Adin nagusiko bizkaitarrek debalde bisitatu ahalko dute Guggenheim urrian »

Asier Arrate Iruskieta
Urriaren 19an, Guggenheim museoak hogei urte beteko ditu, eta, urtemuga ospatzeko, Bizkaiko Foru Aldundiak bizkaitarrei opari bat egitea erabaki du. Lurraldea Zabalduz egitasmoaren barruan, adin nagusiko bizkaitar guztiek museora…

Txakurrentzako jolas parke berritzailea zabaldu dute Sopelan »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Pasabideak, eslalomak, luzerako eta gorako jauziak, kulunkak, tunelak eta gurpilak. Jolaserako eta kirola sustatzeko diseinatuak guztiak. Baina ez haurrentzat, ezta adinekoentzat ere. Txakurrentzat espresuki egindako parke …

Industrializazioa, ahanzturan »

Natalia Salazar Orbe

Sarri asko muga non ezarri beharko litzatekeen eztabaidagai izaten bada ere, zalantzaezina da teknologiak eta makinek egunerokoa erraztu dietela herritarrei. Egunerokoan, jada ohartu ere egin gabe, ohikotzat jo dugu hainbat elementuren erabilera: esaterako, etxe bakoitzean garbigailu bat izatera ohitu da gizartea. Baina hori ez da izan horrela beti. Dagoeneko inork gutxik gogoratu arren, garai batean, arropa baldea edo otzara hartu, eta errekara joan behar izaten zuten emakumeek arropa horiek garbitzera —emakumeak izaten ziren-eta garbiketa lan horietan aritzen zirenak—. Ur izoztuak eskuetako azala urratuko ziela sentitu behar zuten neguan, eta bero sapak ohikoa zen hezetasuna areagotuta, blai eginda bukatuko zuten udan. Hala ere, han jarraitzen zuten, buru-belarri, jantziak garbi-garbi utzi arte.

Bi kolera izurrite behar izan ziren emakumeok garbiketa lanok egiteko zituzten baldintzak aldatzeko. 1886 eta 1893 urteetan gertatu ziren. Egoera larria zen, osasun neurri eskasen ondorioz. Hala, arazoari irtenbidea emateko neurriak bultzatu zituzten: harraska publikoak sortu zituzten, besteak beste. Orain, garai hartako eredu arkitektoniko haietako azken azpiegitura desagertzeko arriskuan dago Bilbon. Hirian geratzen zen azken harraska publikoa eraitsiko du udalak; Barrainkuakoa, hain justu. Haren balioari erreparatuta, kritiko agertu da Industria Ondare eta Herri Laneko Euskal Elkartea (IOHLEE). Industrializazioarekin lotuta eraikitako ondarearekin gutxieneko sentiberatasunik ez agertzea deitoratu dute. “Harraska publiko guztiak eraitsi dituzte, eta ez diote lekurik eskaini garbitzeko lana errazago bihurtzeko eta herritarren osasungarritasuna hobetzeko hiriak eta arkitekturak egin zituzten esfortzuen memoriari”.

Aspaldi utzi zioten harraska publikoek sortu zituztenean zuten egitekoa betetzeari. Bilbon zutik dirauen horrelako azken azpiegituraren hormek Barrainkuako barrutiko egoitza hartu dute barruan azken urteetan. Baina bestelako erabilerak ere eman dizkio udalak. Tipologia du ezaugarririk bereziena eraikinak. Erdigunean altuera bikoitza duen espazio bat dauka. Espazio horretan garbitzen zituzten arropak erabiltzaileek.

Guztiz bestelako erabilera dauka egun: erakusketetarako eremua eta bilera areto bat daude bertan. Hala ere, hori ere aldatu egingo dute, eta harraska publikoaren izaera erabat galarazi. Izan ere, eraikina berritu ez ezik, handitu ere egingo du udalak; azalera bikoiztuko diote urte bukaeran hasi eta 2019an bukatuko dituzten lanen bidez. 2.080 metro koadroko espazioa aurreikusi dute.

Eraikin enblematikoaren funtsa mantenduko du udalak. Hala iragarri zuen Ricardo Barkala Obra, Zerbitzu, Eraberritze eta Espazio Publikoko zinegotziak. Harrizko fatxada eta espazio nagusiko beiratea zaharberrituko dituzte, “bere arima gal ez dezan”.

IOHLEE elkarteak ez deritzo nahikoa neurri horri. “Harraska erabat eraitsiko dute; fatxada soilik utziko dute apaingarri gisa, baina zanpatuta geratuko da eraikuntza berriaren solairuen azpian. Barnealdean, 1980ko hamarkadan eraikina eraberritu zutenean egin zuten beiratea jarriko dute”.

Garrantzi historikoa

Garrantzi arkitektonikoa eta historikoa eskutik helduta doazen afera da Barrainkuako harraskarena. Garai berriek eskatu edo sortzen dituzten beharrizanak asetzeko, hiriaren jatorria, historia eta funtsa desagerraraziz doaz. Baita munduarekin lotzen duten historiaren elementuak ere. 1884an aurkitu zuen Robert Kochek kolera eragiten zuen germena zein zen eta zelan kutsatzen zen. Hori dela eta, garrantzia berezia ematen hasi zitzaien kolera gaixoen gorozkiekin kontaktua izan zuten arropak garbitu eta desinfektatzeko prozesuei.

Apurka hedatuz joan zen Europako higienisten artean uraren eraginari buruzko ideia; hainbat gaixotasun transmititzeko bidea izan zitekeela ebatzi zuten. Zenbait kasutan, larri bilaka zitezkeen osasun arazo kolektibo haiek eta horien aurkako konponbideak ezin zitzaketen utzi norbanakoen esku. Hausnarketa horretatik abiatuta, hainbat neurri eta egitasmo jarri zituzten abian. Besteak beste, harraska publikoak. Bilbo Zaharrean eraiki zuten horrelako lehenengoa. 1880tik aurrera, hainbat eskaera egin zituzten herritarrek udalak euren auzoetan antzeko azpiegiturak jar zitzan. Bilbon ur gabezia arazoak zeudela eta, uzkur azaldu zen udala, ordea.

Izurriteen ondorioen beldurrek gain hartu zioten uraren gabeziari. 1885ean kolera izurrite bat iritsi zen hiribilduaren ateetara. Eta, ostean, 1893an, gaixotasun horren ondorioak pairatu zituzten auzo askotan. Egoera horren aurrean, premiaz ekin zieten harraska publikoen sarea eratzeko lanei.

Bi helburu zituen sareak. Batetik, ordura arte herritarrek arropak garbitzeko erabiltzen zituzten itsasadar eta erreketako urak saneamendu sarera eramateko prozesua izugarri errazten zuen. Bestetik, garbiketa lanetarako erabiltzen zuten uraren kalitatea erregulatzea lortuko zuten. Harrasketan lixibarekin garbitzeko galdarak jarri zituzten, izurrite egunetan gaixotasunak kutsatzeko arriskua murrizte aldera.

Garbitzeko soilik ez

Bitxikeriaz eta pasadizoz betetako egunen gorabeherak gorde dituzte garbiketarako espazio horiek zutik utzi dituzten urteetan. Garbiketa lanetarako ez eze, elkarren ondoan ordu eta egunak igarota sortzen ziren albiste zein beharrizanei buruz eztabaidatzeko eremuak ere baziren. Behin baino gehiagotan atera ziren handik hainbat emakume agintarien aurrean kexak edo eskariak egiteko aldarrikapenak egitera.

Goizean goiz irekitzen zituzten: 06:00etan; udan, ordubete lehenago. Eta 21:00etan itxi. Barruan ezin zitekeen saldu xaboirik, anilik ez bestelakorik. Gizonentzako ere debekatuta zegoen sarrera.

Harraska txikiak zituen erabiltzaile bakoitzak arropak garbitzeko. Egun batetik bestera utz zezaketen arropa bertan lehortzeko. Hala ere, udalak ez zuen erantzukizunik hartzen lapurretarik gertatuz gero. Ongintzazko zahar etxeetako eta kuarteletako arropak bereizita garbitu behar ziren. Aurretik lixibarekin garbitzen zituzten, gainera, ur irakinetan. Ur irakin haietatik atera nahian bezala desagertu dira industrializazioko aztarna haiek. Horren aurrean, Bilboren izaera ez ahazteko esfortzuak eskatu ditu IOHLEEk.

Herritarrek babestu eta errugabetu dituzte »

Bilboko Aste Nagusian, Hontzak konpartsaren txosnako dekorazioa kendu du Ertzaintzak, eta Txori Barroteren irudiak salatuko dituztela ere iragarri du Dignidad y Justicia elkarteak. Aurtengoak ez dira kasu bakanak izan, neurri bereko hainbat gertakari jasan baitituzte Bilboko Konpartsek azken urteetan. - Irakurri gehiago...

Lurra defendatzeko deia »

Natalia Salazar Orbe
Lurra lantzen duenarena da, ez diruz erosi duenarena. Baieztapen eta lelo horri heldu diote Getxoko Tosu kaleko berdegunea aparkaleku erraldoi bilakatzerik nahi ez duten Tosu Betirako ekinaldiko kideek. Badakite hondeamakinak edono…

Ke tximinien artean irauten »

Peru Azpillaga

Petronorreko findegia 1972tik dago martxan Muskiz eta Abanto artean. Egitasmoak herrietan hainbat lanpostu sortu dituen arren, asko mobilizatu dira, behin baino gehiagotan, enpresak sortzen duen segurtasunik ezaren eta osasun kalteen kontra. Tximinietako kea, zarata, geldialdiak eta abiatzeak… Petronorren findegiak 2,6 milioi tona CO2 sortzen ditu urtero, eta, Euskal Herrian gehien kutsatzen duen enpresa izanik, biztanleen kezka eta haserrea pizten ditu.

Azken protesta aurreko astean bertan jazo da, astelehenetik asteartera, 24 orduan, findegiak koke edo URF plantan —fuel olioa murrizteko unitateetan— bi arazo izan ostean. Petronorrek “tenperatura altuari” atxikitzen dizkion arren, bada haien bertsioa zalantzan jarri eta koke plantaren ezegonkortasuna salatzen duenik. Meatzaldea Bizirik elkartea da horietako bat; urteak daramatza Petronorren jardunaren kaltea salatzen eta gero eta gehiago zabaltzen ari den enpresa horren aurrean mobilizatzen. Hedapen horren adibide da 2007an eraikitako koke planta, 800 milioi euroko inbertsioa eskatu zuena.

“Hemen bizi garenok usain txarrak eta zarata handia jasan behar ditugu; gainera, ezinezkoa da jakitea barruan zer ari den gertatzen”, kexatu da Sara Ibañez Meatzaldea Bizirik elkarteko kidea. Haren esanetan, findegi batek “izugarrizko” jarduna du, eta urtean 50 geldialdi eta abiatze izaten ditu; eta, horietako bakoitzean, ezohiko arazo, zarata edota emisioak sortzen ditu.

Abuztuaren 21ean izan zuten azken gorabehera: koke plantan izan zuten arazoaren ondorioz, hondartzatik gertu dagoen tximinietako batek ohi baino sugar handiagoa sortu zuen. Ibañezek azaldu duenez, findegiak arazo bat duen bakoitzean sobera dituen gasak erre egin behar izaten ditu, eta tximinietatik igorri. Horren ondorioz, sua bizitu egiten da, eta, gainera, isurketa irregularra denez, “eztandaka” irteten da, Ibañezen arabera.

Abuztuaren 22an beste arazo bat izan zuten koke plantako konpresore berean. “Jendea beldurtu egiten da. Egun hartan dei andana jaso zituzten 112 zenbakian, baina bertako langileek ere ez zekiten zer esan, enpresak dioelako ezer ez dela gertatzen; baina ezin zara ziur egon, eta kezkatu egiten zara”, azaldu du.

Dudazko azalpenak

Petronorrek tenperatura altuei egotzi zien gertaera, komunikatu bat kaleratuta. Hala ere, Ibañezek ez du hain argi ikusten. “Erantzunek ez gaituzte lasaitzen; egun hartan ez zeuden 26 gradu baino gehiago. Zer gertatuko da orduan benetan beroa egiten duenean?”. “Hau jasanezina da”, ondorioztatu du. Azken 45 urteetan istripu larriak izan dira; aitzitik, koke plantaren eraikuntza mukurua izan da hainbat biztanlerentzat. Ibañezek salatu duenez, “hainbat tokitan ikusi da planta hori oso kutsakorra dela eta gainera ez dela batere erraz kontrolatzen: aurten egindako geldialdi luzea koke planta hobetzeko izan da, eta aurreikusiak ez zituzten geldialdi gehienak ere bertan gertatutako arazoen ondorio izan dira”. Gainera, dioenez, halako findegiak ez daude herriguneetatik hain gertu egoteko prestatuta, eta, normalean urrunago daudenez, ez dute biztanleei sortu ahal dizkieten arazoak zarata, usaina… ebazteko teknologiarik.

Udaletxearen jarrera ere ezbaian jarri du Ibañezek. “Urteak daramatzagu mahai baten sorrera aldarrikatzen Petronorren jardunaren segimendua egiteko”. Jaurlaritzan hainbat mozio aurkeztu dituzte, eta baita legez besteko proposamen bat ere. Azken hori onartu egin zuten, baina bertan ez zen ageri herriko eragileak ere mahai horretan egon behar zirela. Gainera, ez dira inoiz batu.

Koke plantak petrolioaren osagairik astunenak eraldatzen ditu, eta eskari handiagoko produktu arinago bihurtu. Alta, Kosten Mugapeak ez zuen inoiz eraikuntza onartu. Ibañezek azaldu duenez, URF planta eraiki zuten eremua ez da Petronorrena, publikoa baizik. Domeinu publikoko eremu itsas-lehortarra da, Espainiako Kostalde Zuzendaritza Nagusiaren menpekoa, eta 2012. urtean amaitu zen kontzesio bati esker eraiki zuen han planta Petronorrek. “Denok genuen galdera bat buruan: zegatik eraiki zuten han 2012an kontzesioa amaituko bazitzaien? Laster izan genuen erantzuna”. Kontzesioa amaitzean, EAJk eta PSEk egindako akordio bati esker, luzatu egin zuten tramiterako epea. Tramitean dagoen bitartean ezin da eraikuntza galarazi, eta, beraz, ez dute tramiteak amaitzeko presarik. “Non dago sortuko zuten aberastasun guztia? Haien poltsikoetan? Hemen kutsadura baino ez dugu guk”.

Egunerokoei buruzko hausnarketa sakonak »

Natalia Salazar Orbe
Espazio publikoa topagune, aisiarako eta hausnarketarako gune. Globalizazioak munduari egindako ekarpenari buruz hausnartzeko tartea eta txokoa, artearen eskutik, argazkien irudikapenetatik. Horixe eskainiko du Getxophotok aurten, …

Bidaia historiako aztarnetara »

Natalia Salazar Orbe
Matxinada eta borrokaldi ugariren lekuko izan da Bilbo historian zehar. Liskar horien sorburuak denetarikoak ziren arren, gehienetan bezala, boterearen eta aberastasunaren banaketa eta horrek sortutako bidegabekeriak zituzten ardat…

Barnealdeari begira jarri dira turistak »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Bizkaira iristen diren turisten joera aldatzen ari da pixkanaka. Kostaldea zuten jomuga nagusi duela urte batzuk, eta ohiko oporraldi sasoietara mugatzen ziren, ia osorik, bisitaldiak. Hori aldatzen ari da. Bizkaiko Foru Al…

Erantzun gabeko alarma hotsak »

Denbora etsai du gaixo egon eta sendabide egokirik jasotzen ez duenak. Eta denbora aurrera doa. Eskaerak eskaera eta protestak protesta, preso dituzte oraindik ere Gorka Fraile durangarra, Ibon Iparragirre ondarroarra, Txus Martin basauriarra eta Joseba Borde ugaotarra. Oso gaixo daude. - Irakurri gehiago...