“Hedabideek irudi okerra zabaltzen dute, beldurrari lotutakoa” »

A. Larrabe Arnaiz
Udako festak gozamenerako espazioak direla aldarrikatu nahi du Bilgune Feministak aurtengo udan, eta Gozamena, gure aizkorarik zorrotzena kanpaina abiatu berri du horretarako. Edonola ere, herritar guztien gozamena ahalbidetzen duten …

Etenik ez duen gaitza »

Udako festen garaian gehiago begiratzen zaie emakumeen aurka izan daitezkeen erasoei, eta ez alferrik: uztailak 21 dituenean, zazpi eraso matxistaren berri izan da Bizkaian. Baina udatik harago doa arazoa; urtarriletik maiatzera bitartean 1.093 indarkeria kasu izan dira, Emakunderen arabera. - Irakurri gehiago...

Tokian tokiko neurriak »

A. Larrabe Arnaiz
Irribarrea kendu zioten iaz Marijaiari Bilboko Aste Nagusian. Bost sexu eraso egin zituzten Bizkaiko hiriburuko festetan, eta erantzun bateratua eman zuten Bilboko Udalak, konpartsek eta mugimendu feministak. Eskuak altxatuta, ezetza …

Kalean; eta etxean? »

Igor Elordui Etxebarria

Duela bost urte baino gutxiago egiten da euskaraz kalean. Hori da pasa den astean Soziolinguistika Klusterrak aurkeztu zuen Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren emaitzaren ondorioa. Bost urtean behin egiten dute neurketa, behaketaz —azkena, beraz, 2006an egin zen—. Kalean ibiltzen dira behatzaileak, eta erreparatzen dute jendea zein hizkuntzatan ari den. Bada, kalean hizketan entzun dituztenetatik %12,6 ari ziren euskaraz. Portzentaje hori, Euskal Herri osoa aintzat hartuta, duela bost urtekoa baino puntu bat apalagoa da. Bizkaiari dagokionez, are okerragoa da datua, atzeraka egin baitu azken hamabost urteetan etengabe: 2001ean %10,5ekoa zen erabileraren ehunekoa, eta hamabost urte geroago %8,8ra jaitsi da (Bilbon, %4,6tik %2,5era).

Badira 472 urte Bernat Etxeparek Kontrapas olerkian euskara jalgi hadi kanpora, jalgi hadi plazara, jalgi hadi mundura aldarria betikotu zuenetik. Eta kasik bostehun urte geroago, hala jarraitzen dugu oraindino, kontrapasean. Hala behar zuen izan hamaseigarren mendean, eta hala behar du izan, zoritxarrez, hogeita batgarrenean ere.

Ostera, bada niri iritziz XVI. mendetik hona aldatu den gauza bat; azken urte hauetan aldatu den gauza bat, eta ez onerako, gainera. Bazen garai bat —demagun zu eta ni haur izan ginen garaia, baina izan zitekeen duela lau mende— euskaraz kalean ezin egin eta etxean eginez jagoten eta bizirik iraunarazten genuena. Bazen garai bat kalean beste euskaldun batzuekin elkartzen ginelarik euskarak anaitzen gintuena. Bazen garai bat, hori ere bai, kalean euskaraz harrokeria apur batekin egiten genuena ingurukoek ulertzen ez zutelako. Eta hori horrela izaten zen, batez ere, eremu erdaldunetan. Ez daukat nik sasoi haren nostalgiarik, baina, zoritxarrez, lau mendean zehar euskararentzat kalea, plaza eta mundua aldarrikatzen egon eta gero, orain etxea aldarrikatzen hasi beharko dugu. Zeren eta bada garai bat, gaurkoa, alegia, apurka-apurka, gura barik, konturatu barik kasik, orain arte euskaldunak izan diren etxe askotan erdarak lekua egin duena edota egiten hasi dena. Eta hori horrela da, batez ere, eremu euskaldunetan; arnasgune deritzen diren horietan, alegia.

Horrenbeste berbalagun, euskararen egun, pixka bat es mucho eta txantxangorri… Denak baleko, denak beharrezko. Baina zeintzuk dira Euskararen Erabileraren Etxe Neurketaren emaitzak. Ba ote?

Areago, ez diot ezer berririk zera badiot: euskararen etorkizuna izango da euskaraz dakiten egungo gazte horiek guztiak etxerako egingo duten hizkuntza-hautuaren araberakoa. Beraz, segi dezagun kalera, plazara eta mundura begira lanean, baina aldarri dezagun, altzari-denda ospetsu harena gogora ekarriz, gure Etxeko Errepublika Aske Euskalduna. Berandu baino lehen, betiko esaera baita: etxean ze entzun, a ikesi.

Sei urteko lana, etetear »

Natalia Salazar Orbe

Aisialdi eta bizitza eredu berri bat eraman zituen Erandiora gazte asanbladak, Kalezulo gaztetxearen proiektuaren bidez. Duela sei urte jarri zuten martxan. Kontzertuak eta parrandak egiteko leku bat baino gehiago bihurtu da urte horietan guztietan. Denetariko jarduerak eskaintzen dituzte, musutruk: zumba eskolak, rokodromoa zein jaietarako karrozak egiteko lekua koadrilentzat. Gazteak elkartzeko gune bat da, eta autogestioa du ardatz. Ibilbide hori eta sustatzen duten eredua arriskuan dago, ordea. Erandioko Udalak gaztetxea ixteko dekretua sinatu du. Joan den asteko asteazkenean iritsi zitzaien jakinarazpen ofiziala bertako kideei. Lehenago, komunikabideen bidez izan zuten zetorrenaren berri. Egoera horri zelan egin aurre aztertzen ari dira gazteak eta haien abokatua. Dena den, gauza bat argi dute: botatzen ez dituzten bitartean han jarraituko dute. “Gu ez gara joango”. Hala azaldu du Ane Gamarrak.

Hainbat arrazoi eman ditu udalak gaztetxea ixteko. Segutasun arazoak dira argudio nagusietakoak. Baina gaztetxean gauzatzen dituzten jarduerek hainbat lege urratzen dituztela ere ekarri dute gogora. Egoitz Bilbao Hirigintza zinegotziak eman ditu azalpenak: “Joko eta ikuskizunen legea urratzen du bertako jarduerak. Han gauzatzen dituzten jardueretarako lizentzia behar dutela dio lege horrek. 3/98 ingurumen legea ere bide beretik doa. Lurzoruaren legea ere urratzen dute”. Gaztetxearen kokapenagatik ere kezka agertu du: “IHOBEren arabera, zorua kutsatuta egon liteke duela hainbat urte han garatzen zuten jarduerengatik. Industria astuna zegoela esango nuke”.

Obra eta Zerbitzu saileko arkitektoaren txostenak segurtasun arazoak planteatu ditu, gainera. Ezbeharren bat gertatu aurretik ezarri beharreko neurriez mintzatu da: “Berehala itxi behar da, Madrid Arenan zein Zorrotzan gertatutakoen antzekoak ez jazotzeko”.

Udalak egindako txosten teknikoa dute oinarri zinegotziaren argudio batzuek. “Txosten hori Facebook-eko argazkiekin eta eraikinaren kanpoaldeko itxurarekin egin dute. Ez dira sartu barrura azterketarik egitera”. Hala adierazi du Gamarrak. Bilbaok helburu zehatz batzuk dituela sinetsita dago: “Aitzakia merke bat da gu hortik kaleratuta herriaren aurrean ondo geratzeko”. Udal osoari ez baizik EAJri egotzi diote gaztetxeko kideek proiektuaren aurkako jarrera.

Bizilagunen artean gaztetxeko jarduerek eragozpenak sortzen dituela salatu du, bestetik, zinegotziak. “Kexak etengabeak izan dira. Aurten hainbat jaso ditugu. Ekainaren 30ean etxejabeen elkartearekin batzartu ginen. Uztailaren 7an idazki bat aurkeztu zuten, berehala esku har genezan eskatzeko”.

Bestelako informazioa dute gaztetxekoek: “Ikusi dugu espedientea, eta azken bi urteetan bi kexa besterik ez dira egon. Aipatu duten auzokideekin egindako bilerari dagokionez, pertsona bakarrarekin egin zuten. Gainera, emakume hura ez zen azaldu gaztetxearen aurkako jarrerarekin, nahiz eta haiek saiatu ziren horretarako zirikatzen”.

Garbitasuna auzitan

Horrez gain, Kalezulo betidanik elkarbizitza ardatz izan duen proiektua izan dela azaldu dute bertako kideek: “Beti zaindu izan da auzokideekiko zein Erandioko beste guztiekiko harremana. Jakin badakigu antolatzen ditugun ekintza batzuek —kontzertuek, kasurako— auzokideen atsedenean eragin dezaketela, eta, hori dela-eta, neurriak hartu ditugu beti: jaialdien jakinarazpena, bolumenaren kontrola edota ordutegiak adostea, besteak beste”.

Jarduera horiek sortzen dituzten bestelako eragozpenak ere aipatu ditu Bilbaok: “Kalearen osasungarritasunean eta garbitasunean dute eragina: zaborra sortzen da, txizak, botilak…”. Gaztetxekoen esanetan, eurek hartu dute kaleak argiztatu eta garbitzeko ardura halako jarduerak antolatu dituztenean. “Udalak ez baititu horiek betetzen”.

Bilbaoren esanetan, udala saiatu zen gazteekin akordio bat lortzen, konponbide bat bilatzen, 2015. urtearen bukaeran hasi eta 2016.ean. “Uko egin zioten”. Horren ondorioz, gaztetxea behin-behinean ixteko agindua ematen zuen dekretua sinatu zuen. Hala ere, gaztetxeak bere jarduerarekin jarraitu du.

Irtenbidea, legeztatzea

Itxiera saihesteko bide bakarra planteatu du Bilbaok: “Araudia betetzeko proiektua aurkeztu behar dute. Legeztatzea posible bada, lizentzia emango zaie. Hala ere, arkitektoaren arabera, legeztatzea oso zaila izango da”. Dekretuaren jakinarazpena izan zutuenetik 15 eguneko epea zabaldu diete alegazioak egiteko.

Gaztetxearen beharrizanaren gakoa zein den azaldu dute bertako kideek: herrian ez dago gazteentzako “eskaintza erreal, duin eta aberasgarririk”. Udalak iragarri du merkatu zaharrean gabezia horri irtenbidea emateko proiektua gauzatzeko asmoa duela. Oraingoz, hastapen fasean baino ez dago, ordea. Gaztetxekoek nahiko lukete proiektu horrek aurrera egitea, “gazteontzako proposamen soziokulturala edukiko balu”. Baina ez dute itxaropen handirik agertu. Bilbaok iragarri du proiektua martxan izango dela 2018ko irailerako. 900 metro koadro dituen eremua eraberritzeko 600.000 euroko inbertsioa egingo du udalak.

Datozen egun edo asteetan argituko da zer gertatzen den gaztetxearekin. Joan den ostiralean, manifestazioa egin zuten, hura ixteko dekretuaren aurka. Gaztetxeak Erandiori egin dion ekarpena ekarri du gogora Gamarrak: “Herrian gazteriak aisialdirako zuen aukera bakarra tabernak eta lonjak ziren. Gazte asanbladak herriarekin batera erabaki zuen gazteok behar genuela autogestioa, gure aisialdia eta bizitza eredua gauzatzeko. Herrian erreferentea da, eta denetariko herritarrak sartzen dira bertan, batekoak eta bestekoak”.

Barakaldoko PSEk hautsi egin du EAJrekin zuen egonkortasun akordioa »

Aitziber Laskibar Lizarribar
“Zailak” izan dira EAJ eta PSE-EEren arteko harremanak Barakaldon, betidanik. Eta gogorrak oso, historikoki sozialisten feudo izan den udala jeltzaleek eskuratu zutenetik. PSEk 32 urtez izan zuen alkatetza Ezkerraldeko hiri…

Nazioarteko 43. Folklore Jaialdia »

Hainbat herritan egingo dituzte erakustaldiak munduko hainbat tokitatik iritsitako taldeek.

Portugaleteko saioak

Uztailak 23. Kontzertuak: Ekuador, India eta Poloniako taldeetako musikarien eskutik. Gran Hotel Puente Colganteko terrazan, 13:00etan.

Uztailak 24. Kontzertuak: Errusia eta Mexikoko talde gonbidatuen eta Elai Alai taldeko musikarien emanaldia. Gran Hotel Puente Colganteko terrazan, 19:00etan.

Uztailak 25. Munduko Dantzak jardunaldia, Karlos VII.a kalean. 21:30etik 23:00etara. Egun horretan bertan, Munduko Sustraiak egingo dute: talde guztiek euren herrialdeetatik ekarritako lur apur bat ipiniko dute Gernikako Arbolaren kimuetako baten oinetan.

Erakusketa. Asier Bastidak 2015eko jaialdian atera zituen argazkiekin eratutako The Folk Face erakusketa, Portugaleteko metro geltokian, abuztuaren 18ra arte.

Bilbo

Uztailak 27. Jaialdirako iritsi diren bost taldeek, Elai Alaik berak eta Kolonbiako talde batek egingo dute erakustaldia, Arriaga antzokiaren plazan, 19:00etan.

Erakusketa. Asier Bastidaren The Folk Face erakusketa, Bilboko Zazpikaleak geltokian, uztailaren 31ra arte. Zenbait argazki Abandoko geltokian jarriko dituzte abuztuaren 1etik 18ra bitartean.

Getxo

Bihar. Mexikoko taldeak egingo du erakustaldia, 21:00etan.

Ermua

Uztailak 23. India eta Poloniako taldeek egingo dute dantza ikuskizuna. 19:00etan emango diote hasiera saioari.

Barakaldo

Uztailak 27. Mexikoko taldea. 20:30ean.

Gueñes

Uztailak 30. Indiako taldea, 20:00etan.

Sopuerta

Uztailak 30. Mexikoko taldea, 22:00etan.

Bakio

Uztailak 30. Txuvaxiako errepublikako dantzariak, 22:00etan.

Arrieta

Uztailak 31. Mexikoko taldearen emanaldia, 19:00etan.

Munduko kulturen trukerako agertokia »

Natalia Salazar Orbe

Antzinako erritmoen taupadak, dantzarekiko pasioa, tradizioa, dantza tribalak eta naturarekiko loturak bat eginda. Munduko kultura askoren erakuslekua, eta bertakoaren agertokia. Horixe bihurtu da Portugalete egunotan: asteon abiatu da Nazioarteko 43. Folklore Jaialdia Portugaleten, beste herrialde batzuetako kultura ezagutzeko aukera emateaz gain bertakoak munduan ezagutarazteko baliagarria den jaialdia. Abian da herrialde bateko beroa besteko hotz handiarekin fusionatuta sortuko duten koktelaren dastatzea.

Astelehenean egin zuten lehen emanaldia; ikusgarrienetako bat izan ohi da: Portugaletera iritsitako talde guztiak leku berean ikusteko aukera izan zen. Canilla pasealekuan aritu ziren Polonia, Mexiko, India, Txuvaxia eta Ekuadortik iritsitako dantzari eta musikariak, Elai-Alai anfitrioiarekin batera. Gorka Mostajo bertako dantzaria da, eta antolatzaileetako bat. Hala laburbildu ditu lehen saioak: “Primeran joan dira. Aniztasun handia dago dantzetan. Jaialdi polita daukagu aurten”.

Aste osoa iraun du musika eta erritmo askotarikoak elkartu dituen jaialdiak. Eta oraindik bada aukerarik, bai herrian bertan, eta baita handik kanpo ere. Izan ere, jaialdiak Bizkaira hainbat talde ekarri dituela aprobetxatuta, herriz herri ibiliko dira erakustaldiak egiten.

Orain arte herrian ikusi ez diren zein beste urte batzuetan ere izan diren taldeen emanaldiak dituzte aurten. Ekuadorko eta Mexikoko taldeak dira esperientzia errepikatu dutenak. Azkenek bosgarren bisitaldia dute. “Maskaren erakustaldia eta gonen mugimendu handia erakutsi dituzte lehenengoek. Oinekin lurrari astinduak eman dizkiote bigarrenek”.

Txuvaxiakoak iruditu zaizkio berezienetakoak Mostajori. Izan ere, Errusiako federazio txiki batekoak izan arren, haien dantzek ez dute izan dantza errusiarrek izan ohi duten ezaugarririk. Euren kulturaren berezitasunak taularatu dituzte. “Oso saio dantzatuak ekarri dituzte”. Indiakoek ere aho zabalik utzi dituzte ikusleak: “Mugimendu anarkikoak egiten dituzte, ordena berezirik jarraitu gabe, estilo libreagoan. Jantziak ere bereziak dira, kolore bizikoak”.

Astearterako gorde dute jaialdiko unerik “ikusgarriena”: Munduko Dantzak. Azken urteetan gauzatu dute: “Sei agertoki jartzen ditugu Karlos VII.a kalean, eta aulkiz inguratzen. Hala, herrialde guztietako taldeak ikus daitezke, dantzariak batetik bestera igarotzen direlako”.

Bestalde, igandean eta astelehenean dantza saioetan ahaztuta geratzen diren musikarien kontzertuak entzuteko aukera izango da. “Herrialde bakoitzeko musika tradizionala entzun ahalko dugu”.

Urtero ehun boluntarioren lana eskatzen duen jaialdi honek bizirik jarraitzen duela erakutsi du. 43.a dute jada. “Eta badatoz belaunaldi berriak atzetik”.

EKUADOR
Tungurahua talde folklorikoa

1970ean abiatu zuen arte tradizionala hedatzeko ibilbidea Tungurahua talde folklorikoak. Kulturaren, tradizioaren eta bertako bizilagunen alaitasunaren eta edertasunaren arte bizia erakusten duen taldea bilakatu da. Hainbat alor jorratzen dituzte euren ikuskizunek: antzinako erritmo eta mugimenduak, herriaren samurtasuna eta maitasunaren pedagogia. Hori dela eta,Tungurahua taldea Ekuadorko kulturaren eredu eta lekukotzat hartzen da munduan.

MEXIKO
Colimako Unibertsitateko ballet folklorikoa

Nazioarteko hainbat jardueratan Mexiko herriaren ordezkaria izan da Colimako Unibertsitateko ballet folklorikoa. 1980. urtean sortu zuen Rafael Zamarripa Castañeda koreografo eta eskultoreak. 2013an Colima estatuko kultura ondarearen altxor izendatu zuten ballet folklorikoa.

TXUVAXIA (ERRUSIA)
Txuvaxiako kantu eta dantza konpainia

Herri kantak kantatzen zituen abesbatza izan zen, hastapenetan, Txuvaxiako konpainia. 1924an abiatu zuen ibilbidea. Abesti, dantza folkloriko eta jokoz osatzen dute erakustaldia.

POLONIA
Wisla

Wisla musika eta dantza folklorikoko taldea iritsi da Poloniatik. 1995ean sortu zuten. Esperientziari esker, berehala hartu zuen maila artistiko handia. Poloniako dantza tradizionalek osatzen dute, bereziki, euren programa. Musikari bikainek osatutako orkestrarekin iritsi da Portugaleteko jaialdira.

INDIA
Rangsagar

Tradizio handiko eta kultura aberatseko herrialdea da India. Bertako kultura koloretsuaren eredua da Rangsagar taldea. Indiako dantza folklorikoz eta herrialdeko hainbat tributako dantzez osatutako bilduma dauka. Eta horren lagin bat aurkeztuko du Portugaleten eta Bizkaiko beste hainbat herritan.

EUSKAL HERRIA
Elai-Alai

Jaialdira gonbidatutako bost herrialdeetako folklore taldeekin batera ariko da Portugaleteko Elai-Alai anfitrioia ere. Zuberoa eta Lapurdiko inauteriak dantzatuko ditu Euskal Herriko ordezkariak.

Portugaleteko Nazioarteko Folklore Jaialdia aldatu egin da sorreratik gaur egunera arteko ibilbidean. Hasieran ordaindu egin behar ziren ikuskizunak, eta orain doakoak dira. Agertokiak ere aldatu egin dituzte. Eta, apurka, handituz joan da. “Talde eta herrialde berriekin harremanak egin dituen heinean haziz joan da. Jaialdiak izena lortu du. Ez Portugaleten bakarrik. Ekartzen ditugun taldeek beste herri batzuetan ere emanaldiak egiteak jaialdia sendotzen laguntzen du”.

Aldi baterako oasia, urte osoa desertuan irauteko »

Peru Azpillaga

Oasiak basamortuan hazten diren landare guneak dira. Desertuan bizitzeko funtsezkoak. Sahararrek ondo dakite hori. Orain dela berrogei urte kanporatu zituzten beren lurraldetik. Orduz geroztik, Tindufeko “aldi baterako” kanpalekuetan bizi dira haietako asko. Horrek ez du oasi baten inolako antzik. Kanpoko laguntzari esker irauten dute bizirik han, desertuaren erdian eta ur iturri propiorik gabe, adobezko etxe ahuletan. Udan, gainera, tenperaturek 50 graduak gainditzen dituzte erraz. Horregatik, han bizi diren umeentzat, uda Euskal Herrian igarotzea oasi batean egotea bezalakoa da. Janaria, ura, medikuak, aisia… Ume horientzat funtsezko bidaia da urtero Euskal Herrira egiten dutena. Batzuk familietara joaten dira; beste batzuk, ordea, Mari Carmen Zarragak, Hamdi Sidik eta beste batzuek antolatutako etxeetara.

Hori dela eta, Colegio Compañia de Mariak bilakaera izugarria izaten du udako hilabeterik beroenetan. Bere garaian goiko klaseko familien luxuzko eskola zenak desertuko ekaitz baten bisita jasotzen du uztailetik abuztuaren amaiera arte. Tindufeko 10 eta 12 urte bitarteko umeak dira, Urduñako etxe gris hori kolorez betetzen dutenak. Mari Carmen Zarragak (Erandio, 1957) eta Hamdi Sidik (Sahara, 1974) batera sortutako proiektuari esker, urtero algarak, barreak eta giro ona dira nagusi udako bi hilabete horietan. Hasieran, ostatu bat alokatzen saiatu ziren, baina, garestiegia zela ikusita, irtenbide baten bila hasi ziren. Bizitzaren tirabirek Colegio Compañia de Mariara eraman zituzten. Hango mojengana jo zuen Zarragak orduan, eta, bere proiektua azaldu ostean, eskuzabaltasun osoz hartu zituzten.

Mojak jada alde eginda daude, baina Zarragak eta Sidik hor jarraitzen dute urtero urtero, uztailetik abuztura, Saharako Tindufeko kanpalekuetan oso baldintza gogorretan bizi diren umeei aukera bat eskaintzen uda bakean eta giro ederrean igarotzeko. Urte osoa lanean ibili ostean, oporrak ume horiekin emateko hautua egin zuten aspaldi. Sei urte daramatzate han, musu truk utzitako eraikin horren hegal bat erabiltzen. Haien proiektua hiru euskarriren gainean dago eginda. Alde batetik, Nor fundazioak jartzen du finantzaketa ekonomikoaren zatirik handiena. Bestetik, Zarraga eta Sidi Bakeleku elkarteko kideak arduratzen dira dena prestatzeaz, eta uda osoa ematen dute han umeekin: janaria prestatu, txangoak egin, medikuarengana eraman… Azkenik, Zumaiako Darahli elkarteko gazteak astero txandakatzen dira, eta monitore funtzioa betetzen dute.

Irribarretsu agertu da Zarraga. Zahartzen ari dela dio, baina energiaz beterik dago oraindik. “Oso neketsua izan arren, oso gustuko dut hau egitea. Egoera zein den jakinda, ezinezkoa da beste alde batera begiratzea”. Duela hamabost urte, umeak helduta zeuzkala hartu zuen lehen aldiz Saharatik etorritako neskato bat, Sarifa. “Pixkanaka, gero eta gehiago inplikatuz joan nintzen: behin hasita, ezin zaitezke gelditu. Monitore batek esaten zuenez, sahararrak droga goxo baten antzerakoak dira”. Orduz geroztik, guztiz murgildu da herri horrek pairatzen duen egoera latzean laguntzeko asmoz.

Hala ere, azaldu dutenez, herri oso bat dago egitasmoaren atzean. Janaria eta arropa Euskal Herriko hainbat tokitan jasotzen da; besteak beste, Getxon, Barakaldon eta Eibarren. Gainera, Urduñan bertan asko dira laguntzeko prest dauden pertsonak: eskola utzi duten mojak, Eroskiko koordinatzailea, medikuak eta dentistak, besteak beste. Guztiak prest, ume horiek artatzeko inolako oztoporik jarri gabe, nahiz eta orduz kanpo lan egin behar izan. Darahliko gazteak, bestalde, DBHn hasten dira monitore lanak egiten, eta askok 4. mailan aukera izaten dute Tindufera joateko. Gehienek monitore jarraitzen dute eskola amaitu eta gero ere. “Tratu oso ona dugu, eta familia txiki baten antzera egiten dugu lan hemen”, aitortu dute. “Sahara txikia da hau”. Ulermena ere ez da oztopo haientzat, jokoak antolatzeko duten traba nagusia horixe izaten den arren. Ume gehienek ez dakite ondo gazteleraz. “Askotan, askoz denbora gehiago ematen dugu jokoa antolatzen, jolasten baino. Baina, egia esan, uste dugun baino gehiago ulertzen dute, nahi dutenean soilik. Oso azkarrak dira, eta errespetu handia dute”.

Hala ere, dena ez dira barreak eta algarak. Azken finean, umeak dira, eta, edozein umerentzat bezala, gogorra da bi hilabete ematea etxetik kanpo. Uda amaitzean, etxera itzultzeko gogo bizia izaten dute, familiarekin, beren herrira, basamortura.

Tindufeko kanpamentuak

Tindufeko errefuxiatuentzako kanpalekua orain dela berrogei urte sortu zen. Aljeriako Gobernuak utzitako lur zati batean eraikita, Mendebaldeko Saharako auzia konpontzen zen bitartean hango herritarrentzako babeslekua izatea zeukan helburu. Berrogei urte pasatu dira, eta aldi baterako kanpalekua izatekoa zena han dago oraindik, 200.000 pertsonari baino gehiagori babesa ematen. Zaila da han bizitzea. Oso zaila. Han ezin da ezinbestekoa ez den ezer topatu, asko bilatuta ere. Minimoz osatutako kanpaleku bat da. Eta minimoekin bizitzea irautea da. Hori dute helburu hango herritarrek.

Egia da urteen poderioz azpiegitura gehiago sortu dituztela eta egoera hobetu egin dela. Egia da urteen poderioz Kuban, Libian edota Aljerian hezitako umeen itzulerak ere asko lagundu duela. Medikuek, irakasleek, ingeniariek… kanpalekuko egoera hobetu dute. Egun, Kubako eta Venezuelako gobernuen laguntzari esker, batxilergoa ere sortu dute, eta aurten lehen selektibitatea egin dute. Hala ere, aipatu bezala, desertuaren erdian dagoen aldi baterako kanpaleku bat ez da bizitzeko toki aproposa, are eta gutxiago 10-12 urteko umeentzat. Udan, basamortuko eguzkia goi-goian dagoenean, bere izpi guztiak desertura igortzen dituela dirudi, eta tenperaturak 52 graduraino heldu daitezke. Desertuaren erdian. Herritik urrun. Udan Euskal Herrira egiten duten bidaia da, askorentzat, kanpalekuetatik irteteko lehen aukera. Itsasoa ezagutzeko duten lehen aukera. Larre berdeetan jolasteko lehen aukera. Baina ez datoz dibertitzera soilik: premiazko osasun zerbitzu bat jasotzen dute hemen, eta hori funtsezkoa izan daiteke haien etorkizunerako.

Geroz eta familia gutxiago

Baldintza horiengatik guztiengatik da Euskal Herria oasi bat ume horientzat. Zarraga, Sidi eta halako jendearen lanari esker da posible, baita urtero Saharako ume bat hartzeko prest izaten diren familiei esker ere. Bero kiskalgarritik ihes egiteaz gain, uda desertutik kanpo igarotzeak beste hainbat gauza ere eskaintzen baitizkie ume horiei: medikuarengana eta haginlariarengana joan eta azterketa on bat egin ahal izatea, hondartzan eta igerilekuan bainatzea, inoiz jan ez dituzten hamaika jakirekin elikatzea… Aurten, eskailera bat inoiz ikusi ez zuen ume bat ere izan dute. Eskailera bat.

Alta, ume horiek ez datoz jasotzera soilik. Asko dute emateko. Hamdik aitortu duenez, bere herriko enbaxadore txikiak dira, Mendebaldeko Saharako gatazka ikusarazten dutenak eta beren gardentasunarekin herri oso baten inplikazioa eta elkartasuna lor dezaketenak.

Hala ere, gero eta gutxiago dira Saharatik datozen umeak hartzera animatzen diren familiak. Aurten zertxobait gora egin arren, urrun daude orain dela bost urteko datuetatik: uda honetan 140 ume etorri dira Bizkaira. Zarragak dioenez, garrantzitsua da ulertzea zein den ume horiek uda kanpalekuetatik urrun igarotzeko duten premia. “Ez da soilik aisialdi kontua. Osasun kontua da. Hona etorrita, ume horiek medikuarengana joan eta osasun azterketa on bat egiteko aukera dute”. 10 eta 12 urte bitarteko ume horientzat ezinbestekoa dela azpimarratu du. Sarri aurkitzen diete gaixotasunen bat. Ugarienak begiekin lotutakoak dira —lehortu egiten zaizkie desertuko baldintza gogorrak direla eta—. Baita elikadura egoki baten gabezia ere: desnutrizioa izaten dute gehienek.

“Hemen oso ondo jaten dute, baina nabaritzen zaie urdaila murriztua dutela baldintza gogorren ondorioz”, dio Zarragak. Normalean, neurriz azpiko pisuarekin heltzen dira, eta irabazten dituzten hiru edo lau kiloak oso lagungarriak dira negurako. Are gehiago kontuan izanik umeak direla, hazten ari direla eta elikadura on baten premia dutela. Gehienek ez dute inoiz arraina dastatu, eta ez dakite zein den barazki fresko baten zaporea. Beti dute bitaminaren baten falta. Horregatik, Oporrak Bakean programaren arduradunek behin eta berriro esaten dute familien beharra dagoela. Elkartasunaren beharra. Ume horientzat luxua dena desertuan bizirik irauteko premia ere badelako. Sidik nabarmendu duenez, ekarpen oro da garrantzitsua: “Ez du inporta asko edo gutxi izateak: garrantzitsuena laguntzea da”. Hartara, sahararren aldeko elkarteek umeak etxean hartzeko deia egin diete herritarrei.

“Neskontzat gauzak hobetu dira, baina asko dago egiteko” »

Alboko hormarik gabeko pilotalekuan murgilduta, Frontball munduko txapelketako esperientziaz gozatzen ari da gernikarra, Mexikon. Txapelketa horretan lehiatzera joan den bizkaitar bakarra da. - Irakurri gehiago...