikuntza gisa, orain arte urrian egiten zen BLV-ART egitaraua ekainera aurreratu dute. Ibaiondoko barrutiak hartuko du. Abangoardiako arte jarduerak eramango dituzte Bilbo Zaharreko inguru guztietara.

Adin guztietako ikus-entzuleentzako kale antzerkia eta zirkua ez dira faltako hirian. Barre konpainia, Domi Circo, Panta Rhei zein Rojo Telon euskal konpainiek familiako kide guztiek ondo pasatzeko egin ohi duten lanari eutsiko diote Kalez Kale programaren barruan ere.

Kalearen erabilera dute bereizgarri saio guztiek. Doan izango dira, gainera. Kultur proposamenak auzoetara eramatea du xede kanpainak. Kaleak animatu ere egin gura dituzte, eta biztanleen partaidetza eta haiekin izan beharreko harremanak sustatu. Dagoeneko, oihala altxatu dute Bilbon.

Bidesarien zama bikoitza »

Usansolo eta Ermu arteko A-8ko bidesarien aurkako taldea osatu da Durangaldean. Bilbon lan egiten duten durangarrek 1.055 euro ordaindu behar dute urtean, eta «bidegabea» dela diote. - Irakurri gehiago...

Abisuaren hotsa berriz piztuta »

Oihana Cabello

Orain hamar urte, Astra Unceta y Cia enpresako teilatuan zegoen sirena jaitsi zuten Gernika-Lumoko lau gaztek. Orain jakin dute dagoeneko eraitsita dagoen fabrika hartatik atera zuten sirena izan zela 1937ko apirilaren 26an Kondor Legioaren aire erasoaren abisua eman zuena. Sabadelleko Historia Museoaren lankidetzari esker egiaztatu dute Sabadelleko La Electricidad enpresak fabrikatutakoa dela, 1936eko abendua baino lehen.

Astra arma lantegia okupatu zuten herriko gazteek 2005eko abenduan, eta, handik hilabete batzuetara, teilatuan zegoen sirena hura berreskuratu behar zutela erabaki zuten Aritz Jauregik, Antxon Gorriñok, Axular Aranak eta Urko Fernandezek. Pentsatu eta egin. “Astra okupatu genuenok argi genuen enpresan zeuden balio historikodun gauzak gorde egin behar zirela”, diote. Astrako teilatuan zegoen sirena bonbardaketa sasoikoa izan zitekeela jakin zuten, Gernikazarra Historia Taldeari esker. Gogoan dute bat-bateko gauza izan zela: “Garagardo batzuk hartzen ari ginela komentatu genuen sirena hori berreskuratu beharko genukeela, eta, momentuan, gehiago pentsatu gabe, enpresa zaharrera sartzea erabaki genuen”.

Ez zen lan erraza izan. Lauretako batek zaintzailea zaintzen zuen bitartean, beste hirurek teilatura heltzea lortu zuten. “Ordubete eman genuen enpresa barruan bueltaka, teilatura nondik igo ez genekielako. Azkenean, teilatura joateko tranpala aurkitu genuen, eta handik igo ginen”. Sirena askatzeak lan handia eman zien, eta teilatutik jaisteak are handiagoa, pisutsua delako; 40 kilo inguru izango ditu.

Sirena konpondu

Astratik atera zutenean sirena egoera oso txarrean zegoela gogoan dute. “Herdoilduta zegoen, eta ezinezkoa zen egoera horretan martxan jartzea”. Hala, lagun batekin harremanetan jarri, eta berak hartu zuen konpontzearen ardura.

Javier Fernandezek Muxikako Inama enpresan lan egiten zuen sasoi hartan, eta sirena hara eramatea erabaki zuen. Bere nagusia zen Jon Mikel Gainzarekin hitz egin, eta, haren eta Manu Zendagortaren laguntzarekin, sirena konpontzeko lanetan hasi ziren. Eginbehar horretan, Gernikako Caldereria Calguer enpresaren laguntza ere izan zuten. Azkenean, sirena leheneratzea eta berriro martxan jartzea lortu zuten. “Gogoan dut probatu genuen momentua: langileei abisatu gabe jarri genuen martxan, eta produkzioa eten egin zuten, alarmaren batek jo zuelakoan”, dio Fernandezek.

Sirena konponduta, hurrengo urtean —2007an— Astrako teilatuan jarri zuten, eta bonbardaketaren urteurren horretan gerra garaiko sirena hori entzun zen berriro Gernika-Lumon.

Duela 18 bat urte hasi zen Gernika Batzordea bonbardaketa egunean sirena jartzen; Maier lantegiko sirena zaharra, hain zuzen. 2007tik aurrera, ordea, bi dira Gernika-Lumon entzuten diren sirenak.

Lobak egitasmoko kideei esker, gainera, Astrako sirena zaharrak berezko itxura berreskuratu du. Sabadelleko Historia Museoko ikerlariek aurkitutako plano eta argazki zaharren artean dago Gernikako sirenarena. Fernandezek azaldu duenez, argazki horregatik jakin ahal izan dute sirena nolakoa zen, eta Bengozarra enpresak egin du falta zitzaion kono itxurako kapela.

Sabadellen beste bat

Dena den, Gernikako sirena gerra garaikoa dela ez da istorio honek eman duen ezusteko bakarra. Izan ere, ikerketen ondorioz jakin dute Sabadelleko udaletxeko teilatuan dagoen sirena ere garai hartakoa dela. Sabadelleko Historia Museoko teknikari Gines Ribek esan bezala, egun esanguratsuetan, alderdi politikoen bilkuretan eta beste zenbait ekitalditan jotzen duen sirena da, “betidanik hirian entzun izan dena”. Ribek bazekien udaletxean sirena bat dagoela, eta teilatura igotzea erabaki zuen, nolakoa zen ikusteko. Gero, hari buruz ikertzen hasi ziren. “Gernikako sirenari buruz ari ginela, artxiboko kide bati bururatu zitzaion Sabadelleko udaletxeko dokumentuen artean arakatzea, ea inoiz sirenarik erosi den lekukotasunik zegoen”.

36ko gerrako espediente bat aurkitu zuen, eta ikertu ondoren baieztatu dute Sabadelleko udaletxean dagoen sirena hori 1937an erosi zutela eta Sabadelleko herritarrei bonbardaketa arriskuen abisua eman ziela hainbatetan; baita 1939. urtean Sabadell hiriaren irteera bonbardatu zutenean ere.

Urtero sirena piztu

Sirena horiek berreskuratzearen prozesuaren berri bisita gidatu batean eman zuten Astran, apirilaren 30ean. Astrako babeslekuan hasita, bonbardaketa egunean bunker horrek eta Talleres de Guernica enpresan zegoen beste babesleku batek inguruko fabriketako langileei babesa eman ziela kontatu zuen Gernikazarra Historia Taldeko Jose Angel Etxaniz Txato-k.

Astra eraikinean amaitu zuten bisita. Han azaldu zuen Lobak egitasmoko kide Oier Plazak beraien asmoa dela urteurren bakoitzean gerrarekin sinbologiaren batekin lotura dutenek piztea Astrako sirena zaharra. Hala, 1937ko bonbardaketaren egunean sirena jo zuen Antonio Foruriaren seme Jose Luis Foruriak piztu zuen sirena iaz. Hain zuzen, haren alaba Idoia Foruriak Gernikazarrako kide Txato Etxanizengana jo zuen iaz, bonbardaketan sirena piztu zuena bere aitona izan zela esanez. “Antonio Foruriari buruz ez dakigu askorik”, dio Plazak. “Astrako atezaina zen, eta enpresa ondoan zegoen etxe batean bizi zen. Bonbardaketaren ostean, Santurtzira alde egin zuen, eta, handik egun batzuetara Gernikara bueltatu zenean, lanetik kanporatu egin zuten, lanpostua uzteagatik. Bere etxea ere beste pertsona batzuek okupatu zuten, eta ezin izan zuen berreskuratu. Ondoren, Talleres de Guernican hasi zen lanean”.

Aurten, Siriatik heldutako bi lagunek piztu dute sirena bonbardaketaren urteurrenaren egunean. Gainera, lehenengo aldiz, Astran dagoen babesleku barrutik bertatik piztu dute. Yahia Koddo eta Ruba Hassan dira bi siriar horiek, eta beraientzat esperientzia oso berezia izan dela adierazi dute: “Batez ere, siriarrengan izan dugu pentsamendua. Han ez dago abisua ematen duen sirenarik, jendeak babesa bila dezan”.

Bonbardaketa bizi izan zuten gernikarrak ere izan zituzten gogoan sirena piztean. “Zein zaila izan behar duen gaur egun oraindik une hori berriro gogoratzeak”, zioten. “Sirian edo hemen, bonbardaketen uneak presente ditugu oraindik. Azken finean, gizakia delako sufritzen duena, han eta hemen”.