Hainbat belaunalditako zizelkarien erakusleihoa »

Roscubas anaiak 1953. urtean jaio ziren. Egoitz Iñurrieta, berriz, 1982an. Hirurek egindako lanak ikusgai dira Zugaztietako eskultura parkean. Izan ere, Meatzaldea Goikoa Euskal Herriko zizelkari gazte eta ez hain gazteen erakusleiho izatea nahi dute. Roscubas bikien belaunaldiko euskal eskultoreen artean, Jose Antonio Legorburuk (Zarautz, 1952) eta Victor Arrizabalagak (Mañaria, 1957) dute euren lanetako bat ikusgai bertan.

Lehenengoari dagokionez, Lurraren tximiniak eskulturaren bitartez Zugaztietako meatzari iragana azaleratu nahi izan du. Bigarrenak, berriz, Lolita izeneko lana ezarri du parkea inguratzen duten urmaeletako baten ertzean: burdinazko emakume bat da, belardian etzanda dagoena eta paisaiarekin batera hainbat margolanetan irudikatzen diren musak gogora ekartzen dituena.

Artista gazteen artean, Luis Fernandez (1981) eta Jasone Irigoien (1977) gipuzkoarrak nabarmentzen dira. Fernandezek erreketako harrien higadura itxuratu du Eserleku hutsa lanean. Ostera, Irigoienek Sustraiak eskulturaren bidez Zugaztietako meatzari jatorria irudikatu du: harkaitzetatik azaleratzen diren altzairuzko espiralek osatzen dute artelana.

Bi belaunaldi horien artean dauden artistek ere lekua dute Meatzaldea Goikoa parke honetan: Juanjo Novella (Portugalete, 1961), Txemi Novoa (Bilbo, 1971) eta German de los Riosen (Bilbo, 1974) sorkuntzak dira horren adierazpenik argiena.

Meategien loraldiaren eta gainbeheraren artean »

Eskultore gaztea da Egoitz Iñurreta gipuzkoarra. 28 urte baino ez ditu, eta bere garaiko ikuspegiarekin lantzen ditu aurreko bi belaunaldietako zizelkariek garatu zituzten kontzeptuak, metodoak zein gurari artistikoak.

Azpiegitura izeneko lana du erakusgai Zugaztietako eskultura parkean. Tamaina handiko artelana da, hainbat piezaz osatutakoa. Eraikitze prozesuan, lau milimetroko burdinazko xaflak erabili ditu Iñurretak.

Guillermo Olmok Amezketan duen tailerrean osatu du obra. “Hiru hilabete pasatxo eman ditut lanean”. Denera, hemeretzi atalek osatzen dute lana: hamabost pieza soil, eta bi zatitan banatutako bi zutabe. Artistaren sormenetik jaiotako forma eman ahal izateko, parkean bertan soldatu behar izan dituzte piezak. Elorrietak berak zuzendu ditu eskultura osatzeko lanak, langileei piezen kokapen zehatzak zein izan behar zuen azalduz.

Bi une lotuz

Meatzaritzarekin eta ingurunearekin lotura handia dauka eskulturarekin irudikatu nahi duen kontzeptuak. Bi une kronologikoren arteko zubi bat eraikitzen du, Iñurretak azaldu duenez: “Lehenengoa, hemen meatzaritza bere punturik altuenean zegoeneko unea da, meatzaritzaren inguruan azpiegitura asko zegoenekoa. Bigarrena litzateke, etorkizun urrun bat, meatzaritzaren arrastorik izango ez duena”.

Eskultura bi une horien tarteko denboran kokatzen da, meatzaritzaren gainbeheraren momentuan, alegia: “Azpiegitura handiak egon ziren, eta, gaur egun, badaude, baina erortzen ari dira. Horregatik haren erortzeko zori hori, tartean dagoelako: erortzen ari da, erori egingo da, baina oraindik ez da erori”.

Iñurretaren ustez, inguruan dauden koloreek deigarriago egiten dituzte artelanak. “Kontraste bat sortzen da naturaren eta burdinaren kolorearen artean”. Zizelkariak dioenez, Zugaztietaren historiaren eta Meatzaldea Goikoan dauden eskulturen artean “lotura bat dago”.

Enpresen %49k ez dute betetzen elbarriak kontratatzeko kuota Bizkaian »

Urritasunen bat dutenak gizarteratzeko legearen arabera —1982an onartu zen—, langileen %2k gutxienez elbarritasunen bat dutenak izan behar dute 50 behargin edo gehiagoko enpresetan. Bizkaian, ordea, enpresen %49k ez dute errespetatzen hori. Hala, Lanbide eta Lantegi Batuak erakundeak elkarrekin egindako azterlanaren arabera, Bizkaiko biztanleen %7,37 elbarritasunen bat badute ere, beharginen artean kopurua askoz ere urriagoa da: %1,1koa. Lantegi Batuak erakundeko zuzendari Txema Francoren esanetan, “larria da hainbeste urte igaro ostean betetzen ez dutenen maila hainbestekoa izatea”. Legeak duen gaitasun hertsagarri urriaren ondorio dela iruditzen zaio. Horregatik, neurriak hartzeko eskaera egin dio Eusko Jaurlaritzari.

Lurralde historikoko 400 enpresa hartu dituzte lagin modura, eta horietan beharrean ari diren 300 langileren egoerari erreparatu diote. Bizkaiko enpresen %27k bakarrik daukate urritasuna daukan beharginen bat gutxienez soldatapean. Alegia, %73k ez daukate bakar bat ere ez. Lantegi Batuetako kide Andoni Garairen ustez, “enpresek duten konpromiso faltaren adierazgarri garbia da datu hori”. Gainera, egungo krisi egoeran kontratazioek beherantz egin dutela nabarmendu du Garaik. Hala, enpresek elbarritasuna duten gizon-emakumeen gizarteratzea ahalbidetzeko are esfortzu handiagoa egin beharko luketela iruditzen zaio.

Garaik azaldu duenez, ez dago lotura zuzenik enpresaren tamainaren eta urritasunen bat dutenen kuotaren artean. Bereziki, industria sektoreko enpresetan egiten dituzte horrelako kontratazioak. Bizkaiko urritasunen bat duten beharginen artean %61 dira gizonak, eta %39 andreak. Beharrean dabiltzan elbarrien soslaia irudikatzen ahalegindu dira: gizonak, 25- 45 urte artekoak. Lan kontratu mugagabea izan ohi dute eta ikasketa maila apala. Garbiketan, lorezaintzan, turismoan, administrazioan, ostalaritzan edo industrian ari dira. Urteko soldata gordina 12.000 eta 14.000 euro artekoa izaten da, oro har.

Ibilian, ondarea ezagutu »

Zazpigarren urtez Zeanuriko erroten ibilaldia antolatu dute Ipizki taldeak eta Joko Alai elkarteak. Igande goizean egingo da, bada, mendia eta ondarearen ezagutza uztartzen dituen paseoa. Aurtengo ibilbidea iazko berbera izango dela azaldu dute antola…

‘Nahiko’ batekin gainditu dute foru politika sozialek »

BILBO. Bizkaiko Foru Aldundiak legegintzaldiko lehen soziometroa egin du. Aldundiaren gizarte zerbitzuei 5,99ko emaitza jarri diete bizkaitarrek. Lurraldeko errepideek 6,71 atera dute, eta garraio publikoak 7,47 —7,10 Bizkaibusek, 5,95 metroak—. Bizkaiko egoera ekonomikoak 4,97 lortu du. Hala ere, bizkaitarrek ekonomia egoera pertsonalak, batez beste, 5,35 merezi duela uste dute.

Arenatzarte, artea eta ingurumena bat eginez »

Gueñesen ere bada egurats zabaleko erakusketa bat. Arenatzarte du izena, eta Arenatzako lorategi botanikoan dago. Artearen eta ingurumenaren arteko lotura egin nahi dute harekin. Hori lortzeko, abangoardiako hainbat eskultura ezarri dituzte lorategian. 1,5 hektarea dituen gunea da, eta berezitasun handiko 30 zuhaitz daude bertan, horietako zenbaitek ehun urte inguru dituztelarik.

Arteari dagokionez, lau eremu ditu Arentzartek. Alde batetik, egurats zabaleko erakusketa iraunkorra dago: Koldobika Jauregi, Angel Garraza, Marijose Rekalde, Mikel Lertxundi, John Stone eta Roscubas anaien eskulturek osatzen dute. Bestetik, Kristalezko Eraikuntza eta Lorategi Etxea daude. Haien helburua edozein diziplina artistikoko erakusketa ibiltariak jasotzea da. Halaber, paperezko jantzien erakusketa ikus daiteke bertan.

Azkenik, Villa Urrutia izeneko etxea dago, gaur egun udaletxea dena, alegia: 1910ean eraiki zuen Mexikon aberastutako Leandro Urrutiak, eta indiano estiloko eraikuntza bat da.

32 »

Uribe Kostako Behargintzak iaz finantzatutako enpresak. Uribe Kostako Mankomunitateko Behargintzak iaz 32 enpresaren sorreran parte hartu zuen, 2.747.847 euroko inbertsioarekin. 48 lanpostu sortu ziren.

Krisia gainditzeko inbertsioak sektore denetan behar direla ohartarazi diote diputazioari »

Ezker abertzaleak, Alternatibak, Eusko Alkartasunak eta Aralarrek ez dute begiko Bizkaiko Foru Aldundiak krisi ekonomikoa gainditzeko darabilen politika. “EAJk zorigaiztoko apustuak proposatu ditu Bizkaiarentzat, iparrik gabeko apustuak, zentzurik ez dutenak”, salatu dute lau alderdiok. Haien irudiko, sektore guztietan egin beharko lirateke inbertsioak, “garatu eta aberastasuna sortu eta banatzeko”.

Ezker abertzaleko Mikel Etxaburuk, Alternatibako Asier Vegak, EAko Arri Zulaikak eta Aralarreko Dani Maeztuk egin dute herrialde historikoko egoeraren interpretazioa. Etxaburuk egin ditu bozeramaile lanak: “Jasaten ari garen krisialdi sistematikoa klaserik behartsuenak jotzen ari da, eta erabateko txirotasunera kondenatzen ditu. Baina, bien bitartean, egoera jasanezin hau luze gabe —eta are gutxiago luzera begira— konpontzen lagunduko ez duten erreformak ezartzen dizkigute erakundeek”. Haren esanetan, foru aldundiaren inbertsio politikek “egoera hori larritu baino ez dute egiten”.

Lau alderdiok uste dute ekonomia alorreko foru politikak “titulu handikoak baina eduki gutxikoak” direla; alegia, “erakusleihoko politikak baina ibilbide laburrekoak”. Gainera, salatu dute politikok sortutako “prekarietatea gero eta gehiago areagotzen” ari dela, gizarte politiketan egiten ari diren “murrizketekin batera”.

Proiektu handien apustua

Etxaburuk gogorarazi duenez, “industria ehunaren desegite progresiboari aurre egiteko, ekonomiaren tertziarizazioaren alde egin zen. Alde bakarraren alde egin zen: Guggenheim efektuaren eta turismoaren alde”. Hala, esan dute egun “apustu horren ondorioak” agerikoak direla. “Milaka lanpostu zuzen ematen zituzten enpresak zeuden lekuetan, enpresa handiak zeuden eremuetan, egunero milaka langilek soldata irabazi eta familia aurrera ateratzen zuten horietan, egun merkataritza gune handiak daude; lan prekarietatea jaun eta jabe den eta inork soldata duin bat atera ezin duen eremuak, hain zuzen ere”, salatu du.

Esan dute lurraldea proiektu erraldoiz bete dutela; aireportua, Iberdrola dorrea eta Bilbao Exhibition Centre aipatu dituzte. “Bilbao Exhibition Centre estrategikotzat jo zuten, baina egun hondorik gabeko zulo bat baino ez da bizkaitarron poltsikorako, etorkizuna auzitan duena, Supersurrekin eta Artxandako tunelekin gertatzen den bezala”. Azpiegitura horiek “bizkaitarren zergekin” ordaindu zirela diote, baina “gutxi batzuk” aberastu zirela.

Horrekin batera, diputazioaren “gezurrak” salatu dituzte. “Ohitu egin gara gezur biribil bihurtu diren prentsa titulu handietara. Bestela, nola deskribratu enpresak etengabe ixten ari zirela-eta Enkarterrin Habidite enpresa abian jarri eta ehunka lanpostu sortzeko promesa? Eta arduradun jeltzaleek Urdabaiko Guggenheim horren alde egindako apustua? Nola interpreta dezakegu Guggenheim hori, ez bada ez dagoela dirurik Urdaibaiko garapen sozioekonomikorako?”.

Alderdi horiek alternatiba bat aurkeztu nahi diote horri guztiari, gizarte eragileekin adostuta. Horretarako, asmoa iragarri dute harreman dinamika bat sortzeko. Konpromisoak sektoreka hartu dituzte, eta hitzaldi sorta bat antolatu dute horiek azaltzeko: maiatzaren 7an, Zornotzan; 8an, Bilbon; eta 10ean, Gernika-Lumon. 19an, aurkezpen nagusia egingo dute, Casillan, 18:00etan.

Eskulturaren bidez, burdinaren iragana eta etorkizuna soldatuz »

Meatzaldeko bihotza da Zugaztieta herria (Trapagaran). Burdinari dagokionez, herri aitzindaria da: bertan sortu ziren XIX. mendearen erdialdean Bizkaiko industrializazioari —baita Euskal Herrikoari ere— hasiera eman zioten meategiak. Izatez, ziklikoa da historia: behin eta berriz errepikatzen da; Zugaztieta eta burdinaren arteko lotura lantzean behin berresten den modu berean.

Izan ere, eskultura parkea sortzen ari dira Zugaztietan. Parkea dagoen tokian bertan, meategi bat egon zen hainbat hamarkadaz, burdinaren ustiapen intentsiboa, lurreko azken geruza baliagarriak zulatu, eta ura azaleratzen hasi zen arte. Orain, Hustion, Arkotxa zein Blondis urmaelek eta hainbat berdegunek edertasun handiko inguru natural bat osatu dute, gizaki askoren sufrimenduaren lekuko izan den leku berberean.

Nola ez, bertan kokaturiko artelan gehienek burdina du osagai nagusitzat. Asteon, beste bi lan jarri dituzte inguruan, Roscubas anaien El espectador (Ikuslea) eta Egoitz Iñurretaren Azpiegitura, hain zuzen ere. Guztira, gaur egun hogei eskultura daude Meatzaldea Goikoa izena hartu duen parkean.

Hala, lehen eskulturak zituen parkea zen, baina eskultura parkea da orain Zugaztieta ondoko eremua. Guillermo Olmo eskultorea da proiektuaren sustatzaileetako bat. Hark azaldu duenez, egitasmoaren helburu nagusia da “parkea euskal eskultura osotasunean biltzen duen erakusketa bat izatea”. Hori lortzeko bidean, gaur egun Euskal Herrian eskulturgintza lantzen duten autore gehienen obraren bat bederen Zugaztietako parkean jartzen saiatuko da Olmo.

Bultzada baten beharrean

Olmoren ustez, 1970 eta 1980ko hamarkadetan zenbait artistak —Oteiza, Txillida, Mendiburu—arrakasta eta aitorpena lortu ondoren, gaur egun moteldu egin da eta “bultzada bat behar du euskal eskulturgintzak”.

Azken hamarkadetan ere Euskal Herrian maila handiko eskultoreak agertu direla nabarmendu du: “Dagoeneko 20 edo 30 urteko ibilbidea egin duten zizelkari asko dago, mundu osoan erakusketak izan dituztenak. Hemen, berriz, ez dago leku bat non egin dezakezun eskultura lokala aztertzen duen ibilbide bat”. Horrenbestez, parkea Euskal Herriko eskulturgintzarentzat leku erreferentziala izatea espero du Olmok: “Aitormen handia duten eta nagusiak diren autoreen obrak egotea nahi dugu, baina baita Egoitz Iñurretaren moduko gazteenak ere”.

Bilbon kultur eskaintza zabala egonda eta hiriburuko museoak ikustera datozen turisten ezaugarriak kontuan hartuta, parkeak arrakasta izateko aukera du, zizelkariaren iritziz: “Euskal Herria mundu mailako kultur turismoaren barnean dago. Jendea hona dator Guggenheim museoa ikustera, eta euskal zizelkariekin zer gertatu den galdetzen dute; gehienek gehiago jakin nahi dute”.

Bestalde, Zugaztietak turista asko erakartzen dituela gogora ekarri du Olmok. Haren irudiko, eskualdeko gastronomia eta historia ezagutzearekin batera, parkeari bisita egin diezaiokete turistek. “Ingurune naturala oso polita da, eta osagai historikoa ere badago: Meatzaldea ikustera datorren jendea dago. Bizkaiko industria iraultza osoa burdin meategi hauetan hasi zen. Euskal Herriko industriaren jatorria hemen dago”.

Halaber, meatzaritzarekin hain lotura handia duen eremu batean kokatuta eskulturak ingurunean “oso ondo integratzen” direla esan du Olmok: “Pieza hauek hemen jartzeak meategietatik atera zen burdina artelan bilakatuta hona itzultzea esan nahi du”.

Proiektua sendotzen

2008an jarri zen martxan parkean eskulturak ipintzeko proiektua. Harrezkero, nabarmen egin du aurrera Meatzaldea Goikoak. Lurzoruen jabe diren Bizkaiko Foru Aldundiari eta Trapagarango Udalari “eskerrak” eman dizkie Olmok egitasmoa abiarazteko bidea egiteagatik. Hala ere, adierazi du orain erakunde horien parte hartze ekonomikoa “beharrezkoa litzatekeela”. “Ahalik eta lasterren”, gainera.

Izan ere, proiektua pauso bat haratago eramaten saiatzen ari dira, zizelkari guztien inguruko azalpenak emango lituzketen panelak jarriz eta lan guztiak bilduko lituzkeen ibilbide artistiko bat egituratuz. Horrez gain, parkeari eskainitako webgunea sortzeko prozesuan murgilduta daude sustatzaileak. Meatzari iragana eta artelanak uztartuta parkeak “interes didaktiko handia” izan dezakeela uste dute sustatzaileek. Horretarako, baina, “garbikuntza eta kontserbazio lanak abiarazi” beharko liratekeela gaineratu dute.

Egun, Peñas Negras izeneko ingurumeneko interpretazio zentroko langileek gidatutako bisitak egiten dituzte Meatzaldea Goikora. Hori dela eta, 2011n 30.000 pertsona inguruk ikusi zituzten eskulturak, parkea bultzatu duten artistek egindako kalkuluen arabera. “Ontzat” eman dute iazko bisitari kopurua. “Izan ere, eskaintza artistikoa murritzagoa zen eta ordura arte parkeak ez zuen inolako oihartzun mediatikorik izan”.

Hiru aste barru, beste bi eskultura jarriko dituzte parkean, Iñigo Arregirena bata eta Alberto Torresena bestea. Uda partean, bost eskultura gehiago ekarriko dituzte. “Urtea bukatzerako, hemen 25 lan egotea espero dugu”. Horrez gain, aurten Art-Ola kolektiboak hiru ekintza artistiko egingo ditu parkean bertan. Lau urteko ibilbidearen ostean, sendotzen ari den proiektua da Meatzaldea Goikoa.

Zortziaren bueltan »

Urduñan dena prest dago urteko asterik garrantzitsuenari hasiera emateko. Maiatzaren 8an Antiguako Amaren eguna ospatzen dute, eta ospakizun horren bueltan antolatzen dituzte jaiak: otxomaioak. 13an bukatuko dira.

Herri gehienetan bezala, txupinazoarekin hasiko da festa astea. Urduñarrek gaur emango diote su eurenari, 21:00etan. Ondoren, 22:00etan hasita. Tirikitrauki taldearen dantzaldia izango dute Foru plazan. Biharkoa azoka eguna izango da Urduñan. Charolais arrazako behien lehiaketa egingo dute goizean. Horrekin batera, baserriko produktuak, eskulangileenak eta makinak egongo dira ikusgai eta erosgai. 20:00etan Joselu Anaiak taldearekin erromerian dantzatuko dira urduñarrak; 22:00etan, herri eskolako jolastokian kontzertuak izango dira, autogestio bidez gazte asanbladak antolatuta.

Etzi, txistularien alardeak girotuko ditu Urduñako jaiak. 13:15ean eskainiko dute kontzertua, Foru plazako oholtza gainean. Arratsaldean, berriz, zezenketa mistoa egingo dute zezen plazan. Ivan Fandiño eta Ivan Abasolo herriko semeek lau zezen eta bi zekor jokatuko dituzte, hurrenez hurren. 19:00etan Gorka Aginagaldek umore ikuskizuna eskainiko du Foru plazan. 21:00etan, berriz, Arizgoiti taldea igoko da oholtzara, urduñarrak dantzan jartzeko asmotan.

Ama Birjina, ume eta helduak

Martitzenean, eguaztenean eta eguenean, Antiguako Amaren, umeen eta nagusien egunak ospatuko dituzte Urduñan. Maiatzaren 8an, bada, herriko udalbatzak parte hartuko duen meza nagusia izango dute, goizean. Arratsaldean, zirku tailerra (18:30), Kosmos orkestraren dantzaldia (20:30) eta Deabru Beltzak konpainiaren ikuskizuna (22:30) izango dira, Foru plazan.

Eguaztenean, puzgarriak, entzierroa, herri bazkaria eta dantzaldia izango dituzte Urduñako gaztetxoenek; den-dena eurentzat pentsatuta. Eguenean, berriz, adinekoak meza ostean bazkaltzera bilduko dira, eta arratsaldean dantzaldia izango dute.