Bertsolaritzaren festa nagusiak 14.600 zalerekin beteko du BEC, igandean »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Aspaldi agortu ziren sarrerak, salgai jarri eta gutxira. Aztoramena ere eragin du abenduaren 17rako aulki bat lortzeko irrikak, eta zain dira txartela eskuratu dutenak. Bertan da eguna: etzi izango da lau urtean behin egiten den bertsolaritzaren jaialdi handia, Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala. Zortzi finalisten onena jasotzeko prest, 14.600 zalek beteko dute Barakaldoko BECen saiorako atondutako aretoa. Eta azken aldietako irudia berrituko dela espero da: lepo betetako aretoa, eta jai giro beroa.

Aitor Mendiluze, Aitor Sarriegi, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Igor Elortza, Maialen Lujanbio, Sustrai Colina eta Unai Agirre. Horiek nor gehiago arituko diren bertsolariak. Txapela eskuratzeko aukera gertu ikusiko dute batzuek; urrun, besteek. Baina finalerako duten helburua azaltzerakoan, guztiek egin dute bat: igandean saio borobila eskaintzearekin gustura izango direla adierazi dute denek.

Edozein kasutan, txapela izango dute amets aukera handiena dutenek. Sebastian Lizasok jarriko duen txapela. Bertsolari gisa egindako bide oparoa aitortzeko modu gisa aukeratu du Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak Lizaso txapeldunari garaikur preziatua jartzeko.

Gainontzean, duela lau urtekoaren antz handia du, hasiera batean, finalak. Unai Agirre ez beste guztiak arituko dira, berriro ere, BECeko oholtzan. Bakarra izango da emakumea Maialen Lujanbio, eta bakarra bizkaitarra Igor Elortza-.

Saioaren gidari eta gai jartzaile lanetan Maite Berriozabal, Inazio Usarralde, Saroi Jauregi eta Joana Itzaina arituko dira, eta epaile, Ekaitz Elorriaga, Eneritz Azkue, Eneko Bidegain, Joseba Santxo, Mirari Azula, Nerea Bruño eta Zigor Leunda. Horiez gain, 450 boluntario baino gehiago arituko dira lanean.

Egun osokoa

Saioa 11:00etan hasiko da, baina 09:00etan zabalduko dituzte BEC erakustazokako ateak jendea pixkanaka sar dadin. Aretora garaiz joateko gomendioa egin dute antolatzaileek, eta beste zenbait ohar ere plazaratu dituzte. Entzuleak jai giroaz gozatzera joaten dira finalera, egun osoko jarduna izanik janari eta guzti joaten dira, eta, azken txapelketetan, janaria eta edaria izateko denetariko tramankuluak eraman izan dituzte. Horrekin lotuta, bonbona, sukalde, hozkailu eta antzekorik ezingo dela BECen sartu ohartarazi dute antolatzaileek, eta kristalezko edukiontziak, latak eta plastikozko botila handiak ere ezin direla eraman.

Bertsolari Txatelketa Nagusiko finalari berari dagokionez, goizeko eta arratsaldeko saioetan banatuta egongo da bertsolarien jarduna. 11:00etatik 14:30 aldera arte, hamabost bertso puntuagarri izango dituzte zortzi finalistek. Binaka arituko dira bertsolariak lehenik, eta banaka gero, kartzelako lanean.

Bazkaltzeko etenaren ondoren, 16:30ean hasiko da arratsaldeko saioa. Binaka arituko dira bertsolariak lehenik, eta, banaka hiruna bertso osatuko dituzte gero. Lan horietatik guztietatik puntuaziorik handiena eskuratzen duten bi bertsolariak buruz burukora igaroko dira. Biak elkarrekin arituko dira lehenik, eta bakarka, kartzelako lanean, ondoren.

Hori guztia amaituta, 20:00 aldera jakingo da txapeldunaren izena. Sari banaketa izango da orduan, eta bertsolari guztien agur bertsoekin emango zaio amaiera 2017ko txapelketari.

BECera joaterik ez dutenek saioa ETB1en eta bertsoa.eus webgunean ikusi ahal izango dute, osorik, zuzenean.

Kultura, eraldaketarako iturri »

Natalia Salazar Orbe
Herritarrek sortu eta herritarrentzat egindako kultura eta proiektuen leherketa. Espazio publikoan, denen esku, doan. Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabala auzoen erraiak zabalduko dituzte bihar, festa eta aldarrikapen giroan. …

Kultur aniztasunaren aldeko jaialdia egingo dute gaur, Elorrion »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Atzerritik etorritako 371 bizilagun daude Elorrion, Espainiako estatutik etorritakoak aintzat hartu gabe. Datu hori utzi zuen Gite-Ipes fundazioak iaz egindako azterketak. “Estatistika eta errolden atzean pertsonak daude”, …

Arriskuaren lilurak erakarrita »

Natalia Salazar Orbe
Duela hiru mende, pentsaezina zen mendiak eskalatzeko ideia. Naturak baliabideak eskaini dizkio betidanik gizakiari. Baina, aldi berean, baliabide horiek zapuztu dituen hondamendien egilea ere izan da. Mendiak leku beldurgarriak zi…

Euskaraz sortu eta loratutako filmak, Campos Eliseos antzokian »

Natalia Salazar Orbe

Euskaraz sortu eta ekoitzitako lanak euskarazko ikus-entzuleen esku, doan. Horixe eskainiko du, beste urtebetez, Zine Kontari zinemaldiak. Bilbon egingo dute, datorren asteartetik ostiralera. Hirugarren ekitaldi honetan, zazpi proiekzio egingo dituzte, Canpos Eliseos antzokian: film luzeak eta laburrak izango dira. Euskarazko ekoizpen mota hori sustatzea du helburu erakustaldiak: euskaraz idatzitako istorioak euskaraz kontatzea.

Gai askotako lehen mailako sortzaileen lanak jarriko dituzte ikus-entzuleen eskura antolatzaileek. Beti bezperako koplak film laburrarekin emango diete hasiera saioei. Maialen Lujanbioren gidoia ardatz hartuta Ageda kopla taldeak zuzendutako lana da. Genero indarkeriaren salaketa gordina du ardatz.

Hark zabaldutako bidearen ostean iritsiko da euskara ikasleen artean bereziki ezaguna bilakatu den Kutsidazu bidea Ixabel. Fernando Bernues eta Mireia Gabilondok euskaldun berri batek baserri giroan euskara ikasteko bizi dituen komeriak eraman zituzten pantailara. Joxan Sagastizabalek idatzitako eleberriaren moldaketa da asteartean ikusi ahalko dena.

Zazpi proiekzioen artean denetariko generoak aurkituko dituzte ikus-entzuleek. Sentimenduen barrenak sakon astinduko ditu, esaterako, Loreak filmak. Ane, Lourdes eta Tereren bizitzak goitik behera aldatuko dira astero-astero ezezagun batek modu anonimoan helaraziko dizkien lore sorten eraginez. Lore horiek ahaztutzat zituzten sentimenduak azaleratuko dizkiete. Asteazkenean izango da Jose Maria Goenaga, Jon Garaño eta Aitor Arregik idatzi eta lehenengo biek zuzendutako filma ikusteko aukera. Lehenago, Zeinek gehiago iraun film laburra emango dute.

Estreinatu zutenean zalaparta handia sortu zuen Asier ETA biok ere izango da Campos Eliseos antzokiko Kupula aretoan. Aitor eta Amaia Merinok zuzendutako film horrek ideologia desberdinetako pertsonen artean jarrerak hurbiltzeko bide bat zabaldu nahi du. Arantza Ibarrak zuzendutako Betiko film laburraren ostean taularatuko dute.

Azken eguna haurrentzako lan batentzat gorde dute: Aita, zonbia naiz emango dute ostiralean, 18:00etan. Gainerako emanaldi guztiak 19:00etan hasiko dira. SGAE Fundazioak eta Euskal Herriko Gidoigile Porfesionalen Elkarteak antolatu dute.

Galdeketaun lehiaketa

Euskara aisialdira eramateko beste jarduera bat ere martxan darabilte Bilbon: Galdeketaun lehiaketa. 12 eta 17 urte arteko gazteentzat egina dagoen aplikazio horren helburua da gazteok euskaraz jardun eta jolas daitezen. Funtzionamendua erraza da: hainbat galderari erantzun beharko diete erabiltzaileek denbora mugatu batean. Aplikazioak berak eskainiko dizkien zenbait erantzunen artean zuzena aukeratu behar dute. Urtarrilaren 31ra arte, nahi beste aldiz aritu ahalko dira jolasean. Hainbat sari eskura ditzakete parte hartzaileek.

Kultura, kirola, artea, geografia, Bilbo, Bizkaia eta Athletic izango dituzte ardatz galderek. Bilboko Itsasadarra itsas museoaren, Euskal Museoaren eta Berreginen Museoaren parte hartzea izan dute aplikazioa sortzeko Bilboko Udalak eta nontzeberri.com atariak. Beraz, itsasadarra, bertako kultura eta historia ere landuko dituzte galderek. Aplikazioa jaitsi eta jolasean hasteko prest dago.

Atzerako kontuan sartuta »

Asteazkenean irekiko dute Durangoko 52. Azoka, ‘Sormenaren lurraldea DA!’ leloa hartuta. Orotara, 400 nobedade inguru izango dira Landako gunean jarritako 260 erakusleihoetan, eta 200 jarduera baino gehiago antolatu dituzte azokak iraun bitarte, abenduaren 10era arte. - Irakurri gehiago...

Ikusi ez eze, hausnartu ere egiteko folklore festa »

Natalia Salazar Orbe
Dantza bizi eta koloretsuak, indarrez bete-beteak, eta erroak 1940ko hamarkadan dauzkan talde baten ikuskizunak. Horiexek eramango ditu aurten agertokira Herrien Arteko Foklore Jaialdiak, Barakaldon. Betiko ardatzaren inguruan osat…

Hitzek esan ez dutenaren bila »

Natalia Salazar Orbe

Gorputceco icara / animaco lotsa / cerren eguin ditudan / amalau eriotza, / aditu ezqueroztie / diruaren otsa / bidera irten eta / botateco polsa, / ateraco niola / bestela biotza. Hala diote Xabier Lete, Antton Valverde eta Julen Lekuonak duela 40 urte grabatutako Bertso Zaharrak diskoari esker ospetsu egin zen Hamalau heriotzena bertsoetako baten hitzek. 1970eko hamarkada hartan jendaurrean zabaldu ostean ere izan dute ibilbidea. Hainbat abeslarik kantatu dituzte gerora. Jose Larrañagak 1825eko urriaren 31n Etxebarriko Altzibar baserrian egin zuen hilketa hirukoitza dute ardatz bertsook. Horiek entzuteak eragin zien zirrarak bultzatuta ekin zioten hitzok eta gertatutakoa ikertzeko lanei Modesto eta Bertol Arrieta aita-semeek. Dokumental bat osatzeko lanetan ari dira, baina bi hipotesi argitzen lagunduko dien informazio bila jarraitzen dute. Modestok berak azaldu ditu: “Bertsoen egileari buruzko hipotesia, eta hiru hilketen arrazoi nagusiaren hipotesia”.

Jose Larrañaga mendaroarrak hiru pertsona hil zituen Etxebarriko baserrian: Miguel Galdos, 58 urtekoa; Katalina Gandiaga, 61 urtekoa; eta horien alaba Josefa Micaela, 31 urtekoa. Katalina ez zen berehala hil. Hilzorian zegoela kontatu zien inguruko baserrikoei zeinek egin zien eraso. Handik gutxira atxilotu zuten Larrañaga, Santanderren (Kantabria, Espainia). Bilboko kartzelan sartu, eta hurrengo urteko ekainean hil zuten, garrotez.

Jose Larrañagak edo Larrinaga, Bizkaiko agiri guztietan agertzen den bezala aitortu egin zuen bera zela hiltzailea. Hala ere, Arrieta aita-semeek uste dute ez direla argitu familia hura hiltzeko izan zituen arrazoiak. “Arrazoi sakon bat egon zitekeela pentsatu beharrean gaude”.

Bertsoetan aipatzen diren datu objektiboetako asko dokumentatu egin ahal izan dituzte. Besteak beste, datak, izenak, lekuak eta gertaerak. Hiltzailea epaitzeko sumarioa ere aurkitu dute. “Bertsoetan dirua aipatzen da hilketen arrazoi moduan. Baina Katalinak berak erantzuten dio hiltzaileari esanez badakiela han ez dela dirurik”. Bertsoen egileak jaso zituen adierazpenok.

Iruditzen zaie historia horren atzean bestelako funtsezko arrazoiren bat egon daitekeela. Hala, Larrañagaren profil psikologikoa egiten ari dira. Gertatutakoa hobeto ulertzeko argibideen bila ari dira.

Biktimak laurak izan zirela deritzote ikertzaileek: “Ez bakarrik egun hartan hil zirenak. Baita hilketa haiek egin zituena ere. Aitarik ez zuen, eta ama tabernan zuen lanean. Pobrezia larrian bizi zen, eta batere afektibitaterik gabeko ingurune batean hazi zen. Garai latzetan, gainera. Izan ere, ohikoak ziren gerrak eta goseteak. Baina horrek soilik eraman al zuen hilketa horiek egitera? Ba al dago beste arrazoiren bat?”. Horixe da argitu nahi dutena.

Egiletza, bigarren zalantza

Bertsoaren egiletzari buruzkoa da itxi gabe duten beste atala. Hiltzaileak berak egin zituen, ala norbaitek idatzi zizkion? “Kalitatezko bertsoak dira. Antologia guztietan azaltzen dira”. Kutsu erlijioso nabarmena ere antzematen zaie. Dialektologoek, bestalde, esan diete bertsoak gipuzkeraz idatzita daudela, Beterriko hizkeran. “Hala ere, Beterriko hizkera hau omen zen garaiko nolabaiteko euskara batua. Beraz, gure bilaketa ezin dezakegu mugatu Gipuzkoara soilik”.

Duela hiru urte bertso sorta horren jatorrizko bertsopaperaren kopia aurkitu zuten Arrieta aita-semeek Euskaltzaindiaren liburutegian. 1826an argitaratu zuten jatorrizkoa, Tolosako La Lama inprimategian. Ezagutzen den jatorrizko bertsopaper bakarra Chicagoko Unibertsitatean daukate. Luis Lucien Bonaparte printzearen alargunak enkantean saldutako liburutegia haiek erosi zuten. Eta liburutegi hartako piezetako bat ziren Etxebarriko gertakari haietan oinarria duten bertsopaperok.

Altzibar baserrian gertatutakoak oihartzuna izan du geroago, musikan ez eze, antzerkigintzan ere. “Duela 27 urte, Etxebarriko gazte talde batek istorio hau antzeztu zuen, Yolanda Arrietaren zuzendaritzapean, Gipuzkoako eta Bizkaiko hainbat herritan. Eta arrakasta handia izan zuen”. Fikziora eramandako jazoera haiek argitzen lagunduko dieten lekukoen oinordekoen testigantzen bila ari dira orain Modesto eta Bertol. Larrañaga, Gandiaga zein Galdos zirenen ondorengoekin hitz egin nahiko lukete. Lekuko haietako batzuen ondorengoak Mungian, Bermeon, Bilbon eta Gamizen bizi direla badakite. “Denbora asko pasatu da hilketa horiek gertatu zirenetik; 200 urte ia. Baina, azken finean, sei belaunaldi besterik ez: gure aitona-amonen aitona-amonek ezagututako gertakizunak dira. Informazioren bat duenari dei egin diote eurekin harremanetan jartzeko hamalauheriotzena@gmail.com helbidean zein 690-35 97 02 telefono zenbakian.

Martetarren hurrengo belaunaldia »

Natalia Salazar Orbe

Atzean geratu dira tenis partida bat irudikatuta, jokalari bana marratxo gisa eta pilota bezala karratu ñimiño bat zituen bideo jokoaren tankerakoak. Jokalariek gora eta behera mugitzeko aukera besterik ez zuten horietan, pilota harrapatu eta aurkariaren zelaira botatzeko. Bideo jokoen historiaurrea irudituko zaie hori grafiko eta istorio ikusgarri eta erakargarriz osatutako jokoetan murgiltzen diren erabiltzaileei. Teknologia berriak izugarri garatu dira urte gutxian. Hastapen horiek atzean utzita, azken sormen lanak ikusi eta ezagutzeko aukera eskainiko du, beste urtebetez, AZPlay jaialdiak. Hain zuzen, Bideo-joko Independenteen Nazioarteko VIII. Lehiaketa egingo dute Azkuna zentroan, azaroaren 29tik abenduaren 3ra bitartean.

Bi helburu nagusi ditu jaialdiak. Hala azaldu du Jose Maria Martinez Burgos jaialdiaren koordinatzaileak. “Bideo joko indie-ari [independentea] hedapena ematea eta azken sormen lanak ezagutaraztea da bat. Eta bigarrena, bertako garatzaileei babesa eman eta nazioartera begirako tranpolin bihurtzea”.

Bideo joko sortzaileen lanak ezagutarazi eta onenak aurkitu eta aukeratzeko topaketa izateaz gain, zale eta familientzako jaialdia ere bada AZPlay. Lehiaketa gauzatuko dute batetik, eta, bestetik, Medialab aretoan Jokuplay espazioa atonduko dute. Bisitariek bideo joko horiek bertatik bertara ezagutu ahalko dituzte. Gero eta presentzia handiagoa hartzen ari den kultur fenomeno gisa bideo jokoen aldeko apustuari eutsi dio sariketak.

Arte Garaikidearen Zentro gisa, artea eta teknologia garatzeko helburua dauka Azkuna zentroak. “Bideo jokoa testuinguru horretan gauzatzen diren hainbat adierazpen modu erakusteko erreferentea da. Mestizaje hori gertatzen den eremua bideo joko indiea da”. Ezaugarri argi batzuk dituzte lan horiek: “Sormen lanak berritzaileagoak eta esperimentalagoak dira. Aurrekontu handirik ez duten bideo jokoak izan ohi dira”. Horiek baliatuta, ikus-entzuleak mundu horretan hezi gura ditu jaialdiak: “Bideo jokoak ez dira indarkeriari lotutako erremintak soilik, eta eurei buruz izan beharreko ideia ezin daiteke mugatu horien mende dauden jokalari sutsuen irudira. Alde iluna izan dezakete, baina oso erabilgarriak ere izan daitezke”. Erreminta horiek eskaintzen dituzten aukerak plazaratuko dituzte AZPlay jaialdian.

Baliabide gutxirekin lanean diharduten bertako enpresei babesa eta bultzada ematen die jaialdiak. Eurentzako baliagarri izan daitekeen industria ehuna sortzen du, eta sektoreko enpresen nazioarteko proiekzioa ahalbidetzen. “Produkzio handiak egiten ari den enpresarik ez dago Euskadin”. Sinetsita daude haientzat lagungarria dela bideo joko independenteen jaialdian bertako sortzaileentzako sariketa propio bat antolatzea.

Jokoak, bisitarien esku

Azken joerak erakusten dituzten sormen lanak eskura izango dituzte bisitariek. Izan ere, aurten hautatu dituzten 25 garatzaileren bideo jokoak probatzeko aukera eskainiko dute. Munduko hainbat txokotatik iritsitako sormen lanak dira, eta plataforma ezberdinetan landuak. Sormenak du lan horietan indarrik handiena, ezin baitaitezke lehiatu ekoizpen etxe handiekin. Ezustez betetako munduak irudikatzen dituzte, eta istorio bitxiak kontatu.

Lanok ezagutu eta probatu ez eze, bideo jokook egin dituzten sortzaileek euren produktua ekoitzi bitartean egindako prozesua bertatik bertara ezagutzeko aukera ere eskainiko du AZPlayk. “Finalistei gonbita egiten diegu bideo jokoa nola sortu duten azal dezaten. Eragina sortuko duten hitzaldi didaktikoak nahi ditugu. Izan ere, gerturatzen diren ikus-entzule gehienak ikasleak izan ohi dira”.

Bideo joko ikasleak, goraka

Euskal Herrian gero eta gehiago dira bideo jokoekin lotuta eskaintzen diren ikasketak. “Bizkaian soilik, 200 ikasle baino gehiago ari dira bideo jokoak egiteko ikasketak gauzatzen. Hitzaldi horiek oso irakasgarriak dira ikasleentzat. Eurentzako oso gertuko erreferentea dira hizlariak. Eurei hurrengo emango duten pausoa erakustea bezalakoa da”.

Beraz, erakusketa, sari banaketa, hitzaldiak zein epaimahaikideen konferentziak eta tailerrak hartuko dituzte jaialdiak irauten duen sei egunetan. Hain zuzen ere, tailerrak dira bereziki bisitarientzat antolatutako jarduerak. Lau tailer eskainiko dituzte aurten. Bideo-jokoaren Historia eta Etorkizuneko Bideo-jokoa Diseinatzen izango dira horietako bi. Carlos Gonzalezek emango ditu biak.

Beste biak Pantallas Amigas ekimenaren eskutik iritsiko dira. Batean, sakelako telefonoen eta bideo-jokoen neurrigabeko erabilerak eragin ditzakeen jokaera arriskutsuei buruz hitz egingo dute. Tailerraren lehen atalean landuko dute hori. Bigarrenean, era horretako aparatuak modu egokian eta neurri aproposean nola erabili erakutsiko diete parte hartzen dutenei. Ekimen horrek prestatu duen bigarren tailerrean, genero rolei buruzko hausnarketa egingo dute.

Azken urtean hainbat mugimenduk aldarrikatu dute emakumeek bideo jokoen industrian duten lekua. “Azter daiteke zer-nola tratatzen den emakumea bideo jokoen barruan, baina baita industria horren barruan duen papera ere”. Tailer horrek lagunduko du lan horretan egiteke dagoen bidea zehazten.

Zortzigarren urtea du AZPlayk. Urte horietan guztietan jaso dituzten bideo jokoei dagokienez, aldaketa nabarmena aurkitu dute. “Hasieran, 40 bideo joko besterik ez genuen jaso. Apurka, hedatze lana egin dugu, eta gaur egungo 432etara arte iritsi gara”. Kalitate aldetik ere nabari da aldaketa. Aurtengo partida hastear da.

Informazio gehiago nahi izanez gero, jo webgune honetara:

Azkunazentroa.eus

Izarren sorreren lekuko »

Natalia Salazar Orbe
Musika jaialdietako karteletako protagonistak gertutik areto batean entzutea. 500 ikus-entzule baino gutxiagoren artean beste bat. Musikariekin ia kontaktu zuzena. Agertokia metro gutxi batzuetara. Anplifikadorearen dardara bihotze…