%50. Krisia hasieratik eraikuntzan galdutako enplegua. »

2007tik gaur egunera Bizkaian 25.000 lanpostu galdu dira eraikuntzan; zegoenaren erdia da hori.

JAIETAKO SUZIRIA BOTATZEKO TRABAK »

Txori Barrote konpartsako Jone Artola aukeratu zuten Aste Nagusiko txupinera gisa. Hala ere, Carlos Urkijok, Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak, izendapenaren aurka egin zuen, eta Bilboko epaitegi batek arrazoia eman …

“Ez dugu beldurrik antzinako artera hurbiltzeko; bai, ordea, gaur egungora gerturatzeko” »

Artea Durangaldean gaur katalogoa aurkeztu zuen atzo Mikel Onandia arte historialariak (Durango, 1983). Eskualdeko artistak ezagutzera ematea du helburu, besteak beste, lanak. 250 ale argitaratu dituzte. Salgai daude, 25 euroan, Durangoko Arte eta Historia Museoan eta herriko liburu dendetan.

Mapa topografiko gisa definitu duzu katalogoa. Zer aurki daiteke bertan?

Durangaldeko hainbat artista garaikideren hautaketa bat jaso dut. Mapa gisa aurkeztu dut Durangoko eta inguruko herrietako artistak aukeratu ditudalako. Horrez gain, sarrera historiko bat ere badauka lanak, testuingurua kokatzeko. XX. mendean Durangaldean egon den giro artistikoa azaltzen du.

Beharrizan bat ikusi duzu sortzaile belaunaldi berri baten ikerketa egiteko. Zer dela eta?

Gehienbat, bertako sortzaileak ez direlako nahi genukeen besteko agerikoak. Ezezagunak dira oro har. Giro artistikoa bultzatzeko beharrizana egon da; baita jendeari jakinarazteko artistak badaudela eta gauza interesgarriak egiten dituztela.

Oro har, jendeari kostatu egiten al zaio artera hurbiltzea? Obrak ez ulertzeak beldurrak edo konplexuak sortzen al dizkio ikusleari?

Bai, sarri ikusleok aurreiritziak edo beldurrak izaten ditugu. Ez dugu beldurrik antzinako artera hurbiltzeko; bai, ordea, gaur egungora gerturatzeko. Guztiok gara hurbiltzeko gai, eta esfortzu bat egin behar dugu. Era honetako ekimenak publikoaren eta sortzailearen artean zubi lana egiten saiatzen dira.

Ba al dago elkarlanik eskualdeko artisten artean?

Durangaldean, egia esan, giro artistiko askorik ez dago. Artistek modu indibidualean lan egiten dute. Batzuek elkar ezagutzen dute, baina giro falta hori adierazgarria da.

Zelan definituko zenuke eskualdeko produkzio artistikoaren egoera?

Askotarikoa, eklektikoa da. Ez dago horretaz bizi den sortzaile askorik. Badago, ordea, militantzia handia eta gauzak egiteko gogoa daukan jende asko. Gauza asko egiten dituen jendea da: pintura, eskultura, bideogintza, argazkigintza…

Eta, artisten mailari dagokionez, zer esango zenuke?

Interesgarria da. Hori publikoak epaitu beharko du, dena den. Liburuan saiatu naiz epaiketarik ez egiten. Nire hautaketa ahalik eta modurik objektiboenean egiten saiatu naiz, eta denetarik erakusten. Ez dut diziplina edo lengoaia zehatz baten aldeko apusturik egin nahi izan. Ahalik eta gauza zabalena erakusten saiatu naiz: Jende helduaren eta gaztearen lanak, emakumezkoenak eta gizonezkoenak…

Zelan egin duzu hautaketa?

Ahalik eta zabalena edo eklektikoena jasotzea izan dut irizpide. Ahalik eta diziplina gehienak sartzen saiatu naiz. Dagoena agerian utzi, mugarik gabe.

Eta katalogoa zelan antolatu duzu?

44 artistaren lanak jaso ditut, eta lau ataletan banatu: Figurazioa eta errealismoa; Horizonte abstraktuak; Lengoaia artistiko berriak —bideogintza, zinemagintza edota instalazioak egiten dituztenak, besteak beste— eta azkena, Errealitate fotografikoak —argazkilariak—.

Era askotako artistak eta diziplina ugari jaso dituzu. Non hasi eta bukatzen da artea?

Oso galdera zaila da. Definizio teoriko bat ematea oso zaila da. Saiatu naiz era horretako definiziorik ez ematen. Artea da guk artea deitzen diogun hori. Denboran eta historian aldatuz joan da: Antzinatean artea gauza bat zen; Erdi Aroan, beste bat; Barrokoan, beste bat; eta gaur egun, beste bat. Horrek ez du esan nahi definitu ezin dezakegunik. Hala ere, bakoitzak bere definizio propioa izan dezake. Gaur egun gizarteak zer onartzen du arte gisa? Adierazpen plastiko baten bitartez sentimenduak, ideia teorikoak edo kontzeptuak agerraraztea. Oso definizio orokorra da, dena den.

Artista etiketa ere oso konplexua da. Ni sortzaileei buruz hitz egiten saiatu naiz gehiago.

Zein desberdintasun antzematen dira hasi berriak diren artisten eta ospetsuen lanen artean?

Hasiberriak oraindik esperimentazio bidean eta euren lengoaia pertsonala aurkitu guran dabiltza. Horrek ez du esan nahi interesgarria ez denik; alderantziz. Esperimentazio hori oso erakargarria da.

Ospea dutenek badaukate esperientzia bat; egin dute bide hori, eta badaukate lengoaia pertsonala, identifikagarriagoa, zehaztuta. Alde horretatik, helduagoa izan daiteke euren lana.

Katalogoaren lehenengo atalean Durangaldeko giro artistikoaren historia laburra jaso duzu. Zer aurkituko du irakurleak?

Hor aipatzen ditut, esaterako, Dario de Regoyos —asturiarra izan arren, Durango inguruan ibili zen margotzen—, Zubiaurre anaiak —Madrilen bizi arren, bertakoak ziren eta sarri etortzen ziren hona; bertoko paisajeak eta jendea margotzen zituzten—… Euskal margolari asko bildu ditut, bertakoak izan ez arren etortzen zirenak margotzera.

Baita Gerediaga elkartea ere: 36ko gerraren ostean giro artistikoa sortu zen haren bitartez. Arte plastikoen aldeko apustua egin zuten hainbat erakusketa ekarriz. Leopoldo Zugazaren irudia ere badago. Durangarra zen, eta euskal arte abangoardiaren erakusketa asko ekarri zituen Ezkurdi aretora, 1970eko hamarkadan. Geroago, Durangoko Arte eta Historia museoa sortu zen, 1980ko hamarkadan.

Harremanik ikusi al duzu identifikatutako historiako pasarte horien eta artistok egindako lanen artean?

Neurri batean, bai. Zaila da esaten, ordea. Gazteengan ez da askorik nabari. Horiek beste garai bateko semeak dira: Arte Fakultatean ibilitakoak, globalizazioan sartutako garaikoak… Helduagoak diren artistei dagokienez, bai: horietako asko joaten ziren Ezkurdi aretora erakusketak ikustera eta antolatzera. Artisten arteko giro hori, egun ez dagoena, lehenago bazegoen. Beraz, helduagoak direnak badira 1970 eta 1980ko hamarkadetako giro artistikoaren oinordekoak. Bakoitza bere eran.

Abenduan lan horrekin lotutako erakusketa bat jarriko duzue Durangoko Arte eta Historia Museoan. Zer aurkituko du bisitariak?

Abenduaren 5ean inauguratuko da. Liburuan agertzen diren artisten lan batzuen beste hautaketa txiki bat izango da. Osagarriak dira katalogoa eta erakusketa. Hamar edo hamabost artelan inguru egongo dira. Erakusketa denbora baterako izango den arren, artelanak zuzenean ikusteko modu bat da, aurrez aurre ikusi behar dira eta.

Antzinako burdinoletatik ibilaldia egingo dute etzi, Enkarterrin »

Barbadun ibaiaren arroan kokatutako burdinola, errota eta dorretxeak ezagutzeko eta horiei buruzko historiaren berri izateko ibilaldia antolatu dute domekarako Enkarterriko Museoak eta Bizkaiko Batzar Nagusiek. Bosgarren aldia da aurtengoa. Ibilbidear…

Txerrikietatik haratago »

San MartinErmuaEgitarau zabalarekin dator San Martin eguna Ermura. Gaur bertan gazta dastatzea antolatu du Lobiano elkarte gastronomikoak, 19:15ean, kulturgunean. Bihar, 23. San Martin azoka egingo dute. 11:00etan emango diote hasiera. Kalejira trikit…

HOGEI URTEREN OSTEAN, LEHEN MAILAN »

Luis Garridoren esanetara, Getxoko Jolaseta patin hockey taldeak lehen mailan hasi du aurtengo denboraldia. Hogei urteren ostean, berriz ere Bizkaiko talde bat gorenean lehiatuko da. Azken urteetan hainbatetan egin dute getxoztarrek igotzeko ahalegina…

Behetik hasita, bidea zabaldu »

Kirol bat loratzen ari da Ezkerraldean: waterpoloa. Aspaldikoa da, 1948an sortu baitzuten Portugaleteko waterpolo taldea. Baina azken bi urteetan gorakada handia izan du. Portugaletez gain, Sestaon Club Deportivo Natacion Burbujas de Sestao taldea zegoen. Azken horrek herriko igeriketa taldearekin bat egin zuen duela bi urte, eta Club Natacion Waterpolo Sestao sortu zuten. Geroztik, gero eta jende gehiagok bat egin du talde berriarekin. Beheko ia maila guztietan taldeak dituzte sestaoarrek: txikiak, kimuak eta kadeteak. Nagusietan bi talde egin behar izan dituzte, 40 bat lagun baitira. Baina denboraldi honetako berrikuntza nagusia Ezkerraldeko lehen emakumezkoen waterpolo taldea da.

Apirilean hasi ziren kirol proiektu berrirako neskak biltzen, eta hamazazpi daude jada. Ezkerraldeko igerilekuak andrez betetzeko prest. Euskal Herriko lehenengo mailan jokatuko dute. Taldea berri-berria da, eta jokalariak inoiz ez dira waterpoloan ibili. Beñat Lopez (Bilbo, 1987) da euren entrenatzailea. Lehenago bazuten emakumeen talde bat, Bilboko Maristas eskolarekin erdi bana. Sestaoko behe mailetan ibilitako hiru neskek han jokatzen zuten. Izan ere, hamabost urtera arte neskek eta mutilek elkarrekin joka dezakete.

Baina Sestaon talde propio bat sortzeko beharra ikusi zuten. Aurreko apirilean eskuorriak banatzen hasi ziren eskualdeko herrietan, andreen talde bat osatu nahi zutela adieraziz. Paper horietan, lehen bilera egiteko eguna jarri zuten, eta zortzi neska bildu ziren. Haietako bat da Arrate Aldana (Barakaldo, 1990). “Kaletik nindoala eskuorri bat eman zidaten, Sestaon nesken waterpolo talde bat sortu nahi zutela esaten zuena”. Ez du inoiz izan loturarik waterpoloarekin, eta txikitan ikasi zuen igeri egiten. Aldana unibertsitate ikasketak egiten ari da, eta ordu asko pasatzen ditu jesarrita. “Kirola egitea ondo datorkit. Hasieran nire kabuz hasi nintzen, baina ez nuen erregulartasunik. Baina talde batean egonda, joateko ardura handiagoa da”, azaldu du Aldanak.

Lehenengo bileran, zortzi neska elkartu ziren. Lopezen hitzaldi txiki baten ostean, uretan sartu ziren, eta proba bat egin zuten. Neskak oso gustura atera ziren lehen saio hartatik, eta taldean sartzea erabaki zuten. Horretarako, gutxienez, hamahiru neska behar dira, eta jada zortzi zeuden. Horregatik, udan kanpaina txiki bat hasi zuten. Eskuorriak banatzen aritu ziren hainbat tokitan; herrietako jaietan, adibidez.

Lehenengo bileran agertutako neskak denboraldi bukaera arte entrenatu ziren. Aldanak dio bi hilabete horietan egindako ariketa asko nabaritu duela. “Kirol honek duen gogorrena behar den erresistentzia fisikoa da. Hala ere, entrenatuz gero, lortzen duzu. Aurreko denboraldian, entrenamenduak bukatu genituenean, neure buruarekin harritu egin nintzen”, gogoratu du. Taldean duten giro ona ere aipatu du: “Denak ezberdinak gara, bakoitza giro batekoa, baina oso ondo moldatzen gara. Pozik etortzen naiz entrenamenduetara”. Gogotsu dago Aldana, badakien arren aurtengo entrenamenduak iazkoak baino gogorragoak izango direla.

Maila guztietan gora

Entrenatzailea izateaz gain, Lopez jokalaria ere bada. Hamahiru urte darama kirol horretan; azken zortziak Sestaon. Duela bi urte mailaz jaitsi ziren, eta taldeko jokalari gehienek alde egin zuten. “Jaitsi ginenean, Eduardo Hurtado entrenatzaileak hartu zuen taldea, eta egin zuen lehen gauza Ezkerraldetik jende berria bilatzen hastea izan zen”, ekarri du gogora. Apurka-apurka jendea hurbilduz joan da, eta, azkenean, sekula baino jende gehiago erakartzea lortu dute.

Euren egoeraren jakitun, iazko denboraldia ikasketa prozesu bat bezala planteatu zuten: “Gehienak berriak ziren, beraz, patxadaz hartu genuen. Denboraldiko ia partida guztiak galdu genituen, hiru izan ezik”. Sestaoarrek denboraldi kaskarra egin zutela dirudien arren, eurek ez dute halakorik uste. Helburu nagusia lortu zuten: “Taldea osatu genuen, baina ez bakarrik jokalariak batu genituelako, baizik eta benetako talde bat ipini dugulako martxan. Oso giro ona dugu aldagelan”, nabarmendu du Lopezek.

Nagusien taldea ondo zihoan, baina gehiago nahi zuten. Ikasturtean zehar eskualdeko ikastetxetako soinketa irakasleekin hitz egin zuten. Waterpoloa zabaldu nahi zuten umeen artean, eta heziketa fisikoko klaseetara joan ziren ur kirol horri buruzko gorabeherak azaltzeko. “Emaitza ezin hobea izan da”. Denboraldi berrian, ia beheko maila guztietan dituzte taldeak. “Gazteetan baino ez zaigu falta taldea, adin tarte horretako lau bat jokalari ditugu. Oraingoz, nagusiekin batera jokatzen dute”.

Modak gainditu nahian

Lopezek azaldu duenez, gaur egun Sestaon gertatzen ari dena ikaragarrizko boom bat da. Waterpoloan daramatzan hamahiru urteetan beti aurpegi berak ikusi dituela dio: “Bost urtean behin waterpolo jokalari belaunaldi bat sortzen da. Baina sekula ez ditugu beheko mailak orain bezainbeste zaindu”.

Bide zuzenetik doazela uste du Lopezek. Harrobia landuz nolabaiteko jarraipena ziurtatzen baitute. Eta gero eta jende gehiago aritzen bada kirol horretan, gero eta ezagunagoa izango da. Emakume taldearekin pauso kualitatibo bat ere eman dutela uste du. Aurtengo denboraldian taldeak indartzea ezinbestekoa izango da etorkizunerako.

“Erantzun kolektiboek eragina dute eskualdeko enpresetan” »

“Guk sortu eta eraiki genuen itsasontzia, geure eskuekin” »

Bisitari berezi bat du egunotan Bilboko Itsas Museoak, Errusiatik etorritako Shtandart belaontzi historikoak bere arrapalak jarri baitizkie Zorrotzaurreko kaira hurbiltzen ari diren kuxkuxeroei. Shtandart, Pedro Handia tsarraren ontzi kuttunena, XVIII. mendeko Errusiako inperioaren sinboloetako bat da. Ahalik eta modu fidelenean egindako erreplika batek Bilbon egin du geldialdia, Vladimir Martus kapitainaren gidaritzapean. “XVIII. mende hasieran Errusiak Itsaso Baltikoan sarbidea irabazi zion Suediari, eta, horri esker, San Petersburgo, etorkizunean inperioaren hiriburua izango zena, sortu zen Neva ibaiaren ahoan. Handik gertu, Olonetseko ontzioletan, Baltikoko lehen ontzi errusiarra eraikiarazi zuen Pedro Handiak, bera kapitaina izango zelarik. Ontziari Shtandart izena jarri zioten”, azaldu du Martusek.

Bisitak irauten duen bitartean kapitaina ontziaren beheko solairuan gordetzen da, intimitatean, bisitarien begiradatik kanpo. Kapitain txapela buruan, begi urdinetatik itsasoarenganako maitasuna igartzen zaio, horrek bultzatu baitzuen hain asmo handiko proiektu honi ekitera. Elurraren gaineko windsurflari den horren —munduko txapelketa batean bigarren postua lortu zuen— benetako zaletasuna itsasoa da. Pedro Handiaren belaontzia eraiki aurretik Pirates of The Caribbean pelikulan erabilitako ontzi bat ere eraiki zuela dio, Saint Peter izenekoa. Hala ere, bere benetako maitea Itsas Museoaren parean dagoen ontzia da, bertan inbertitu baitu denbora gehien. Ontzi horren anaia handiaren historiaz galdeturik, irribarre bat marrazten zaio ahoan. “Benetako Shtandart 1703an itsasoratu zen, San Petersburgo hiria sortu zen urte berean. Pedro Handia pertsonai oso garrantzitsua da errusiarrentzako, herrialdearentzat lan asko egin baitzuen. Arotz bezala ibili zen, eta Europako beste herrialde batzuk bisitatu zituen bertako teknikak ezagutu eta bereganatzeko”.

1992an otu zitzaion belaontzia eraikitzeko ideia Martusi. “Garai hartan, bost milioi biztanle zituen San Petersburgok, eta ez zegoen inongo belaontzirik”. Aro komunista bukatu berri zegoen. “Pentsatu nuen jendeari interesgarria irudituko zitzaiola Errusiaren historian hain garrantzitsua izan zen zerbait berreskuratzea. Artxiboetara joan eta pieza historiko hau aurkitu nuen”. Esan daiteke kapitainak tsarraren eta haren emazte Katalina I.aren desioa berreskuratu zuela, jatorrizko ontzia 1927an desagertu baitzen: “Katalinak bere senarraren omenez itsasotik ateratzea erabaki zuen, eta handik gutxira ontziaren egurra usteldu zen”. Hor bukatu zen tsarrari hainbeste poztazun eman zizkion ontziaren historia.

Horren ostean erreplika bat eraikitzeko asmoa izan zuten, baina ez zen inoiz gauzatu. Ia 300 urte igaro behar izan dira, Martusek proiektuari berriz ekin eta eskuz erreplika bat eraikitzeko. “Ikasleak ginen garai hartan, eta guk geuk egin genuen prozesu guztia, gure eskuekin. Nire alboan Victor Krainyokov historiatzailea izan nuen hiru urtez, bera arduratu baitzen artxiboan zegoen informazio apurra batzeaz. Basora joaten ginen egurren bila, eta guk geuk egindako tresnez eraiki genuen dena, ahalik eta modu artisauenean. Aurrezkiak bertan xahutu nituen, beraz gauez taxi gidari bezala aritzen nintzen bizirauteko. Etxebizitza bat ere eraiki genuen ontzia sortzen ari ginen lekuan “, dio Martusek.

Zuakerrak —itsasontziaren egitura—egiteko bi urtez aritu ziren Martus eta bere lagunak, eta garai hartan lortu zuten beren proiektua posible egiten lagunduko zuen lehen babeslea: Dolphins Exhibitions izeneko enpresa bateko arduraduna.

Ontziaren izenari dagokionez, inperioaren estandartearen omenez ipini zioten. 1701a baino lehenago, arrano batek Errusiako inperioaren menpe zeuden hiru itsasoen (Azovekoa, Beltza eta Txuria) mapak eusten zituen. Garai hartan, tsarra Herberehekin aritzen zen merkataritzan. Baina erdian Suedia zegoen. Eskandinaviako herrialdea menperatu ostean, Baltikoko itsasoaren kontrola bereganatu zuen Errusiak, eta hori dela eta Shtandart-aren armarria lau mapa eusten dituen arrano bat da.

Ontzigintzaren etorkizuna

Belaontziak 34,5 metroko luzera eta 6,9ko zabalera dauka. Masta 33 metro da garai. Eta bela guztiak zabaltzen direnean, 620 metro karratuko azalera osatzen dute. Hilaren 24ra arte izango da ikusgai. “Alde batetik, argi dago museo baten funtzioa betetzen dugula, baina bestetik jende gaztea hezteko aukera bat eskaintzen dugu”, uste du kapitainak.

Ez dira garai onak ontzigintzarentzako, baina Martusek bere alde ona ikusi nahi dio egoera honi: “Geroz eta jende gehiagori gustatzen zaizkio mota honetako ontziak. Interesa dagoen bitartean etorkizuna egongo da”. Belaunaldi berriek berak daukan gogoa eta grina izango balute, ontzigintzak zalantzarik barik etorkizun oparoa izango duela sinetsita dago.

Autoenplegu planarekin aurten 1.500 lanpostu sortuko dira »