Edukiontzi marroia hedatzen ari da Bizkaian »

Landareetan jatorria duten hondakinak, animalietan dutenak —haragia, arrautzak eta horien oskolak, arraina, gazta, maskoten ileak…—, ogia, kafe hondarrak zein kortxozko tapoiak. Besteak beste, halakoak bota daitezke edukiontzi marroira, hondakin organikoak biltzen dituen edukiontzira. 2016an Bizkaian sortzen diren hondakin organikoen %4 konpost bihurtzea da asmoa. Iaz, Bizkaiak 5. edukiontziaren aldeko apustua egin zuen. Eta aurten eskualdez eskualde zabaltzen hasi dira.

Bizkaiko Foru Aldundiak eta Bilboko Udalak proba bat egin gura izan zuten, eta Deustua aukeratu zuten horretarako. Esperientziak utzitako emaitzarekin pozik, herrialde osora zabaltzea erabaki zen. Oraingoz, izena eman duten familiak ari dira erabiltzen.

Enkarterrira udaberrian iritsi zen. Maiatzean jarri zituzten edukiontziok Artzentales, Galdames, Gueñes, Gordexola, Karrantza, Lanestosa, Sopuerta, Turtzioz eta Zallan. Barakaldo eta Zierbenara, berriz, geroago iritsi da. Proba saio bat egin gura dute, bosgarren edukiontziak dituen emaitzak ikusi eta erabakiak hartzeko. 10.000 familiaren parte hartzea aurreikusi dute esperientzia horretarako. 50 edukiontzi jarriko dira Urban-Galindo eta San Bizenteko dorreen artean, Barakaldon, eta Abantoko Gallarta barrutian.

Dena den, Arratia izan da eskualdeko herri guzti-guztietan edukiontzi hori jarri duen lehenen mankomunitatea. Bi hilabeteko epean, 1.500 familiak baino gehiagok egin zuten bat egitasmoarekin. 10 litroko edukiera duen ontzia, 150 poltsa biodegradagarri eta edukiontziak zabaltzeko giltza bana banatu zuten sendi horien artean. Lehen hilabetean 11.000 kilo hondakin organiko jaso zituzten.

Durangaldean, oraingoz, Zornotzan eta Ermuan daukate edukiontzi marroia. Hona Zornotzako bilketa datuak: 300 familiak 500 kilo zabor organiko birziklatu zituen astebetean. Urri bukaeran ezarri zuten bosgarren edukiontzia Larrea landa auzoan eta ondoko zenbait kaletan. Arrakasta ikusita, beste auzo batzuetara ere hedatzen hasi dira proiektua. Ermuan, haratago joan dira eta edukiontzi hori erabiltzen duten familiak saritze aldera, zabor zergan %10eko murrizketa ezarriko dietela iragarri dute.

Basaurin Pozokoetxen ekin diote birziklatze metodo hori erabiltzeari. Urtebeteren buruan emaitzen ebaluazioa egingo dute, proiektua zabaltzen duten erabakitzeko. Horrez gain, 49 etxe eta baserritan autokonposta egiteko programa abiatu dute. Uribe Kostan herri guztietan ipiniko du mankomunitateak. Oraingoz, Berangon eta Urdulizen hasi dira. Urdulizen, hamar edukiontzi jarri dituzte.

Lekeition, txipa

Lekeition, pertsonalizatutako txartel elektroniko baten bidez zabalduko diren edukiontziak jarriko dituzte 2014an. Hondakin organikoz betetako plastikozko poltsa kodetuak jaurti ahal izango dituzte erabiltzaileek barrura, edukiontzion erabilera aztertu eta jarraipena egin ahal izateko. Birziklatze tasa gaur egungo %29tik %70era handitzea dute helburu. Ondarroan, atez ateko bilketaren sistema aztertzeko prozesua abiatu dute, herrian bideragarria izan litekeen ebazteko. Zaborren kudeaketa herritarrekin zehaztu nahi du udalak. Ostegunean batzarra egingo dute Kofradia Zaharrean, 19:00etan.

Iaz baino baliabide gutxiago baina arrakasta handiagoa izan du Durangoko Azokak »

135.000 bisitari —iaz baino 20.000 gehiago—, 238 stand —hamabost gutxiago—, eta 122 parte hartzaile —bost gutxiago—. Zenbaki horiek utzi ditu aurten Durangoko Azokak. Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka zena Durangoko Azoka bihurtu da, eta dagoeneko 48. edizioa bete du urteroko kultur topaketak.

Marka horretara iristeko bidea ez zuen erraza izan. Hain zuzen, Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak azaldu duenez, “zaila izan da aurrekontua %10 murriztu beharra”. 60.000 euro gutxiago izan dituzte aurten. Erakunde publikoetatik jasotako diru laguntzek sufritu dute halako beherakada.

Hala ere, “zailtasunak zailtasun, herritarren babesa” dutelako lortu dutela dio. Mujikaren esanetan, “jendeak inoiz baino hobeto erantzun du”. Durangora ez direla soilik erakusmahaiak ikustera joan esan du, gainera. “Gehiago eskatzen dute”. Bisitariak “aktibo” joan zirela dio.

Landako guneko mugak ere gainditu ditu aurten azokak. Durango osora zabaltzeko hautua egin dute, Azoka Hiria izeneko egitasmoarekin: San Agustin kulturguneraino zabaldu dute, bidean Zugaza zinema aretotik igarota.

Eskozia eta Douglass

Aurten Eskozia izan da herrialde gonbidatua. Bestalde, William A. Douglass antropologo amerikarrak jaso zuen Argizaiola saria, euskal diasporari buruz egindako ikerketak direla eta.

1.500. Bizkaiko metalgintzan aurten galdutako lanpostuak. »

Aurten metalgintza arloan 80 bat enpresa itxi dira. Horrek 1.500 lanpostu galtzea eragin du. 2014an eustea espero dute.

‘HERRI HARRESIA’ APURTUTA, ATXILO »

Ehunka lagunek bat egin zuten Ondarroako zubian maiatzaren 27an, Urtza Alkorta herrikidearen atxiloketa eragozten saiatzeko asmoz. Ertzaintzak lau ordu behar izan zituen zubian elkartuta zegoen jendea handik atera eta Alkortarengana iristeko. Elkartas…

Bilbaoren makulu biak »

“Datorren urtean abian jarriko den zerga erreforma sakona onartu da”, iragarri zuen Jose Maria Iruarrizaga Ogasun eta Finantza ahaldunak joan den abenduaren 5ean, Bizkaiko Batzar Nagusiek Gernika-Lumon egindako osoko bilkura bukatutakoan. “Itun ekonomikoa berreskuratu zenetik erreformarik garrantzitsuena” dela esan zuen, gainera. Aldaketa horiekin, Bizkaiko Ogasunak 153 milioi gehiago bilduko ditu.

EAJ, PSE-EE eta PPren aldeko botoa jaso zuen foru gobernuak egindako lege proposamenak, autonomia erkidego osorako adostutako itunaren itzalpean. Bilduko batzarkideek, aldiz, aurka bozkatu zuten, ez zelako onartu taldeak aurkeztutako zuzenketa bat bera ere. “Erreforma herrena” dela zioten. “Kapitalaren hirukoa” deitu zuten, gainera, jeltzale, sozialista eta PPkoek osatu dutena.

PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zergak tasa berriak izango ditu errentarik handienentzat: 92.310, 123.070 eta 179.460 eurotik gorako errentek %46, %47 eta %49 kotizatuko dute, hurrenez hurren. Orain arte, gehienez, %45 ordaintzen zen.

Aurrezkiarentzat ere tarifa berriak onartu dira. Lehenengo 2.500 euroetatik hasita, %20ko tasa izango dute; 30.000 eurotik gorako aurrezkiek, berriz, %25ekoa. Sozietateen zergak dedukzio berriak izango ditu mikroenpresentzat, ordaindu beharko duten tasa gehienez %19 edo %20 izateko; gehienez, hamar behargin eta bi milioi euro baino gutxiagoko jarduera bolumena dute enpresa horiek. Oinordetza eta dohaintzetan %1,5eko tasa onetsi zen, ezkontide, izatezko bikote eta lerro zuzeneko aurreko eta ondorengo ahaideentzat.

Aurrekontu bat, bi akordio

Bizkaiko Batzar Nagusien osoko bilkurak gaur onartuko du 2014rako aurrekontua. Izan ere, 22 batzarkide jeltzaleen babesa izango du. Bilduk dituen 12 ordezkariek aurka bozkatuko dute, baina, jeltzaleek PSE-EE eta PPrekin lortutako akordio banari esker, bi alderdiok abstentziora joko dute; bederatzi eta zortzi batzarkide dituzte, hurrenez hurren.

Osotara, foru aldundiko zortzi sailek 1.082 milioi euro izango dituzte, urte berrian inbertitzeko. Sozialista eta jeltzaleek duela bi aste hitzartu zituzten 4,6 milioi euroren zuzenketak. Besteak beste, hauek adostu zituzten: Barakaldoko Interfábricas izeneko errepiderako milioi bat jartzea, Gurutzetako ospitalean eguneko zentroa martxan jartzea eta Down sindromedunen elkarteari diru laguntza ematea. Joan den astean, milioi bat euro pasatxoko aldaketa egin zion PPk EAJren proiektuari: 900.000 euro, A-8 eta A-68 autobideen ohiko erabiltzaileak laguntzeko; 100.000, zeliakoen elkarterako, eta 50.000, gazteentzako garraio txartela sortzeko.

Gobernu hitzarmena sinatzeko behar barik, urtarriletik aurrera lasai asko gobernatzeko ezinbesteko bi makulu lortu ditu Jose Luis Bilbaok.

Basterretxeari gorazarre »

Nestor Basterretxea osoa bildu nahi izan dute aurten Bilboko Arte Ederren Museoko arduradunek. Haren urtea izan da. Bermeoko sortzailearen ertz guztiak arakatzen dituen atzera begirakoa eskaini diote Bilbon. Sekula egin zaion gisa horretako erakusketarik zabal eta osatuena izan da, eta otsailean ireki eta maiatzaren 13ra arte egon da zabalik. Peio Agirre komisarioarena da deskribapen orokorra: “Irudimenak, fantasiak eta utopiak blaitutako obra da Basterretxearena”. Eta hori guztia bildu nahi izan dute erakusketan. Forma eta Unibertsoa izendatu, eta harrera ona izan du erakusketak. Baina ez da izan sortzaileak aurten jasotako omenaldi bakarra.

Juan Daniel Fullaondo arte kritikariak kaleidoskopio gisa deskribatu zuen Basterretxearen etorri artistikoa, eta horixe da Agirrek Bilboko erakusketan erakutsi nahi izan duena: Basterretxea guztiak batzen dituen Basterretxea hori, hain zuzen ere. 60 urteko ibilbidean sortutakoaren gaineko errepasoa. Marrazki, margolan, pelikula eta eskultura, hasieratik azken urteetara arte.

1936ko gerra zela eta, Donibane Lohizunera (Lapurdi) jo zuen Basterretxearen familiak. Parisen izan zen Picassoren Gernika ikusten, eta Buenos Airesera joan zen 19 urterekin. Han izan zuen lehen lan artistikoa, gozogintza enpresa baterako publizitate bulegoan. “Marrazkiak egiten nituen, diseinuak. Eta marrazten hasi nintzen jenioak ez beste guztiak hasten diren bezala, imitatzen”. Eta hortik aurrerakoak dira erakusketakoak, Basterretxearen garaikako erretratua.

1950eko hamarkadan sortutako lehen piezetan, Le Corbusier eta Ben Nicholson omendu zituen artistak. Abangoardia geometrikoari jarraika sortutako artelanak. Eta, konbentzioak alde batera uzteko asmoz, material berritzaileak erabili zituen horretarako: arpillera eta burdina, adibidez. Baina hasiera da hori; gero dator kaleidoskopioa. Izan ere, zabala da bilduma. Gaur, kontuan hartu dituzte taldearekin sorrera garaiko lanak, Arantzazuko Basilikarako (Oñati, Gipuzkoa) egindako muralak, hirugarren dimentsioarekin egindako esperimentuak, kartelak, fotomuntatzeak eta bolumetriak ere. Horiek eta baita eskulturak ere; bestetik, publikoak eta baita bestelakoak ere, Euskal kosmogonia izeneko bilduma tartean.

Gertu, baina aparte

Bermeotarrak gertukoa zuen Oteiza; artistak biak, eskultoreak ere bai. Baina hor dator Basterretxearen oharra: “Ez nintzen eskulturan hasi Oteizaren eraginez”. Eta jarraipena dator gero: “Ez nituen ibili Oteizak magikoki eta poetikoki urraturiko bide zoragarriak, beste batzuk baizik”. Artistak sortutako filmek ere izan dute zikloa, bestetik. Ezagunak dira horietariko batzuk: Ama Lur eta Pelotari, adibidez.

Baina zabala izan da Basterretxearen urtea; ez da Bilboko Arte Ederren Museoko atzera begirakora mugatu. Haren lanak erakutsi dituzte Irunen eta Trapagan herriko Zugaztieta auzoan ere, adibidez. Gipuzkoan egindakoan, esaterako, artistaren ehun lan batu dituzte.

Uztailaren 7an bukatu zen ultraaktibitatea »

Joan den uztailaren 7an bukatu zen lan erreforma berriak lan hitzarmenak adosteko emandako urtebeteko epea. Orain arte, lan hitzarmen berria adostu artean aurrekoa egoten zen indarrean, mugarik gabe. Erreformarekin urtebetean hitzartu ezean, maila oro…

Zortzigarren greba orokorra egin zen maiatzaren 30ean »

ELA, LAB, ESK, EILAS, Hiru, EHNE, CGT eta CNT sindikatuek eta hamaika gizarte eragilek deituta, greba orokorra egin zen maiatzaren 30ean Hego Euskal Herrian; azken urteetako zortzigarrena. Bizkaian aurreko deialdietan baino oihartzun apalagoa izan zue…

Itolarria gainditu guran »

Bizkaiko ia dozena bat herri egoera larrian zeudela bukatu zen 2012a. Aurten horri buelta emateko doiketa planak onartu dituzte hainbat udalek. Denek gutxitu behar izan dituzte gastuak, hala ere. Bereziki, obra eta inbertsio handiak desagertu egin dira. Zerbitzuak eskaintzeko eta azpiegiturak mantentzeko baliatu dute izan duten dirua. Edonola ere, bidean galdu dira bakarren batzuk. Adibidez, Bakiok udal kiroldegia itxi behar izan du.

Udalek zain izan dute finantzaketa. Hori horrela, uda aurretik Bizkaiko Batzar Nagusiek plan berezi bat onartu zuten udalek diru gehiago izan dezaten. Ekainaren 12an Gernika-Lumoko batzar etxean egindako osoko bilkuran onartu zen udalen egonkortasunerako foru araua. Besteak beste, aurreko urteetako soberakinak gastatzeko baimena eman zitzaien udalei, daukaten zor biziak baldintzatuta. Lurralde historikoan dauden 112 udaletatik 80 inguruk bukatu zuen 2012a soberakinekin. Modu horretan, udal horiek diru gehiago izan dute gastatzeko, aurretik inposatu zitzaien austeritatea gaindituz. Era berean, foru aldundiak udal finantzen kontrol zorrotzagoa egiteko konpromisoa hartu zuen.

“Proiektu estrategikoak” finantzatzeko baimena ere ematen die foru arauak. Izan ere, Unai Rementeria Lehendakaritza diputatuaren arabera, Bizkaiko udalen bataz besteko zorra aurrekontuaren %20tik behera dago, eta helburua %60tik behera egotea da. “Bost bat udal daude %60 horretatik gora. Oso txarto pasatzen ari dira. Baina ez diote utzi zerbitzuak emateari”. Gainontzeko udalak ondo daudela dio, eta batzuk, “oso ondo”. Azken urteetako soberakinak dituzte; batzuek baita 12 milioi ere.

Bilduko hainbat alkatek ez zuten ontzat jo foru aldundiaren lana. Ohartarazi zuten gaur egungo larritasuna “herentzian jaso” dutela, 2011ko hauteskundeen aurretik zeuden udal gobernuek utzita. EAJ eta PSE-EEren eredua egin dute erantzule. “Kontrolik gabe” gastatu izana egozten diete. Beste horrenbeste egin du asteon Gautegiz Arteagako alkate jeltzaleak: aurretik gobernuan egondako EAE-ANVri leporatu dio azken bi urteetan zorrak itota ibili izana. Salatutako kasurik deigarriena Lemoako alkate jeltzale ohiak jatetxe eta tabakotan gastatutako diru kopurua izan da: 64.000 euro.

Doiketa planekin eguneroko gastuak bakarrik ordaintzeko moduan geratu direla diote. Salaketa hori egin du, adibidez, Urduñako alkate Carlos Arranzek (Bildu). Joan den astean onartu zuten plana. Horren truke foru aldundiaren laguntza jasoko dute zorrari aurre egiteko. Arranzen esanetan, hainbat urtez ezingo dute inbertsio garrantzitsurik egin. Bermeok ere egin du bere doiketa. Eta foru aldundiak bankuekiko zorra ordaintzeko epea hamar urtetik hamabostera luzatu dio.

Foru aldundiak 2014a “hobea” izango dela dio. Udalkutxatik aurten baino %6,7 gehiago jasoko dute. Eta dagoeneko kitatuta izango dute udal finantzaketarako foru funtsarekin zuten zorra.

“Ez dugu beldurrik antzinako artera hurbiltzeko; bai, ordea, gaur egungora gerturatzeko” »

Artea Durangaldean gaur katalogoa aurkeztu zuen atzo Mikel Onandia arte historialariak (Durango, 1983). Eskualdeko artistak ezagutzera ematea du helburu, besteak beste, lanak. 250 ale argitaratu dituzte. Salgai daude, 25 euroan, Durangoko Arte eta Historia Museoan eta herriko liburu dendetan.

Mapa topografiko gisa definitu duzu katalogoa. Zer aurki daiteke bertan?

Durangaldeko hainbat artista garaikideren hautaketa bat jaso dut. Mapa gisa aurkeztu dut Durangoko eta inguruko herrietako artistak aukeratu ditudalako. Horrez gain, sarrera historiko bat ere badauka lanak, testuingurua kokatzeko. XX. mendean Durangaldean egon den giro artistikoa azaltzen du.

Beharrizan bat ikusi duzu sortzaile belaunaldi berri baten ikerketa egiteko. Zer dela eta?

Gehienbat, bertako sortzaileak ez direlako nahi genukeen besteko agerikoak. Ezezagunak dira oro har. Giro artistikoa bultzatzeko beharrizana egon da; baita jendeari jakinarazteko artistak badaudela eta gauza interesgarriak egiten dituztela.

Oro har, jendeari kostatu egiten al zaio artera hurbiltzea? Obrak ez ulertzeak beldurrak edo konplexuak sortzen al dizkio ikusleari?

Bai, sarri ikusleok aurreiritziak edo beldurrak izaten ditugu. Ez dugu beldurrik antzinako artera hurbiltzeko; bai, ordea, gaur egungora gerturatzeko. Guztiok gara hurbiltzeko gai, eta esfortzu bat egin behar dugu. Era honetako ekimenak publikoaren eta sortzailearen artean zubi lana egiten saiatzen dira.

Ba al dago elkarlanik eskualdeko artisten artean?

Durangaldean, egia esan, giro artistiko askorik ez dago. Artistek modu indibidualean lan egiten dute. Batzuek elkar ezagutzen dute, baina giro falta hori adierazgarria da.

Zelan definituko zenuke eskualdeko produkzio artistikoaren egoera?

Askotarikoa, eklektikoa da. Ez dago horretaz bizi den sortzaile askorik. Badago, ordea, militantzia handia eta gauzak egiteko gogoa daukan jende asko. Gauza asko egiten dituen jendea da: pintura, eskultura, bideogintza, argazkigintza…

Eta, artisten mailari dagokionez, zer esango zenuke?

Interesgarria da. Hori publikoak epaitu beharko du, dena den. Liburuan saiatu naiz epaiketarik ez egiten. Nire hautaketa ahalik eta modurik objektiboenean egiten saiatu naiz, eta denetarik erakusten. Ez dut diziplina edo lengoaia zehatz baten aldeko apusturik egin nahi izan. Ahalik eta gauza zabalena erakusten saiatu naiz: Jende helduaren eta gaztearen lanak, emakumezkoenak eta gizonezkoenak…

Zelan egin duzu hautaketa?

Ahalik eta zabalena edo eklektikoena jasotzea izan dut irizpide. Ahalik eta diziplina gehienak sartzen saiatu naiz. Dagoena agerian utzi, mugarik gabe.

Eta katalogoa zelan antolatu duzu?

44 artistaren lanak jaso ditut, eta lau ataletan banatu: Figurazioa eta errealismoa; Horizonte abstraktuak; Lengoaia artistiko berriak —bideogintza, zinemagintza edota instalazioak egiten dituztenak, besteak beste— eta azkena, Errealitate fotografikoak —argazkilariak—.

Era askotako artistak eta diziplina ugari jaso dituzu. Non hasi eta bukatzen da artea?

Oso galdera zaila da. Definizio teoriko bat ematea oso zaila da. Saiatu naiz era horretako definiziorik ez ematen. Artea da guk artea deitzen diogun hori. Denboran eta historian aldatuz joan da: Antzinatean artea gauza bat zen; Erdi Aroan, beste bat; Barrokoan, beste bat; eta gaur egun, beste bat. Horrek ez du esan nahi definitu ezin dezakegunik. Hala ere, bakoitzak bere definizio propioa izan dezake. Gaur egun gizarteak zer onartzen du arte gisa? Adierazpen plastiko baten bitartez sentimenduak, ideia teorikoak edo kontzeptuak agerraraztea. Oso definizio orokorra da, dena den.

Artista etiketa ere oso konplexua da. Ni sortzaileei buruz hitz egiten saiatu naiz gehiago.

Zein desberdintasun antzematen dira hasi berriak diren artisten eta ospetsuen lanen artean?

Hasiberriak oraindik esperimentazio bidean eta euren lengoaia pertsonala aurkitu guran dabiltza. Horrek ez du esan nahi interesgarria ez denik; alderantziz. Esperimentazio hori oso erakargarria da.

Ospea dutenek badaukate esperientzia bat; egin dute bide hori, eta badaukate lengoaia pertsonala, identifikagarriagoa, zehaztuta. Alde horretatik, helduagoa izan daiteke euren lana.

Katalogoaren lehenengo atalean Durangaldeko giro artistikoaren historia laburra jaso duzu. Zer aurkituko du irakurleak?

Hor aipatzen ditut, esaterako, Dario de Regoyos —asturiarra izan arren, Durango inguruan ibili zen margotzen—, Zubiaurre anaiak —Madrilen bizi arren, bertakoak ziren eta sarri etortzen ziren hona; bertoko paisajeak eta jendea margotzen zituzten—… Euskal margolari asko bildu ditut, bertakoak izan ez arren etortzen zirenak margotzera.

Baita Gerediaga elkartea ere: 36ko gerraren ostean giro artistikoa sortu zen haren bitartez. Arte plastikoen aldeko apustua egin zuten hainbat erakusketa ekarriz. Leopoldo Zugazaren irudia ere badago. Durangarra zen, eta euskal arte abangoardiaren erakusketa asko ekarri zituen Ezkurdi aretora, 1970eko hamarkadan. Geroago, Durangoko Arte eta Historia museoa sortu zen, 1980ko hamarkadan.

Harremanik ikusi al duzu identifikatutako historiako pasarte horien eta artistok egindako lanen artean?

Neurri batean, bai. Zaila da esaten, ordea. Gazteengan ez da askorik nabari. Horiek beste garai bateko semeak dira: Arte Fakultatean ibilitakoak, globalizazioan sartutako garaikoak… Helduagoak diren artistei dagokienez, bai: horietako asko joaten ziren Ezkurdi aretora erakusketak ikustera eta antolatzera. Artisten arteko giro hori, egun ez dagoena, lehenago bazegoen. Beraz, helduagoak direnak badira 1970 eta 1980ko hamarkadetako giro artistikoaren oinordekoak. Bakoitza bere eran.

Abenduan lan horrekin lotutako erakusketa bat jarriko duzue Durangoko Arte eta Historia Museoan. Zer aurkituko du bisitariak?

Abenduaren 5ean inauguratuko da. Liburuan agertzen diren artisten lan batzuen beste hautaketa txiki bat izango da. Osagarriak dira katalogoa eta erakusketa. Hamar edo hamabost artelan inguru egongo dira. Erakusketa denbora baterako izango den arren, artelanak zuzenean ikusteko modu bat da, aurrez aurre ikusi behar dira eta.