Hamaika aukera 11 egunetan »

Euskararen erabilera handia duten herrietan Euskaraldia lantzeko proposamen osagarria aurkeztu du Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak. Bizkaiko 24 udalerri dira Uemako kide, baina herri bakoitzak erabaki beharko du proposamena landuko ote duen, eta nola landuko duen. - Irakurri gehiago...

Gau hotzenak igarota ere, lotarako lekua eskatu dute etxebakoentzat »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Gogorra izaten ari da aurtengo negua. Hotza etxeko epeltasunerako bidea luze egiten zaienentzat, itzela etxean berogailurik izateko aukerarik ez dutenentzat, eta izugarria kale gorrian bizi direnentzat. Instituzioek eta giz…

Leioako tranbiaren proiektua, geldituta »

Natalia Salazar Orbe
Oraingoz ez dute jarriko martxan. Leioako tranbiaren proiektuak geldituta jarraituko du, Eusko Jaurlaritzak besterik erabakitzen duen arte behintzat. Hala baieztatu du herriko alkate Mari Carmen Urbietak. 2010az geroztik bueltaka d…

Droga errotuenen arrisku isilak »

Durangaldean droga kontsumoari buruzko azterketa egin dute, eta ondorio garbi bat atera: alkohola da gehien kontsumitzen den droga. Substantzien mendekotasunetatik haragoko arazoak ere kontuan hartzeko ohartarazi dute adituek. - Irakurri gehiago...

1936ko gerran eraikitako Burdin Hesiaren aztarnak babesten hasi dira »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Sastrakek estalita, hautsita eta ahaztuta. Hala egon dira urte luzez Jaurlaritzak 1936ko gerran Bilbo defenditzeko eraiki zuen defentsa lerroaren aztarnak. Burdin Hesia esaten zaio azpiegitura horri, eta Bizkaiko 31 udalerri zeharkatu zituen; azken urteetan gero eta gehiago izan dira defentsarako eraikitako aztarna horiek aurkitu eta garbitzen aritu diren herritarrak. Bizkaiko hainbat elkartek asmoa dute 1936ko gerrako agertoki izan ziren aztarna horiek oroimenerako toki bihurtzeko, herritarrei inoiz inork kontatu ez dien historiaren pasarteak kontatzeko ahaleginetan. Bada, erakundeen babesa iritsi da orain: Gogora Institutuak, Eusko Jaurlaritzak, Bizkaiko eta Arabako foru aldundiek eta bi herrialdeotako 33 udalerrik Burdin Hesiaren aztarnak gordetzeko eta ezagutzera emateko lankidetza protokoloa hitzartuko dute. Memoriaren ibilbideak antolatu nahi ditu Gogorak herri horietan, eta Galdakaon izan da lehena: hamar informazio panel eta 21 seinale jarriko dituzte otsailean herrian dauden gerra azpiegituretan zehar. Gerora, gainontzeko herrietara zabaldu nahi dute.

Erakundeek hiru neurri adostu dituzte Burdin Hesiaren aztarnak “balioesteko”: batetik, herriz herri dauden defentsa lerroaren aztarnak babestea; bestetik, aztarna horiek zaintzea; eta azkenik, ezagutzera ematea. Erakundeek konpromiso zehatzak ere hartu dituzte, norabide horretan aurrera egiteko: Eusko Jaurlaritzak Burdin Hesiaren aztarna guztiak kultur ondare izendatzeko proposamena egin zuen iazko urrian.

Hortaz, datozen hilabeteetan, Euskal Kultur Ondareari buruzko 7/1990 Legeak babestuta egongo dira 1936ko gerran Bilbo defenditzeko eraiki zituzten eta gaur egun kontserbatzen diren azpiegitura guztiak. Arau horren bidez, Bizkaiko eta Arabako foru aldundiek eta tokian tokiko udalek aztarna horiek guztiak zaintzeko eta “ongi” edukitzeko ardura izango dute. Hau da, Jaurlaritzak kaleratutako legearen ondorioz, erakunde publikoak arduratuko dira gaur egun eremu pribatuetan dauden aztarnen kudeaketaz.

Baina Gogorak Burdin Hesiko aztarnak mantentzeaz haragoko urratsak egin nahi ditu: Memoriaren ibilbideak egin nahi dituZierbenatik Plentziara zihoan defentsa sisteman zehar, eta egitasmo bakarrean bildu nahi dituzte. Ibilbide guztietarako irudi eta seinale komuna diseinatuko dute horretarako, eta, Gogora elkarteko kideek iragarri dutenez, panelak jarriko dituzte tokian tokiko udalekin elkarlanean, 1936an zer gertatu zen azaltzeko eta “Euskadiko memoria demokratikoa berreskuratzen laguntzeko”. Galdakaon jarri dituzte lehenak, eta gero eta herri gehiagotara zabaldu nahi dute egitasmoa.

“Ikerketa hasi genuenean, sasiz beteak zeuden Burdin Hesiaren hondakin gehienak, eta baita galdakoztarren ahanzturaren zuloan ere”. Nagore Ferreira Galdakao Gogora elkarteko kidearen hitzetan, ibilbidea ahanztura horri aurre egiteko bide bat da. “Defentsa lerroaren aztarna ugari daude gurean, eta gure udalerriko hainbat lagunek parte hartu zuten eraikuntza lanetan. Lanetan edota trintxeretan borrokatu zuten gizon eta emakume guztiak gogoratu nahi ditugu”.

Hiru ibilbide ezarri dituzte Galdakaon, eta, azaldu dutenez, hiruretan lubakiak, metrailadore habiak, gotorlekuak eta alanbre arantzadunak izango dira ikusgai. Distantziaren arabera banatu dituzte hiru bideak: luzeenak 9 kilometro ditu, bigarrenak 3,6 eta laburrenak 1,5.

Udaletxearen aurreko plazatik abiatzen dira hirurak, eta bertan kokatu dute Burdin Hesiaren ibilbideen berri ematen duen lehen informazio panela. Ibon Uribe Galdakaoko alkateak azaldu duenez, hilabete honetan jarriko dituzte gainontzeko hamar panelak eta ibilbideen berri ematen duten seinaleak. “Gure udalerrian, Galdakao Gogora elkartearen eta udalaren artean egindako elkarlanari esker, panel hau memoria historikoa berreskuratzearen aldeko lankidetza markoaren emaitza da”.

Oroimenerako lerroa

80 urte baino gehiago igaro dira Burdin Hesia deritzona eraikitzen hasi zirenetik, 1936ko gerra betean. Francoren aldeko tropek Gipuzkoa azkar hartu zutela ikusita, Jaurlaritzak Bilbo Handian jarri zituen faxisten oldarrari aurre egiteko itxaropenak, eta 80 kilometroko U itxurako defentsa lerroa diseinatu zuen, Zierbenatik Plentziako kostarainokoa, etsaiaren tropak Bizkaiko mugetan zirenean.

Orotara, Burdin Hesiaren egitasmoak 59 milioi pezetako aurrekontua izan zuen, eta 8.500 gizon eta emakume aritu ziren jo eta ke lanean —hasieran 13.000 behargin ere izan zituen—. Ahaleginak alferrik izan ziren, ordea. 1937ko ekainean faxistak defentsa lerrora iritsi zirenean, defentsa lerroak behar zituen 80 kilometroetatik %40 baino ez zeuden bukatuta, eta lubakien %28 besterik ez zeuden eginda.

Lurraldeko aldearen arabera, bost ataletan banatu zuten Bilboren defentsa sistema. Bat: Zierbenako Luzuero lurmuturretik Galdamesera bitarteko tartea. Bi: Galdamesen hasi eta Ganekogorta mendi ingurura. Hiru: Ganekogortatik Galdakaoko Arteganera. Zollo, Ugao eta Upo mendia ere hartzen zituen Burdin Hesiaren hirugarren alde horrek. Lau: Galdakaoko Arteganetik Larrabetzuko Gaztelumendi mendiguneraino. Eta bost: Gaztelumendiko tontorretik itsasora doan tartea. Larrabetzuko mendatea Fikako Urrusti mendigunearekin eta Artebakarrarekin lotzen zen —Derio eta Mungiaren arteko mendatea—.

Getxo, Sopela eta Barrika ere zeharkatzen zituen defentsa lerro horrek. Guztira 33 herri zeharkatu zituen gerra azpiegiturak, eta, Gogora Institutuaren arabera, 25 udalerritan iraun dute aztarnek gaur egunera arte. 300 elementu baino gehiago babestuko dituzte erakundeek.

Bilboren defentsa lerroa da eraikuntzaren jatorrizko izena. Baina, bitxia bada ere, faxistek eraikuntzari deitzeko erabilitako izendapena da gaur egunera arte iritsi dena: Burdin Hesia, alegia. Logika bikoitza zuen errepublikanoek eraikitako defentsa lerroari hala deitzeak: irabazten baldin bazuten, garaipena are gehiago gogoratzeko; eta suntsitzea lortzen ez bazuten, berriz, porrota justifikatu ahal izateko. Propagandarako erabili zuten, hortaz, Burdin Hesiaren adiera.

Aipatutako lerro hori guztia “balioestea” da Gogoraren xedea. Baina harago egin du: Burdin Hesiaz gain, Bizkaian dauden bestelako defentsa lerro batzuk ere babestuko dituzte: Jata mendian dagoen Ingeles lerroa eta Artxandako defentsa lerroa kasu. Erresuma Batuko gobernuak ikusi zuen Burdin Hesia ipar-ekialdetik indartu beharra zegoela, eta erabaki zuten Jata mendiaren inguruan defentsa azpiegitura bat eraikitzea: hortik datorkio Ingeles lerroa izena. Artxandako babes lerroa, aldiz, Bizkaiko hiriburua gordetzeko eraiki zuten azken lerroa izan zen.

Memoria elkarteen hazia

Memoria elkarteak 1936ko gertakariak ikertzen eta defentsa lerroak garbitzen eta lehengoratzen dabiltza hainbat tokitan. Ugaon, Etxebarrin, Berangon, Lemoan eta Larrabetzun, herritarrek hainbat urrats egin dituzte norabide horretan. Azken urteetako lan horri erakundeen babesa iritsi zaio orain. Gogora Institutuak 1936ko gertakarien transmisioa bermatu nahi du Memoriaren Ibilbideak egitasmoarekin. Galdakaon eman dute lehen pausoa, eta iragarri dute datozen hilabeteetan herri gehiagotara zabalduko dela.

Mende eta laurden ospatzeko »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Inoiz baino dotoreago egongo da aurten. Sekula baino alaiago eta erakargarriago, mende eta laurden dituenean. Bizkaiko Zubiak 125 urte beteko ditu, eta ospakizunak izango ditu nagusi inguruan urte osoan: kultur ekitaldiak, …

Errepublikaren aztarnen bila »

Natalia Salazar Orbe

Historia iragan da, baina haren aztarnek bizirik diraute. Arrastoak ezabatzen zailak baitira. Barakaldon I. Errepublika izendatu zuteneko urteurrena baliatuko du Irabazi koalizioak herrian garai hark eta II. Errepublikak ekarri zituztenak gogorarazteko. 85 urteren ostean, agenda politikoan indarrean dauden gaiez mintzatuko dira. Etzi aterako dira, 10:30ean, Herriko plazatik. Lehen errepublika omenduz, bigarrena oroituz, hirugarren Errepublika abiatzen lelopean, ordu eta erdiko bidea egingo dute.

HERRIKO PLAZA
Hezkuntzaren garrantzia

Ibilbidea Herriko plazan abiatuko dute. 1931n, II. Errepublika aldarrikatu zutenean, udaletxea zen eraikina gaur egungoaren parean zegoen. 1891n eraiki zuten. Administrazio bulegoez gain, eskolak eta udaltzaingoa ere han zeuden. Eskolek hartuko dute geldiune horren protagonismo nagusia. Izan ere. hezkuntzak errepublika garaian zuen garrantzia azpimarratuko dute bisitan. Matrikularik gehienak sektore publikoan zeuden. Errepublikak hezkuntzaren kalitatea hobetzeko lan egin zuela ekarriko dute gogora: gela bakoitzeko ikasle kopurua murriztu zuten, eta, irakurketa eta kristau ikasbidea irakasteaz gain, bestelako materia erabilgarriak ere irakatsi zituzten.

II. Errepublika aldarrikatu aurreko eta osteko gertakariak ere gogoan izango dituzte lehen geldialdi horretan. 1931ko apirilaren 14an bertan manifestazioa egin zuten erregimen politiko berria ospatzeko. Marsellaise, Internazionala eta Gernikako arbola interpretatu zituen udal bandak.

Poz hura berehala zapuztu zen. Apirilaren 15a festa egun izendatu zuten. Errepublikaren aldeko lehen ospakizunetan, Guardia Zibilak tiro egin zuen, eta hiru langile zauritu zituen. Egun bat geroago, herritar batek bi lagun zauritu zituen su armaz.

INGURALDE
Mitinen jokaleku

Gaur egun Inguralde dagoen eraikinaren ondoan zegoen San Juan frontoia. 1905ean inauguratu zuten, eta 1963an itxi. Besteak beste, Eusebio Carbo eta Buenaventura Durruti anarkisten mitinen jokaleku izan zen.

ANTONIO TRUEBA PARKEA
Bi aldeen kuartela

Antonio Trueba parkea dagoen lekuan zegoen Kasino Errepublikazalea. Apirilaren 12an errepublikazaleen garaipena ospatu zuten leku garrantzitsuenetako bat izan zen. Errepublikanoen eta frankisten kuartel ere izan zen 1936ko gerran eta frankismoan, hurrenez hurren.

PORMETXETA KALEA
Langileak kalera

Historiako bi pasarteri lotuta antolatu dute laugarren geldiunea. Batetik, 1929ko urriaren 18an bi zenbakidun labe garaian leherketa bat gertatu zen. Ondorioz, 11 behargin hil ziren, eta hogeitik gora, larri zauritu. Hileta langile klasearen manifestazio bilakatu zen. Bestetik, CNT sindikatu anarkistak lokal bat zuen han.

BIDEGORRIA
Dolores Ibarruri zumardia

Herrian emakumeen erreferentzia gutxi dagoela salatu du behin eta berriz Irabazi koalizioak. Erreferentzia horietako batean egin dute bosgarren geldiunea: Dolores Ibarruri PCEko buruaren izena daraman kalean, hain zuzen. II. Errepublikak gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaren alorrean egindako aurrerapausoak nabarmenduko dituzte bertan. Besteak beste, boto eskubidea aipatuko dute. Izan ere, emakumeak ordura arte hautagarriak besterik ez ziren.

PONPA KALEA
Langileen etxeak

Ponpa kalea deritzote bertan ponpaketa iturri bat zegoelako. Langileen etxebizitzen kalitate eskasaren adierazgarri ziren etxeak zeuden han. Etxolen eta benetako etxebizitzen erdibideko eraikinak ziren. Cristobal Murrietak eraiki zituen, 1870ean. Garai hartan, sarri asko ugazabak egiten zituen langileentzako eta haien familientzako etxeak. Bisita gidatuan azalduko dutenez, eraikuntza prozesuetan ez zuten hartzen kontuan langileen eta horien senideen erosotasuna; garrantzitsuena etxeak lanpostuetatik gertu egotea izan ohi zen.

DESERTU
Beheko plaza

Villalonga plaza izena zuen gaur egun Desertu esaten zion eremuak. Goiko plazarekin batera, behealdeko plaza hori Barakaldoko bizitza sozialaren eremu nagusietako bat zen. II. Errepublikaren garaian, Galan eta Garcia Hernandez plaza izendatu zuten. 1930ean Jakan (Aragoi, Espainia) matxinatu ziren kapitainen omenez jarri zioten izen hori. Bi kapitainok fusilatu egin zituzten.

Iragana eta oraina josteko hariak erabiliko dituzte bisita gidatuan. Puntu beltzen arazoa aipatuko dute, esaterako. Puntu horietako bat tren geltokiaren tunelean identifikatu dute. Deserturako pasagunea egin gabe dagoela eta, gogora ekarriko dute nola beste garai batean Bilbo eta Portugalete arteko tren geltokiaren ondoko pasagune batetik iristen zen plazara.

Plazaren erdian musika bandarentzako kioskoa ere bazegoen. Itxura denez, behin dantzaldia Aste Santu garaian egokitu zen. Hori horrela izanik, bandak ez zuen musika interpretatu nahi. Jarrera horren aurrean, Evaristo Fernandez alkateak aurre egin zien, eta aurpegiratu zien noiz errespetatuko ote zituzten fedegabeen eskubideak.

PORTUKO KAIA
Hilketak gogoan

Gerren gordintasun osoaren lekuko izango dira ibilaldian parte hartzen dutenak. Hegazkin naziek Bilbo bonbardatu zuten hainbat aldiz. Eraso haiek sortutako hildakoak, zaurituak eta kalteak ikusita, zenbait herritarrek mendekua hartzea erabaki zuten. Cabo Quilates ontzia Portuko kaian zegoen ainguratuta. Garai hartan, altxamendu militarraren aldeko presoentzako espetxe gisa zerabilten. Horietako asko hil egin zituzten Cabo Quilates-en bertan, eta baita Altuna Mendi itsasontzian ere. Gurutze bik gogorarazten dituzte hildako horiek. Bata Portuko kaian bertan dago, eta ibilbidean ikusiko dute. Bestea, Astrabudua parean dago.

Ontziotako presoen artean, besteak beste, zenbait industriabururen semeak zeuden. Eta, herritarren eraso horiek saihesteko asmoz, Eusko Jaurlaritzak Ertzaintza antolatu zuela ekarriko dute gogora gidariek.

Historiako guztiz bestelako pasarteak ere izango dituzte aztergai lekuan bertan. Horacio Etxebarrieta magnatearen irudia gogoraraziko dute. Cosme haren aita Bizkaiko errepublikanismoaren lidertzat jotzen zen. Horacio semeak negozioetan aritzeko abilezia handia zuen, eta hainbat alorretan jardun zuen: ontzigintzan, argindar enpresetan eta aeronautikan, besteak beste. Errepublikanoa izan arren, Alfonso XII.a erregearen konfiantza osoa zuen.

Igandeko bisitan ez dira hurbilduko Etxebarrietak Barakaldon izan zuen etxera, Munoa etxera. Hala ere, gogora ekarriko dute etxe hori bera eta Ereagakoa Eusko Jaurlaritzari eskaini zizkiola.

LASESARRE, FUTBOL ZELAIA
Francoren emazteari omen

Bitxikerientzako tarterik ere izango da ibilbidean. Lasesarren, futbol zelaia zegoen lekuan, Francisco Francoren anaia Ramonen emazteari omenaldia egin zioten 1924. urtean. Agian askorentzat ez da izango ezaguna diktadorearen anaia errepublikazalea zela. Emaztea bertakoa zuen.

Bestelako pasarteen lekuko ere izan zen eremua bera. Besteak beste, 1933an CNT sindikatuak deitu zuen greban tiroketa bat gertatu zen, eta 17 anarkista atxilotu zituzten.

Manuel Azaña Espainiako II. Errepublikako presidentearen mitin jendetsu baten jokaleku ere izan zen, 1937ko uztailaren 14an. Hark emandako mitin nagusietako bat izan zen. Antolatzaileek azaldu dutenez, 100.000 lagun baino gehiago elkartu ziren estadio hartan Azañaren hitzak entzuteko.

ANAIEN PARKEA
Errepublikanoak mendean

Leku horretan zegoen Bizkaiko Labe Garaien ikastetxetik hartu zuen Anaien parkea izena eremu horrek. La Salleko anaiek kudeatzen zuten. Barakaldo 1936ko ekainaren 22an geratu zen tropa faxisten esku. Gordexola batailoiak amore eman zien tropa italiar faxistei. Gobernu Errepublikanoak lantegiak lehertzeko agindua eman zien, baina uko egin zioten. Ramon Rubial politikari sozialistak esan zuenez, multzo elektrogenoa soilik leherraraziz gero, altzairu ekoizpena bi urtez etengo zitekeen. Ez zutenez hala egin, ekoizpena %100 areagotu zen 1937. urteko bigarren erdialdean. Ekoitzitako altzairu hori Francoren aldekoek erabili zuten, noski. Baliabide hori ez lortzea zen Gobernu Errepublikazalearen asmoa.

Bestelako gertaeren lekuko ere izan zen Anaien parkea. Han zegoen ikastetxean lehergailu bat jarri zuten, errepublikanoa ez zelako. 1933a zen. Ez zen inor zauritu, eta kalteak ere txikiak izan ziren.

LASESARREKO HILTEGIA
1934ko iraultza

Berezia da hiltegi bat herrigunean kokatzea, kontuan hartuta horrek sortzen dituen zaratak eta hatsa, besteak beste. Kasu honetan, ordea, hala egin zuten. Lehenago Puntan, Villalonga parkearen atzean zegoen hiltegia Zaballa ingurura eraman zuten, 1917an.

Langabeziak eta goseak izugarri egin zuten gora errepublika garaian. 1934an, herritarrak dendetan sartzen ziren lapurretan egitera, nola edo hala elikatzeko zerbaiten bila. Besteak beste, hiltegiaren aurrean zegoen Garrocha oihal dendak pairatu zuen horietako lapurreta handi bat.

Bestalde, 1934ko iraultzan 230 lagun inguru atxilotu zituzten herrian, eta hainbat hildako ere izan ziren. Estatu osoan egin zuten grebak Barakaldon ere ondorioak izan zituen, beraz.

EUSKALTEGIA
Liskarrak

Euskal gazteriaren lokala zegoen gaur egun Udal Euskaltegia dagoen lekuan. EAJrekin harremana hautsi, eta ANV-EAEn sartu zen taldea. Alderdi horrek indar handia izan zuen errepublika garaian Bilbon eta Barakaldon. EAJ ez bezala, 1936ko otsaileko hauteskundeetan Herri Frontean sartu zen.

Eremu horretan bertan PSOEko zenbait pistoladunek Hermenegildo Alvariño ANV-EAEko militantea hil zuten. Poliziak, pistoladunen atzetik egin ordez, Alvariñorekin batera zeudenak hartu zituen atxilo. Bisitaren gidariek azalduko dute ezkerreko eta eskumako alderdi eta jarraitzaileen artean ez ezik ezkerrekoen artean ere liskarrak ohikoak izan zirela errepublika garai osoan Bizkaian. Hala ere, desberdintasunak alde batera utzi, eta 1936ko otsailean elkarrekin aurkeztu ziren Herri Frontean.

ARRONTEGI MENDIA
Lubakiak

Itsasadarra eta Bilboko sarrera kontrolatzeko, interes estrategiko handia dauka Arrontegi mendiak. Besteak beste, 1936ko gerrako frontean aritzeko lubakiak kokatu zituzten han.

Bilboko etxe turistikoen jabeak, haserre, eta auzokideak ere bai »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Bilboko hiri ereduari buruzko eztabaida mahai gainean dago, azken egunetan, berriro. Turismoari begirako neurriei buruzkoa, zehazki. Mugatzeko premia ikusten dute batzuek, eta gehiegi mugatu nahi dela iruditzen zaie besteei…

Lurrari eman, gero jasotzeko »

Natalia Salazar Orbe

Zaila zen bizirik irautea neguaren gordintasunak Bizkaiko lurretako bizilagunen egunerokoa gogorren astintzen zuenean. Abereak elikatzeko bazka urria elurrak estaltzen zuen, edota ihintzak erre. Eta etxe barruan nekez elika zitezkeen jada otsail edo martxo alderako. Luze jotzen zuen urteko sasoirik hotzen eta ilunenak. Munduko beste hainbat tokitan bezala, Euskal Herrian ere negu gorrian ama lurrari opariak edo sakrifizioak eskaini izan dizkiote mendeetan. Basora joan, eta hura berriz esnarazi eta gizakiek behar zuten adina elikagai sortzeko gaitasuna itzultze aldera, sua piztu eta txerri baten sakrifizio sinbolikoa gauzatzen zuten. Horra hor Kanporamartxoren hastapenak —gaur egun, jai giroan eta historian izan duen esanahiari apenas lotu gabe egiten da leku asko eta askotan—.

Sasikoipetxu, Kanpomartxo, Txitxiburduntzi zein Basaratuste. Modu asko dira egun eta jarduera bera izendatzeko. Gaur egun, ordea, galdua dute, batean eta bestean, ospakizuna edo ekitaldia sortu zenean zuen zentzua. Aratuste edo inauteri igandearen aurreko astean egin ohi dute leku gehienetan. Jai giroan antolatzen dute, herritarrak elkartzeko beste aitzakia baten gisara.

Mendeetan ere hala elkartzen ziren bateko eta besteko bizilagunak. Hainbat herritan ohitura galdu duten arren, beste batzuetan eutsi egin diote. Arrigorriaga da horietako bat. Igandean elkartuko dira Mendikosolobarrena eta Mintegia parkean. Aitzina negu bukaeran egiten zen ohiturari jarraituta prestatu dute. Toki ezagunetan elkartu, eta eguna txorizoak erretzen, dantzan eta jai giroan igarotzen zuten. 11:00etan emango diote hasiera ospakizunari. Norberak etxetik eramandako txorizoak erretzeko txingarrak 15:00etara arte edukiko dituzte piztuta. Trikitiaren doinua lagun, jai giroan pasatuko dute goiza. Umeentzako jolasak antolatu dituzte, eta euskal dantzen emanaldia ere izango da. Baserritar jantziarekin joateko deia egin dute antolatzaileek.

Durangon, mendi ibilbidea prestatu du Alpino Tabira mendi klubak. Hala, mendira eta basora joango dira parte hartzaileak, euren arbasoek urteetan egin zuten bezala. 09:00etan aterako dira Andra Maritik, eta 8,2 kilometroko bidea egingo dute. Txorizoa eta ogia norberak eraman behar ditu etxetik.

Busturian, Paresi auzoan egin dute zita, 13:00etan. Ohi legez, aterpetxean prestatuko dute mokadua auzo hartako bizilagunek.

Artean ere eguerdian elkartzeko deia egin dute. 13:00etan ospatuko dute Kanporamartxo, Elixabeti auzoan.

Mungian astebete geroago ospatuko dute Basatoste, hilaren 11n. Matxin plazan elkartuko dira, 09:30ean. Zazpi kilometroko ibilbidea egin ostean, Andra Marin elkartuta hamaiketakoa jango dute. Umeentzako ibilbidea laburragoa izango da, lau kilometrokoa.

Kristautasunetik harago

Hainbat herritan errepikatuko den ospakizunaren adibide batzuk besterik ez dira horiek. Gaur egun, kristautasunaren ospakizunak oinarri dituen egutegiaren arabera ospatzen dira inauteriak. Hain zuzen, hausterre egunaren aurreko hiru egunetan finkatu dira: garizumari ateak zabaltzen dizkioten egunetan, alegia. Hala ere, inauteriak hori baino gehiago dira. Lurrari eta naturari lotuago egon diren ospakizunak dira.

Ospakizunoi hasiera ematen zien festa ostegun gizena izan ohi zen leku batzuetan; beste batzuetan, berriz, Basaratuste. Erritu paganoa dute oinarri denek. Hainbat mende atzera eginda aurki daiteke horien hastapena. Basora ateratzen ziren euskal herritarrak; batetik, neguko sasoi latzean sabela betetzera, eta, bestetik, otordu oparo baten lekuko izango zen ama lurrari eskaintza egitera.

Su txiki bat piztuta hasten zuten erritua. Egunean bertan jasotzen zituzten txerriak erretzeko adarrak. Bi azalpen ditu horrek. Bata, sinbolikoa da: naturak egunean bertan ematen zien zerbait baliatuta egiten zuten otordua. Bestea praktikoa da: adarrak berdeak, alegia, jaso berriak izan ezean, erre egingo lirateke sutan jartzean.

Festa egun handia zen baserritarrentzat. Gaur egun, adineko askori begiak dir-dir jartzen zaizkie garai hura gogora ekartzean. Gazte gutxik dakite zergatik ospatzen den topaketa bitxi hori, ordea. Leku askotan galdu ere egin da. Eta egiten duten lekuetan, parte hartzaile askok jakin ere ez dakite horren zergatia.

Lurrarekiko lotura handia eta estua zen garaietan sortutakoa da Kanporamartxo. Batetik, etxean elikatu ezin zitekeen aberea hilda, hilabete batzuetarako elikagaia lortzen zuten. Bestetik, ama lurrari eskaintza egiten zioten. Gose handia zegoen, eta apurka, iraun ahal izateko, baliabideak neurtuta agortu behar zituzten, udaberri eta uda sasoiko eguraldi ona iritsi bitartean.

Ur edangarriaren bila »

Peru Azpillaga
Duela hamabost urte, Angola gerra zibilean murgilduta zegoen oraindik. Iragan gatazkatsua du herrialdeak, eta urteetako liskarrek eta mundu mailako interes politikoek desoreka ekonomiko eta sozial itzela ekarri dute Afrika hegoaldeko her…