Sorreraren sustraietarako itzulia »

Natalia Salazar Orbe

Nondik gatozen jakitea ezinbestekoa da nora goazen ulertu ahal izateko. Iraganak arrastoak utzi ditu munduaren eta gizakiaren beraren ibilbide zabalean. Aztarnon lekukotzak ahoz transmititu dira mendez mende; baita testu idatziak sortu ostean ere. Transmisio horren barruan, istorioek eta ipuinek garrantzi handia izan dute, fikzioaz gain kultura baten historia eta ohituren igorle ere bai baitira. Komunikaziorako elementu horien garrantzia azpimarratuko du Istorio Biziak programak, aurten. Astelehenean hasi zen programa. Haren barruan hainbat saio antolatu ditu Bilboko Udalak, martxoaren 4ra arte.

Afrika hartu dute gai nagusitzat aurten. Izan ere, ahozkotasunak nonbait bizirik badirau, kontinente horretan dirau. Hala ekarri du gogora programa osatzeko lanean diharduen Alabazan elkarteko kide Bego Alabazanek. “Afrikaren gaia aukeratu dugu ahozkotasunarekin oso lotura estua duelako, gaur egun oraindik ahozko lotura bizi-bizirik mantentzen baitute”. Arrazoi gehiago ere izan da, ordea. Sustraien bila azpititulua hartu du aurtengo programak, “gizaki guztiok kontinente horretatik gatozelako ideiarekin lotzeko”.

Gai horri helduta, 22 jarduera eskainiko dituzte Castaños eta Zurbaranbarriko udaltegietan eta barruti horretako beste leku batzuetan. Jarduera guztiak doakoak dira. Helduei zuzenduta daudenetan haurtzaindegi zerbitzua egongo da, gainera, astelehenetik ostiralera bitartean. “Bertaratzen direnek jarduera proposamen zabala eta askotarikoa aurkitu ahal izango dute. Ahots, estilo, modu, hizkuntza eta kolore anitzez kontatutako istorioak entzun ahalko dituzte ipuin saioetan”. Parte hartzera doazenek ere sortu ahal izango dituzte istorioak, horretarako antolatu diren tailerretan. “Badaude ahoz kontatutako ipuin saioak, danborrez kontatzekoak, janari eta edariekin lotutakoak, eta idatziz egitekoak”.

Jardueren erdiak, gutxi gorabehera, familia guztiarentzako proposamenek osatzen dute. Gainerakoa helduei soilik dago zuzenduta. “Aldarrikatu nahi dugu ipuinak nagusiontzako ere badirela”.

Familia osoarentzako jardueren artean, bi tailer nabarmendu dituzte antolatzaileek. Sorkuntza Esperientziak Familian deritzo horietako bati. Mama Crea konpainiak hainbat belaunaldi elkartuko ditu sorkuntza eta arte prozesu beraren inguruan. Aurten, istorioak kontatzeko zenbait bide izango dituzte aztergai. Bestalde, Sapali elkarteak perkusioaren jatorria eta horrek Afrikako herriaren historian izan duen garrantzia ezagutarazteko tailerra egingo du.

Herriko garraiobide mitiko bat izango dute protagonista beste bi jarduerak: Artxandako funikularra. Bi saio bereziren agertoki izango da. Bata, helduentzako beldurrezko ipuinena izango da. Ana Griot kontalariak gidatuko du.

Bestea, familia osoari zuzenduta dago: Bilbao Bizirik deritzo. Funikularreko langileek erakutsi eta kontatuko dute nola dabilen funikularra. Saio horretan bertan, Alabazan taldeko kontalariek erdi ipuin erdi egia diren istorioak kontatuko dizkiete bertaratzen direnei. Eta Arkaitz Estiballes bertsolariak bertsoak kantatuko ditu.

Helduentzako berrikuntzak

Bistakoa da helduentzako jarduerek pisu handia hartu dutela aurtengo programaren barruan. Berrikuntza gisa, narrazio eta askari saio bat antolatu dituzte. Bosteko T deritzon saio hori ere Mama Crearen proiektua da. Zenbait gastronomia produktu dastagai jarriko dituzte, eta Mama Creak berak sortutako eta argitaratu gabeko ipuinen narrazioarekin uztartu. Hala, dastatu beharreko osagaietatik, zaporeetatik sortuko dira, oraingo honetan, Afrikatik iritsitako ipuinak. Narrazio proposamenaren barruan keinu hizkuntza ere jaso dute.

Istorio Biziak egitasmoak mikro-kontakizun tailerraren sorkuntza espazioa antolatuko du berriz ere. Anabel Alonso ALFA idazkera sortzaileko tailerraren koordinatzaileak emango du. Saioa otsailaren 28an izango da, Castañoseko udaltegian. Beharrezkoa izango da aurretik izena ematea. Gauza bera egin behar da datozen egunotan izango diren beste hainbat jardueratan ere. Horretarako, Kultura barrutik webgunea eta 94-401 00 10 telefono zenbakia jarri dituzte erabiltzaileen esku.

Horrez gain, ahozko narrazioaren hastapeneko tailerra egin dute aurreko egunetan. Bertan parte hartu duten pertsonek istorio kontalari gisa lehenengo aldiz aritzeko aukera izango dute martxoaren 3an, ikus-entzuleentzat zabalik egongo den saio batean. Martxoaren 4an bukatuko dute programa. Istorioak partekatuta, musika eta istorioak entzunda, “ondo baino hobeto egingo dugu lo gau horretan, burua, arima eta tripa ipuinez beteta”.

Sudur gorrien indar ziztada »

Natalia Salazar Orbe
Umeengan pentsatzen duen orok korrika, saltoka eta lagun artean algaraka irudikatzen ditu. Lehen mundu deritzon honetan, bederen, hala bizi direlako ume gehienak; alaitasunaren eta bizipozaren adierazle dira. Kezkarik gabe. Gaixota…

Aniztasunaren apologia »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Gizartean nagusi diren estereotipoetatik kanpokoak ala bazterrekoak pantailaren erdigunera eramango ditu Zinegoak Gay-Lesbo-Trans Zinemaren eta Arte Eszenikoen Bilboko Jaialdiak. Astelehenean hasiko da 15. jaialdia, eta norbanako bakoitza ezberdina izateak dakarren aberastasuna aldarrikatuko du martxoaren 4ra bitarte egingo duten jarduera bakoitzean. Programazioaren alderik indartsuena lehen astean izango da, egun horietan emango baitira sail ofizialean lehian arituko diren pelikulak. Bigarren astean emanaldiak egingo dituzte berriz, eta baita bestelako jarduerak ere: orotara, 135 ekitaldi eta proiekzio baino gehiago antolatu dituzte. Golem, Bilborock eta Bilbo Arte aretoetan izango dira emanaldi gehienak.

Ezberdin izatea naturala dela zabaldu nahi dute aurtengo aldian, Pau Gillen Zinegoak jaialdiaren zuzendariaren hitzetan. “Arautik kanpo bizi diren pertsonei emango die aurtengo jaialdiak protagonismoa: bere sentimendu, sexu eta nortasun ezaugarriei dagokienez jendarteak ezartzen dituen estereotipoetatik kanpo bizi diren pertsonak ekarriko ditugu erdigunera. Maitatzeko modu ezberdinak daude, gorputzaz gozatzeko modu ezberdinak, nork bere eran azaltzen du bere nortasuna. Ezberdintasun horiek guztiek norbanako berezi egiten gaituzte. Gure ideia nagusia hori da, ezberdintasunek norbanako egiten gaituztela eta maitatzeko erak, gure identitatea adierazteko moduak eta gure sexualitateaz gozatzeko moduak ezin direla mugatu arau sozial edo estetikoengatik”.

Ildo horri tiraka, Emilie Jouvet zinemagile frantziarrak jasoko du aurtengo Ohorezko Saria. Intimitatea eta gorputza borroka eta militantziarako tresna bilakatzen ditu Jouvetek bere filmetan, eta, besteak beste, lan hori aitortuko diote. Asteartean, Bilboko Arriaga antzokian egingo den inaugurazio ekitaldian jasoko du garaikurra, eta aurrez haren bi film proiektatuko dituzte jaialdi-aurrean: 2016ko Aria, eta iaz estreinatutako My Body My Rules lanak.

Gero eta lan gehiago

Orain arte Hegoak elkarteak antolatu du jaialdia, baina hura desegin, eta Zinegoak elkarteak hartu du ekitaldia antolatzeko ardura. Iaz eman zuten jauziaren berri, eta aurten garatu dute: bazkide berriak egin eta LGTBI+ kolektiboekin harremanak saretzea izango du lehen urte honetan xede nagusia; betiere, kultura eta zinema tresna gisa hartuz.

Norabide horretan ari dira egunotan 3,2,1… Zinegoak! jaialdi-aurrea egiten. Astelehenera bitarte, sexu, nortasun eta genero aniztasunaren aldeko aldarria ahalik eta gehien hedatzeko ekitaldi sorta bat antolatu dute Bizkaiko hiriburuko hainbat elkarte eta erakunderekin batera. Gaur Bilborock aretoan La rara de la familia izeneko solasaldia egingo dute Pikara Magazinek eta Sare Lesbianistak elkarteak, eta zenbait DJ arituko dira ondoren, antolatu duten Pintxada bolleran. Bihar, berriz, Aluros Parade ikuskizuna izango da Santiago plazan.

Urtez urte hazi egin da Zinegoak, eta gero eta zuzendari gehiagok aukeratzen dute Bilboko topaketa beren lana estreinakoz erakusteko: Lazaro Louzao galiziarrak lehen aldiz eramango du jendaurrera Nove de Novembro film luzea, eta Alba Barbe i Serra zuzendari katalanak, berriz, Effeme, crossdressing-ari buruzko lana. Horiez gain, Soldatii. Poveste din Ferentari pelikula hungariarra, Saturday Church film estatubatuarra eta As Boas Maneiras brasildarra izango dira, askoren artean, lehian.

Pantailaratuko dituzten filmen egileekin aurrez aurre egoteko aukera izango da, hainbat kasutan. Ikusleen eta sortzaileen arteko hartu-emanak indartzeko saiakera berezia egin dute aurten Zinegoak elkartekoek, eta nazioarteko hogei sortzaile baino gehiago izango dira datozen egunetan Bizkaiko hiriburuan. Harreman horretan sakontzeko solasaldi bana ere egingo dute Lazaro Louzao film zuzendariarekin eta Ohorezko Saria jasoko duen Emilie Jouvet zuzendariarekin.

Ohi bezala, Euskal Begirada izeneko zikloan bildu dituzte Euskal Herriko film laburrak: sei izango dira guztira, eta horien artean daude Izaro Gorostidi eta Arantza Santestebanek ekoitzitako Euritan filma, Ageda Kopla Taldeak sortutako Beti bezperako koplak eta Ainhoa Artetxeren Homoamak lanak. Bilgune zikloan, berriz, bi gai nagusi landuko dituzte: memoria historikoa eta pinkwashing-a (garbiketa arrosa). Erakundeek, enpresek edota alderdi politikoek LGTBI+ kolektiboa politikoki erabiltzeari egiten dio erreferentzia pinkwashing terminoak, eta martxoaren 2an landuko dute gaia, Hika Ateneoa aretoan.

Zinegoak herriz herri

Euskal Herriko hamaika txokotara eraman nahi du Zinegoak elkarteak zinema jaialdiaren mezua; eta, horretarako, hainbat herritan eskainiko ditu lehian aritu diren lanetako batzuk, Bilboko proiekzio ofizialak bukatu ondoren. Martxoan egingo dituzte emanaldiak Bizkaian: Abadiñon, Bakion, Balmasedan, Barakaldon, Berrizen, Durangon, Galdakaon, Getxon, Igorren, Leioan, Mungian, Ondarroan, Portugaleten, Sestaon, Sopelan, Ugaon eta Urduñan izango dira.

Zientziari eta zinemari buruzko topaketak egingo dituzte Bilbon »

Ainhoa Larrabe Arnaiz
Kip Thorne astrofisikari estatubatuarrak eta 2017ko Fisikako Nobel saridunak aholkulari lanak egin zituen Interstellar filmean. Pelikularen gidoigile eta ekoizleekin elkarlanean arituta helburu bakarra zuela aitortu zuen gerora: p…

Artea eta aisia uztartuz, 2018ko egitaraua osatu du Azkuna zentroak »

Peru Azpillaga
365 egun zabalik eta 4 milioi bisitari. 400 jarduera kultural baino gehiago eta 90.000 parte hartzaile. Horiek dira Azkuna zentroak 2017ko jardueretan bildutako datuak. Berriztutako alondegian kokatutako espazioak, ez dio hazteari utzi …

Bertso Eguna ez dago erkin »

Peru Azpillaga
Bertsolarientzat urteko zitarik garrantzitsuena izan da beti Bertso Eguna, eta hala izango da aurrerantzean ere”. Hala mintzatu da Jon Agirresarobe Bertsozale Elkarteko kidea. 2018ko Bertso Egunaren antolatzaileetako bat izanik, buru-bel…

Dozenaka ikuskizun, haurrak euskarara gustura murgiltzeko »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Ipuin kontalariak, magia, antzerkia, ikuskizun interaktiboak eta kontzertu didaktikoak. Musikaterapia eta barreterapia tailerrak. Eta gozoki naturalak egitekoa, eta buztina lantzekoa, eta erritmoa gorputz adierazpenarekin uztartzekoa. Bi eta zortzi urte bitarteko umeentzat guztiak, eta euskaraz. 60 ekitalditik gora, Bilboko auzoetan. Martxan da 14. Ikusi eta Ikasi programa, Euskara Elkarteen Topaguneak eta Bilboko Udalak antolaturik.

Programaren helburua da ondo pasatuz ume bilbotarren artean euskararen erabilera bultzatzea; euskarara, modu dibertigarrian eta kulturaren bidez hurbiltzea. Eta gero eta arrakasta handiagoa du. Iaz, esaterako 6.200 parte hartzaile baino gehiago izan zituen.

Berrikuntzekin dator aurtengoa. Umeen parte hartzea zuzenagoa izan dadin, ikuskizun interaktiboak egingo dira aurten, aurrenekoz. Horietan, ikuskizunek aurrera egin dezaten, beharrezkoa izango da haurren parte hartzea. Kontzertu didaktikoak izango dira beste berrikuntza bat. Euskal musika tresnak ezagutzeko “bidaia interaktibo” gisa aurkeztu dute atal hori. Zuzeneko musika, parte hartze bidezko jolasak eta azalpen arinak izango dira ezagutzarako bidea.

Sukaldaritzari dagokionez, gozoki naturalen tailerrak txertatu dituzte aurten. Etxean, etxekoekin gozoki naturalak egiten ikasiko dute umeek, ondo elikatzearen garrantziaz ahaztu gabe. Buztingorri polimerikoz sormen lanak ere landuko dituzte tailerretan.

Txiki erritmoa atal berrian, erritmoa eta gorputz adierazpena uztartuko dituzte. Sormena garatzea, harremanak lantzea eta adierazteko zein mugitzeko gaitasunak hobetzeko tresnak eskuratzea da ekitaldiaren helburua.

Hitzaldi tailer berri bat ere bai: Familia giroan, euskaraz koloreztatu. Euskaraz ez dakiten gurasoei laguntzeko tailerra da. Helduak eta txikiak batera arituko dira, haurrek irakasle rola jokatuko dute, eta helduei euskaraz moldatzen lagunduko diete.

Lekuei dagokienez, bi egoitza berri izango ditu Ikusi eta Ikasi programak aurten: Olabeaga eta Azkuna zentroa. Azkuna zentroak hartuko du Abandoko barruti udaltegiak betetzen zuen lekua. Hartara, Bilboko ia auzo guztietan zabalduko da programa: Begoñako, Basurtuko, Errekaldeko, Castañoseko, Deustuko, Santutxuko, Zorrotzako eta Olabeagako udaltegietan, Azkuna zentroan, Indautxuko Karmen aretoan, Ibaialdeko liburutegian, San Inazioko Euskararen etxean, eta Zamakola, Iruarteta eta Epaltzaren Alarguna eskoletan.

66 ekitaldi antolatu dituzte sustatzaileek, guztira: 35 ikuskizun, 29 tailer, eta gurasoentzako bi hitzaldi. Martxan da programazioa, eta apirilaren 20ra arte luzatuko da eskaintza. Egun horretan, Go!azen ikuskizunarekin emango zaio amaiera egitasmoari, Karmen aretoan.

“Aro berrian”, euskal eskaintzan sakonduko du Campos antzokiak »

Aitziber Laskibar Lizarribar

“Aro berria” dator Bilboko Campos Eliseos antzokira. Hori iragarri dute kudeatzaile berriek. Azken urteetan SGAEk kudeatu du antzokia, baina emaitza onik gabe. “Noraezari” egotzi diote aurrera egin ezina, eta egoera iraultzeko helburuz dator kudeatzaile berria, batez ere Madrilen eskarmentu handia duena: Klemark sozietatea. Alejandro Colubi presidenteak aurkeztu du erronka: “Askotariko publikoa” bildu nahi du antzoki zaharrean, eta ikus-entzule hori “fidelizatu”. Hartarako, askotariko eskaintzaren aldeko apustua egin du: etxeko produktuak eta atzerrikoak eskainiko dituela azaldu du, eta lan klasikoak zein berritzaileak uztartuko dituela. Etxera begira jarrita, euskal produktuak areagotzeko asmoa plazaratu du aurrera begirako programazioaren norabidea zehazteko orduan. Esan duenez, eskaintza osoaren %25 izango da bertokoa, eta horien heren bat, gutxienez, euskarazkoa.

Publiko berriarengana iritsi nahian, Camposek askotariko ikuskizunak jasoko dituela ziurtatu du kudeatzaileak; datozen sei hilabeteetarako, adibidez, “mota guztietako” 60 lan programatu dituztela. Hori bai, jakinarazi du indargunea testu antzerkia izatea nahi duela, “saltzen gehien kostatzen ari den generoa” den arren. Baina Colubik uste du Bilbok betidanik izan duela lotura kulturarekin eta antzerkiarekin, eta gordea duen afizio hori berpiztu nahi dute kudeatzaile berriek.

116 urteko antzoki xarmanta

Gainera, sinetsita daude Campos Eliseos antzokia hartarako egokia dela. 1902an inauguratu zuten, eta antzoki handi eta berritzaile zena antzoki ertaina da egun. Halere, kudeatzaileek diote bere garaiko xarma bera duela gaur egun. Hain zuzen, handiegi ez izate horrek izaera berezia ematen diola: “Gertutasunak dantzarien oinak ere ikustea ahalbidetzen du”. Gainera, barrualdearen egituraketak soinu ederra ahalbidetzen duela nabarmendu dute, eta artistak gustura aritzen direla Camposen agertokian: “Biltzen duen soinua sortzen da, publikoaren eraginarekin itzuli egiten dena, eta aktorea handitu egiten duena”. Horri guztiari “zukua” atera nahi dio Klemarkek.

Datozen sei hilabeteetarako iragarritako antzezlanen artean, Juan Diegoren Una gata sobre un tejado de zinc caliente, eskola jazarpenari buruzko El pequeño poni, Malena Alterioren Los universos paralelos, T de Teatreren E.V.A?, Shakespeare on Tour klasikoa, eta Imanol Ariasen La vida a palos lanak nabarmendu dituzte programatzaileek.

Musikalak ere izango dira: Mayumanaren Rumba!, eta Miguel Molina al desnudo. Maskara antzerkia ere bai: Kulunka euskal taldearen Solitudes.

Umorea Faemino y Cansadok jarriko dute, Quien tuvo retuvo lanarekin, eta Moncho Borrajok, Madre mía, ¡como está España! emanaldiarekin. Dantzan, Monterreyko Balletaren Beltxargen aintzira nabarmendu dute. Magia Anthony Blake ilusionistak egingo die ikusleei, Praktikoki gertagaitza azken lanarekin.

Musikari dagokionez, bi taldek urteurrenak ospatuko dituzte Campos antzokian: Mabu talde bilbotarrak zuzenean aurkeztuko du hamargarren urteurrena ospatzeko disko berria. Revolver taldeak 25. urteurrena ospatuko du. Básico izan zen haren lehen diskoa, eta hara itzuliko da kontzertu berezian. Bere ibilbideko lanik arrakastatsuenak joko dituela iragarri du.

Haurrentzat eta familientzat

Publiko berriengana iritsi nahian, haur eta familientzako eskaintza bereziak iragarri ditu Camposek. Programazio berezi batekin saiatuko da, adibidez, rock talde mitikoen musika txikiei erakusten. The Beatles, Iron Maiden, Bon Jovi eta Guns N’Roses taldeen musika familia girora egokituko du. Haurrentzako opera bat ere programatu du, eta Pirritx, Porrotx eta Marimototsen Borobilean ikuskizuna.

Madrilen sustraitua dagoen sozietatea izanik, joan-etorriko bideak egiten saiatu nahi du Klemarkek. Colubik adierazi du Espainiako hiriburura iristen diren ikuskizun batzuk Bilbora ere ekartzen saiatuko dela, eta euskal taldeak Madrilen aurkezteko asmoa duela. Adibidez, jakinarazi du Kukai dantza taldeari Escorialeko San Lorenzo jaialdian parte hartzeko eskaintza egin diola. “Urtea amaitu aurretik nabarituko da euskal konpainia gehiagoren presentzia Madrilen”, esan du Jorge Culla programazio aholkulariak.

Mito bihurtu den pertsonaia »

Ainhoa Larrabe Arnaiz
Charlote eta Charles Chaplin (Ingalaterra, 1889-Suitza, 1977). Zaila da pertsonaia eta sortzailea bereiztea edota zein den zein asmatzea, fikzioak eraikitako pertsonaiak bere sortzailea gainditu baitu Chaplinen kasuan. Ezbairik ga…

Gogoeta bultzatzeko artea »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Sexuaz, maitasunaz eta indarkeria matxistaz hausnartzeko erakusketa batzuk daude Bilboko Berreginen Museoan eta Azkuna zentroan: Afrodita. Kaosa. Desioa. Sexua. Amodioa? izenekoa gordetzen du lehenak, eta artista feministetan aitzindarietakoa den Margaret Harrison ingelesaren (Wakefield, Erresuma Batua, 1940) Sexuaren, klasearen eta indarkeriaren arteko harremanak atzera begirakoa dago Azkuna zentroan, joan den urteko urriaz geroztik. Margolanak eta eskulturak erabilita, gazte zein helduek zenbait gairi buruz hausnartzeko aukera ematen dute bi-biek.

Berezia da Berreginen Museoak jarri duen erakusketa, hiriburuko Begoñazpi ikastolako DBHko 4. mailako ikasleek egindako hezkuntza proiektu batetik garatu baita. Museoan dauden eskultura eta margolanak abiapuntu hartuta, formatu txikiko erakusketa bat diseinatu zuten Irene Campillo eta Olatz Gonzalez Begoñazpiko ikasleek, Amodioaren bila izeneko hezkuntza proiektuan. Amodio motak aztertzea zuen helburu egitasmoak; besteak beste, erromantikoa, platonikoa eta anai-arreben artekoa. Afrodita eta Venus jainkosen maitasunari buruzko kontzeptuari tiraka, Antzinako Greziako gizartetik gaur egun arteko amodioa ulertzeko moduak bildu zituzten ikasle biek proiektuan.

Ikastetxetik museora

Ikasturtea bukatuta, Afrodita. Kaosa. Desioa. Sexua. Amodioa? erakusketa ofizial bihurtu dute ikastetxeko areto batetik abiatutako ideia: 11 eskulturaz eta hiru margolanez osatuta dago, eta Afroditaren istorioa dute oinarrian, maitasunaren jainko greziarra izan baitzen. Bidaia bat proposatzen dute Berreginen Museoan jarritako erakusketarekin. “Jendeak jakingo du greziarrentzat indar kontrolaezina eta suntsitzailea zela amodioa. Gaur egun, Afroditak sortzen zituen pasioak krimen gisa ikusiko genituzke; izan ere, arrazoia eta autokontrola birrindu egiten zituen, eta bortizkeria eragiten zuen: bahiketak, bortxaketak eta bestelakoak hauspotzen zituen Afroditaren indarrak”.

Greziako garai helenistikoko Venus Milokoa eskultura, Cnidoren Afrodita eta Ludovisi tronua dira ikusgai dauden piezetako batzuk, eta, gaien arabera, hiru ataletan banatu dute erakusketa. Lehen atalak Afrodita jainkosaren izaera eta nortasuna aztertzea du xede, eta, bigarren zatian, amodioaren eta sexuaren jainkosa gisa Afroditak izan zituen eginkizunak aztertzen dira. “Desira aurreikusi ezina zenez eta gizarteak kulturalki kontrolatzen zuenez, arriskua eta antsietatea sortzen zuten sarri, eta horri erreparatu zaio bereziki”. Azkenik, Afroditak Grezia klasikoko kulturako gainontzeko jainkoekin zuen harremana lantzen da.

Idazle, margolari eta eskultore askorentzat inspirazio iturri izan zen Afroditaren irudia urte luzez. Askok irudikatu dute jainkosa margoetan edota eskulturetan; biluzik zein jantzita; eskuak bularretan edo altzoan dituela. Tenpluak ere eskaini zizkioten Grezian, eta, hango mitologiaren arabera, beldurra sortzen zuen Afroditaren edertasunak; zehazki, beldur ziren jainkosak gainontzeko jainkoen arteko bakea hautsiko ote zuen.

Greziako mitologiaren arabera, Eros jainkoaren sortzailea izan zen Afrodita bera: haur hegaldun gisa irudikatu da, eta maitasunaren alde bikoitzarekin lotu izan da —erromatar kulturan, Kupido jainkoa da haren baliokidea—. Otsailaren 14an, Erosen irudia erabili ohi da maitasunaren egun gisa izendatutakoa ospatzeko, eta maitasunari buruz gaur egun dagoen usteari buruz hausnartzeko erabiliko dute egun hori museoan. Maiatzera bitarte izango da ikusgai Afrodita. Kaosa. Desioa. Sexua. Amodioa? Berreginen Museoan.

Oso bestelako itxura du Azkuna zentroan ikusgai dagoen Sexuaren, klasearen eta indarkerairen arteko harremanak erakusketak. Hiru hilabete dira Margaret Harrison artista feministaren ibilbidea omentzen duen erakusketa jarri zutenetik, eta datorren asteko igandea du azken eguna Bizkaiko hiriburuan. Beraz, herritarrek hamar egun dituzte oraindik arte feministaren aitzindarietako bat den artista ingesak 1970eko hamarkadatik hona sortu dituen lanak bertatik bertara ezagutzeko.

Testuinguru soziopolitikoari lotutako artea egin du Harrisonek hasieratik. Hala aitortu du artistak behin eta berriz. Ez du, ordea, edonola egin, begirada feminista oinarri hartuta egin baititu artelanak azken 40 urteetan, eta hark egindako lanek etengabe salatzen baitute sexuaren eta klasearen zapakultza eta emakumeen kontrako indarkeria sinbolikoa eta fisikoa.

Arte feministaren mugarria

Bada, genero zapalkuntzaren salaketak egin zuen aitzindari. 1971n bakarka egin zuen lehen erakusketa da horren lekuko: egun bat besterik ez zuen iraun erakusketak, artelan haiek “lotsagarriak” zirelakoan berehala itxi baitzuen Poliziak. Hugh Hefner Playboy aldizkariko zuzendaria untxiz mozorrotuta eta kortsearekin irudikatu zuen Bunny Boy lanean, eta zapata takoidunekin eta titiekin pintatu zuen Captain America. Antzera margotu zuen Superman ere.

Maskulinitatearen sinboloa zenari emakumeen genitalak, takoiak eta eskuko poltsa jarri zizkion. “Gizonak irudikatu nituen ordura arte publizitatean eta pornografian andreek hartzen zuten toki berean”. 1970eko hamarkadan eskandalua sortu zuten irudi horiekin abiatzen da Bilboko erakusketa, eta ogitartekoen irudi ugari biltzen dituen Good Enough to Eat izeneko seriea ere jarri dute haren aldamenean. Emakumeak ogi arteko jaki gisa irudikatu zituen Harrisonek bilduma horretan sortutako margolan guztietan.

Etxeko emakume langileen egoera ikusarazteko eta salatzeko sortu zuen Homeworkers (etxeko langileak) artelan erraldoia. Erresuma Batuan, Soldata Berdintasunerako Legea onartzean abiatu zuen Harrisonek etxeko langileei buruzko ikerketa, 1975ean. Orduko andreek zituzten baldintzak eta, oro har, milaka emakumeren esplotazioa agerian uzteko lan tresnak edota fabrikatzaileek langileei emandako diru sarien paperak erabili zituen artelana sortzeko.

Antzeko prozesua erabili zuen Rape (Bortxaketa) izeneko lana sortzeko. Bi andreren bortxaketa kasuekin sortu zuen artelana, eta 1978an aurkeztu zuen jendaurrean estreinakoz, Londresko Serpentine aretoan. Edukiak izan zuen indarra ikusita hura ostontzeko saioa egin bazuten ere, kontrakoa lortu zuten, eta milaka izan ziren artelana ikustera joan ziren herritarrak. Bilbon ere jarri dituzte aipatutako margolan biak.

Artistak behin baino gehiagotan azaldu du irudikatzen dituen andreak edo haien istorioak direla bere lanen protagonistak, eta hala azaldu zuen Bilboko erakusketaren inaugurazioan egindako agerraldian ere. “Beti esaten dut ni ez naizela nire artelanen heroia, nire lanen atzean dauden emakume horiek guztiak baizik”. Norabide horretan, Mary Wollstonecraft, Dorothy Wosrdsworth eta Rosa Luxemburg idazleak omentzeko sortu zuen Politics and the Beauty of Words lana (politikariak eta hitzen edertasuna). Hiru idazleek sortutako testuetatik abiatuta, historia nork idazten duen galdetzen dio artistak bere buruari.

Omentzeko artelanak

Joan den abenduaren 16an, martxa antimilitarista jendetsua egin du mugimendu feministak Santurtziko portura, handik armak esportatzen direla salatzeko. Hain zuzen, 1981ean NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak AEBetako misilak Erresuma Batura eramateko erabakiaren aurkako Greenhameko base militarrean milaka emakumek egindako protesta izan zuten eredu gisa Santurtzin. Ordukoak bezala, hesiaren inguruan kateatu ziren emakumeak. Harrison artistak, Greenham Common Women´s Peace Camp kanpaldian oinarrituta, Common Reflection lana sortu zuen 2013an; ekintza gogora ekartzeko eta protestan parte hartu zuten 70.000 emakume omentzeko.

Ispilu erraldoi bat ere jarri dio lanari Azkuna zentroko aretoan. Izan ere, azken hamarkadan artista feminista horrek egin dituen piezetan ohikoa da ispiluen erabilera, eta badu bere zergatia. Virginia Woolf idazlearen Gela bat norberarena (1929) liburuari zor dio Harrisonek kristalen erabilera hori. Honela idatzi zuen Woolfek: “Mende hauetan guztietan, emakumeak ispilu izan dira, gizonaren tamaina naturala bikoiztuta islatzeko gaitasun magikoa eta zoragarria izan duten ispiluak”.

Gazte eta helduentzat dira erakusketa biak, eta gizartean bolo-bolo dabiltzan gaien inguruan hausnartzeko aukera ematen dute. Hilaren 14a du azken eguna Harrisonek Bilbon; erakusketaz gozatu nahi duenak astebete baino gehiago du horretarako.