Zerbitzua izatetik harago »

Gero eta ikastetxe gehiagok jartzen dute ezbaian Eusko Jaurlaritzak 2000. urtean ezarritako eskola jantokien kudeaketa. Araua alda dezan indar egiten ari dira Berton Bertokoa Durangaldeko egitasmoko kideak, eta bat egin dute eskualdeko bederatzi ikastetxetako Eskola Kontseiluek ere. - Irakurri gehiago...

Maldari aurre egin ezinik »

Natalia Salazar Orbe

Eremu ikusgarria da Bilboko Mallonako Galtzadena; Donejakue bidea handik pasatzen da. Paisaia polita da. Zazpikaleetako Unamuno plazatik gora Begoñarantz doan kalea da. Aldapa hori oso maldatsua da, ordea. Eskailera mordoari egin behar diete aurre egunero bertako bizilagunek etxetik auzora jaitsi eta igotzeko. Auzokoek oso gustuko dute eremua, baina konponbideren bat behar dute. Sakon aztertu ondoren, proposamen bat jarri dute mahai gainean: Begoñako metroaren igogailua doan erabiltzeko aukera izan nahi dute. Horrez gain, sinetsita daude Santo Domingo Guzmanera arteko igogailu batek haien egunerokoan lagun lezakeela.

Kexu dira. Adinekoentzat eta mugikortasun arazoak dituztenentzat gero eta zailagoa da auzotik ateratzea. Hala ekarri du gogora Javier Muñozek. Bihotzean auzo elkarteko presidentea da bera: “Osasun arazo bat izanez gero, etxera ezer ordaindu gabe iristeko aukera izan beharko genuke. Gurpil aulkia dutenek handik jaisteko aukera izan beharko lukete”.

Ezinegona adierazteko protestak ere egin dituzte. Irisgarritasuna hobetzeko neurriak gura dituzte. Konponbidea ez da erraza. “Ez dugu nahi ez arrapalarik, ez eskailera mekanikorik. Zaratak sortzen dituzte”. Horrez gain, paisaia aldetik balio handiko kalea izanik, sakon hausnartu behar dituzte aukerak. “Goiko aldean arrapala bat jartzea azter liteke, eragin bisuala handia ez bada”.

Hiru dira iristeko arazoak sortzen dituzten eremuak: Mallonako Galtzadak, Santo Domingo Guzman urbanizazio pribatua eta Gurutzea. Arazoa larria dela diote. “Anbulantziarik ezin da pasatu. Zaborra botatzeko ere, beheko alderaino joan behar dugu”.

Arkeologia museoaren ondoan igogailu bat dago, Prim kalean. Mallona kalean plataforma bat urbanizatu dute oraintsu, eta haraino iristen da igogailua. “Horri esker, Mallonako hirugarren zenbakiraino iristen gara. Hala, 1, 3 eta 5 zenbakietara iristeko modua bermatuta dago. Baita 9.erako tarte handi batera iristeko modua ere”. Santo Domingo Guzmanekoek uste dute posible dela plataforma horretatik euren urbanizazioraino iristea. Eta igogailu berri bat proposatu dute. Bihotzean elkarteak babestu egingo du proposamena, urbanizazioko bizilagunek aurrera egitea erabakitzen badute. Elkarteak batzarra eskatuko du udalarekin, euren eskaerak serio aurkezteko.

Metroaren arazoak

Irisgarritasun arazoak gutxi ez, eta metroaren hirugarren lineak ere buruhausteak sortu dizkie Mallonako Galtzadak kaleko hainbat bizilaguni. Linearen obren ondorioz, arrakalak sortu dira zenbait etxebizitzatan. Horrez gain, zarata handiak pairatu behar dituzte.

Metroa egiteko lanei duela bi urte berriz ekin zietenean sortu ziren arazoak. Kalean, eraikinetan eta etxebizitzetan arrakalak azaldu ziren. Irune Uria izan zen kaltetuetako bat. Fatxadakoak konpondu zituzten, eta etxe barrukoak konpontzeko diru laguntza eman zioten.

Baina arazoak hor dirau. Apirilaren 8an, metroa martxan jarri aurreko asteburuan, zaratak entzuten hasi ziren. “Geroztik, metroaren hirugarren linea egunero, orduero, denbora guztian entzuten dugu. Zarata handia egiten du. Sei minutuan behin trumoiarena bezalako zarata entzuten dugu. Zoramena da”.

Metro zerbitzurik ez dagoenean ere, zaratek ez dute etenik, gainera. “Gauez ere entzun egiten da. Esan ziguten probak egiten aritzen direla trenekin eta gidariekin”.

Eusko Trenbide Sareak da hirugarren linea hori kudeatzearen arduraduna. Asteon jarri da harremanetan enpresa Uriarekin. “Esan didate deituko didatela, eta etorriko direla neurketak egitera. Dardara eta zarata zenbatekoak diren ikusi nahi dute”.

Metroaren lehenengo eta bigarren lineen geltokiaren gainean dago Mallonako Galtzadak. “Horrekin ez dugu izan arazorik. Obren ondorioz izan genituen molestia batzuk. Gainerakoan, metroak primeran funtzionatu du”. Orain, zaratez gain, arrakala gehiago ikusi ditu. “Txikiak dira, baina, honek jarraitzen badu, arazoa larriagoa izan daiteke. Nahiz eta dardara txikia izan, kontua kezkagarria da guretzat”.

Kalea etxe bihurtuta, halabeharrez »

Natalia Salazar Orbe
Kale gorrian nago. Horixe da nire egoera”. 23 urteko gazte baten hitzak dira. Angel du izena. A-8 autobideko zubi baten azpian bizi da, Gurutzetan. Garita zahar baten barruan. Han ditu bere ondasun guztiak. Lau hilabete daramatza e…

Arnasa luzeago baten bila »

Lander Muñagorri Garmendia

Gisa honetako makinek beste denbora batera eramaten gaituzte; baina ez soilik denbora kronologikora, baita beste erritmo batera ere. Denbora bizitzeko beste modu batera”. Hori dioen bitartean, inauguratu berri duen Erredakzioa egitasmoaren lokalean dago Tania Arriaga kazetari eta EHUko irakaslea. Mende inguru duen inprenta zahar bat dago sarreran, eta, barrurago joanez gero, berunezko eta egurrezko tipoz betetako armairu bat, edo txibaletea. Iragan kutsua dario inguruari, eta horiek eramaten dute Arriaga beste denbora edo beste erritmo batera. Kazetaritzari askotan falta zaion arnasa luzeago edo pausatuago hori eman nahi dio makina horiekin, garai horietan egiten zen lanaren modua gaur egun egiten jarraitzeko. Makina badute, eta, hilabete barru inguru, erreportaje batekin osatutako Minerva aldizkaria ere argitaratuko dute, besteak beste inprentako makina zahar hori erabilita.

Bilboko Solokoetxe auzoan dago Erredakzioaren lokala, La Taller grabatu gunearen parez pare. Hain zuzen, La Tallerren hedapena dela azaldu du Arriagak. “Maite [Martinez de Arenaza, La Tallerreko arduraduna] grabatuekin dabil, eta arte grafikoa egiten du; berak erabiltzen dituen makinak eta hau aski hurbil daude elkarrengandik”, dio, inprentari erreferentzia eginez. Azken finean, bietan teknika grafikoa eta inprentaren erabilera partekatzen dute, eta horregatik daude horren hurbil elkarrengandik. “La Tallerren, teknika grafikoen bidez sortutako arte irudien ekoizpena da helburua, eta Erredakzioa, berriz, testuak ekoizteko eta hedatzeko bulego gisa pentsatu dugu”. Baina, finean, kazetaritza berreskuratu nahi du Arriagak, dena presaka egin behar hori alboratu, eta patxadaz egindako lanak ekoiztu nahi ditu espazio horretan. Eta horretarako daukate gaur egun erabiltzen ez den inprenta bat.

Minerva aldizkari hori izango da gune horrek eskainiko duen lehen proiektua. XIX. mende amaiera eta XX. mende hasierako aldizkari ilustratuen itxura eman nahi diote aldizkariari, eta, horretarako, kazetari eta ilustratzaile bati egingo diote testua eta irudiak egiteko enkargua. Lehen zenbakia ekainaren erdi aldera argitaratzea aurreikusten du Arriagak, eta Mirentxu Purroyk AEBei eta Donald Trumpi buruz idatzi duen erreportajea izango du ardatz. Ilustrazioak egiteko ardura Higi Vandisi eman diote. Aldizkariak testu bakarra izango du, eta kazetaritza lanari berari prestigioa emateko modu bat izango da. “Produktua bera artea balitz bezala saltzea izango da asmoa, kazetariaren lanari balioa emanez”. Aldizkariaren 250 ale inprimatuko dituzte; edizio mugatua, beraz.

Hala ere, aldizkaria ez dute eskuratu berri duten makinan inprimatuko. Ez, behintzat, osorik. Hala egitekotan, orri guztietako testuak eskuz osatu beharko baitzituzten, lerro bakoitza osatuz, eta letra guztiak alderantziz jarriz. Duela mende bat egiten zen bezala. “Hala egiteak lan handia eskatzen du”. Azala, ordea, gisa horretan egingo dute, eta ilustrazioak ere inprenta horretatik pasatuta inprimatuko dituzte. Ilustrazio bakoitzaren fotograbatu bat egingo dute La Taller gunean, eta horiek inprenta horretan jarri ahal izango dituzte ondoren aldizkarian inprimatzeko. Testuak Deustuko Anotherpress inprentan egingo dizkiete. “Teknologia ezberdinak erabiliko ditugu aldizkari hau inprimatzeko”.

Aldizkari hori izango da espazio berritik aterako den lehen egitasmoa, “baina auskalo zer gehiago eman dezakeen”. Izan ere, plataforma zabala da Erredakzioa, eta inork gune hori erabili edo proiekturen bat garatzeko aukera izan dezan nahi du Arriagak. Horregatik, proiektu ezberdinei ateak irekiko dizkien espazio baten moduan definitu du Erredakzioa.

Makinak berreskuratzen

Iraganeko inprenta eta erredakzio bat sortzeko aukera aztertzen ari zirela topatu zuten makina honen erreferentzia Arriaga eta Martinez de Arenazak. “Kantabriako inprenta batean zeukaten, baztertuta eta hautsa biltzen; hori erosi, eta txibaletea eta gillotina bat ere oparitu ziguten”, gogoratu du. Lokal bat alokatu, eta bertan jarri dituzte makina hauek. “Auzoko adineko pertsona batzuk dagoeneko etorri dira inprenta ikustera, eta eurek lan nola egiten zuten erakustera”, dio. Arriagak ez du baztertzen etorkizunean makina horiekin dibulgazio lana egitea, kazetaritzako ikasleek ikus dezaten garai batean nola egiten zuten lan inprentetan.

Hain justu, horretarako balio dezake inprentako makina zahar horiek egungo kazetaritzako ikasleei erakusteak: beste patxada eta arnasa batekin nola lan egiten zen ikusteko. Oraingoz, ordea, aldizkari bat argitaratzen hasiko dira, “urtean bi zenbaki-edo”. Aurrerago emango duena ikusteko dago.

Etorkizuna, eztabaidan »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Barakaldoko La Milagrosa ikastetxearen etorkizuna ez dago argi oraindik. Eskolak emateko eraikina eta titulartasuna, bi-biak zalantzan ditu La Milagrosak. Orain arte, Hijas de la Caridad kongregazioaren menpe egon da zentroa, baina proiektua bertan behera utziko zuela iragarri zuen duela urtebete. Era berean, alokairua bikoiztu die eraikinaren jabe Miranda fundazioak, eta ikastetxea ez da gai prezio hori pagatzeko. Hori ikusita, EH Bildu eta Ahal Dugu-k legez besteko proposamen bat aurkeztu zuten Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean, ikastetxearen etorkizuna bermatu eta publifikazioaren aldeko pausoak eman ditzala eskatzeko.

Joan den astean, Jaurlaritzak proposamena ukatu zuen. Hezkuntza komunitateak kooperatiba sortu eta ikastetxearen titulartasuna bere kargu hartzea nahi du Jaurlaritzak, eta, behin-behineko irtenbide gisa eta alokairuaren arazoari aurre egiteko, Barakaldoko EHUko Ingeniari Elkargoaren eskola zaharra eskaini dio zentroari.

Alokairua da La Milagrosako auzia ulertzeko gakoetako bat. 2014an, hilero alokairua igotzen hasi zen Miranda fundazioa, kuota bikoizteraino —urtebetean, 100.000 eurotik 250.000ra—, eta gastuari aurre egiteko baliabiderik gabe geratu da ikastetxea. Fundazioak zahar etxe bat ireki nahi du eraikinean, ikastetxeko kideen arabera, eta horregatik hartu du prezioa bikoizteko erabakia. Hortaz, baliabide ekonomikorik gabe eta titulartasun faltan dago ikastetxea orain; Hijas de la Caridad kongregazioak zentroa uzteko asmoa zuela erabaki ondoren, beste elkarte batzuen babesa bilatzen aritu dira La Milagrosako kideak: zehazki, Kristau Eskolarekin eta Ikastolen Elkartearekin; baina ez dute lortu ados jartzea.

Ikastetxea lekualdatzeko proposamenak egoera aldatu dezake, ordea, oraindik ez baitago guztiz baztertuta Hijas de La Caridad kongregazioak Barakaldoko zentroaren ardura berriz hartzeko aukera. Zentroak 3 eta 16 urte bitarteko 350 ikasle eta 39 langile ditu gaur egun.

Behin betiko irtenbide bila

La Milagrosaren titulartasunaren arazoa konpontzeko eta “ikastetxearen etorkizuna bermatzeko”, EH Bildu eta Ahal Dugu-k ikastetxea sare publikora gehitzeko proposamena egin berri dute Jaurlaritzan, baina osoko zuzenketa aurkeztu dute EAJ, PP eta PSOEk: batetik, ikastetxea kudeatzeko kooperatiba sortzea proposatu dute; eta, bestetik, behin betiko irtenbidea aurkitu arte eskola EHUko Ingeniaritza Eskolako eraikin zaharrera mugitzea. Barakaldoko Udalaren jabetzakoa da eraikina 2014tik, eta Jaurlaritzaren esku utzi du orain, La Milagrosako ikastetxearen auzia konpontzeko.

Jaurlaritzak onartutako proposamena ez da bideragarria, La Milagrosako hezkuntza komunitatearen arabera; kontrara, tranpatia dela uste salatu dute. “Ikastetxea ixtea hezkuntza komunitateari leporatu nahi diote. Gero, entzun beharko dugu irtenbide bat proposatu digutela eta ez dugula gauzatu. Baina ez da horrela, guk epe luzerako ikastetxearen jarraipen serio eta fidagarria defendatzen dugulako”.

Zalantzak besterik ez dituzte ikastetxeko guraso eta irakasleek. Salatu dutenez, matrikulazio kopuru minimoa eskatzen du Jaurlaritzak ikastetxeak zabalik edukitzeko, baina urtarrilean bukatu zen izena emateko epea. Berdin ingeniaritza eskolaren erabilerarekin ere. “Zergatik eskaintzen digute eraikin hori orain, hasieratik ukatu badigute?”.

Iritzi berekoa da EH Bildu koalizioa ere. Rebeca Ubera legebiltzarkideak “tristetzat” jo du Hezkuntza Sailak joan den astean hartutako jarrera. “Funtzio sozial inportantea betetzen zuen La Milagrosak Ezkerraldean, eta gaur agerian geratu da borondate politikorik ez dagoela arazoari aurre egiteko. Hirutariko gobernu berriak aurkeztu eta onartu duen zuzenketak hezkuntza komunitatearen bizkarrean uzten du ardura osoa, eta, hala, Jaurlaritzak eskuak garbitzen ditu. Tristea da horrelako jarrera izatea Hezkuntza Sailak”. Bestalde, gogorarazi du 350 ikasletik 181ek beka jasotzen dutela, eta beharrezkoa dela egoera aintzat hartzea.

Oihane Gisasola EH Bilduko Barakaldoko zinegotziaren arabera, herriak beharrezkoa du beste eskola publiko bat. Duela bi urte egin zuen udalak Ansio auzoan ikastetxe berria eraikitzeko eskaera lehen aldiz, eta Gisasolak gogorarazi du duela bi hilabete mozio bat onartu zutela Barakaldoko Udaleko osoko bilkuran, non Jaurlaritzari eskatu zioten eskola berri bat eraiki dezala.

Erlojuaren kontra dabiltza Barakaldoko La Milagrosa ikastetxean. Izan ere, bi hilabete besterik ez da falta ikasturtea bukatu eta udako oporrak iristeko, eta datorren ikasturtea non eta nola abiatuko duten argitu gabe dute oraindik.

Botilak gordetzen zuen sekretua »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Sustraien inguruko jakin- minak Bilbora ekarri zuen Andrew Gangoiti Robinson artista australiarra, eta, 2004an, bekadun aritu zen Bilbo Arten. Horrela hasi zuen bere arbasoen historiari buruzko ikerketa eta artea uztartzeko proiektua. Beragatik izena jaso zuen Andres Gangoiti Cuesta osabari gertatutakoa argitzeko premia zuen, eta buru-belarri sartu zen orain argia ikusi duen proiektuan. Eretza-Mendi itsasontzian langile zuen osaba; ikatz botatzailea. Itsasoan lanean ari zela atxilotu zuten, tripulazio osoarekin, 19 urte zituela. 1937a zen. Lau urte geroago, kartzelan hil zen. Urteetan osabari buruzko arrastoei jarraitzen aritu ondoren, 2007an aurkitu zituzten haren gorpuzkiak, baita hari gertatutakoaren oinarrizko informazioa ere.

Botila batek gordetzen zuen sekretua. Gorpuzki bihurtutakoaren izen abizenak, jatorria eta heriotzaren zergatia, besteak beste; tuberkulosiak jota hil zen. Ezkaba mendiaren magalean Aranzadik aurkitutako hilerrian topatu zuten Gangoitiren gorpua, beste 130 bat gorpurekin. Botilen hilerrian. Iruñeko San Kristobal espetxeko erietxeko kapilau batek botila bana jarri zien hildako presoei hankartean, horietako bakoitzaren datuekin. “Donostian egindako gerra kontseiluan 30 urtera zigortua, matxinadarekin bat egin izanaren delituagatik”, jasotzen du Gangoitiren botila barruko idatziak.

Papera usteldu gabe zuen botila bakarra zen australiarraren osabarena. Gainontzekoek kortxozko tapoia zuten. Denboraren joanak janak zituen kortxoak, eta baita barruko paperak ere. Gangoitiren botila zen metalezko tapoia zuen bakarra eta, ondorioz, gorpuzkien nondik norakoak fidel gorde zituen bakarra.

Idazki haren kopia beste ehunka dokumenturekin ikus daiteke Bilboko Itsas Museoan, Andrew Gangoitiren The Last Voyage (Azken bidaia) erakusketan. Collage eran aurkeztu ditu, obra handi batean, osabaren ingurukoak. Parez pare duen beste collage erraldoian, Eretza-Mendi ontziari buruzkoak jasotzen dira.

Frankistek atxikitako tripulazio haren zeregina ere erakusten dute dokumentuek: ontzia Argentinako La Platan laborez bete eta elikagaiak Bilbora eramatea zuen eginbehartzat. Faxistek Bizkaia bonbardatu eta hilabetera Euzkadiko Gobernuak emandako mandatua zen.

Itsasontzia ez zen helmugara heldu, eta marinelen patua ezkutuan egon zen, luzaro. Hori argitara emateko eta halakoak Euskal Herriko “familia arruntei, familia askori” gertatu zitzaizkiela ohartarazteko egin du artista australiarrak lan historiko-artistikoa.

Integrazioa plan bidez »

Lander Muñagorri Garmendia

Arrotza den herri batera iritsi eta bertan integratzea beti izaten da zaila, dena baita arrotz. Prozesu horretan laguntzeko, Elorrion Aniztasuna izeneko programa jarri dute martxan, herrian erroldatu berriek ahal bezain azkar utz diezaioten arrotz sentitzeari. “Elorriora datozenek hizkuntza, kultura edo ohitura ezberdin batekin egiten dute topo askotan, eta ahalik eta integrazio handiena lortzea izan beharko luke gure helburuak, denon artean herri pluralago bat lortzeko”, azaldu zuen programaren aurkezpenean Idoia Buruaga alkateak, etorkin talde batez inguratuta zegoela.

Helburu horrekin, Ongi etorri Elorriora izeneko baliabide gida kaleratu du udalak, “bertako langileen artean banatu eta harrera egiteko”, azaldu du Txus Arrieta Euskara, Hezkuntza eta Gizarte arloko zinegotziak. Gidak herriaren ezaugarrien, hizkuntzen eta bertan dauden erakundeen berri ematen du. “Bazen garaia gure herrira datozen pertsona horiei harrera ganoraz egiteko”. Lau hizkuntzatan argitaratu dute gida hori, jatorri ezberdina duten horiek uler dezaten.

Baina harrera hori egitea ez dagokio udalari bakarrik. Herritarrek ere badute horretarako ardura, eta, horren jakitun izanda, herritarren artean talde bat sortuko dute. “Udalak harrera formal bat egin dezake, baina hortik aurrera ez, eta harrera hori egiteko sortuko da herritar talde bat”, Arrietaren arabera. Horrez gain, Elorrion bertan dauden iritziak jakiteko ikerketa bat ere abiatu du udalak, “herria zein egoeratan dagoen ikusteko”.

Aniztasun jaialdia Iurretan

Asmo berberarekin, Iurretan bertan ere atzerritik datozen herritarren integrazioa sustatzeko aniztasun jaialdia egingo dute bihar. Pertsona batek beste bat ezagutzen duenean topikoak apurtzen direlako, topaketak, bazkaria eta dantzak egingo dituzte egun osoan.

Gerrak esnatutako sumendiak »

1936ko gerra Bizkaian (IX): Mendiguneetako borrokak. Burdin Hesitik kanpo utzi zituzten Bizkaiko mendiguneak, eta borrokaldi latzen agertoki izan ziren Sollube, Bizkargi, Jata eta Lemoatxa 1937ko maiatzean; epikotasunez gogoratzen dira tontorretako guduak. - Irakurri gehiago...

Plazara irtengo dira bihar ikertzaile gazteak »

Gazteen zientzia eta teknologia proiektuen topaketa izango da, bihar, Bilbon: Zientzia Azoka. Eguerdian hasi eta iluntzera arte, ikertzaile gazteek ikasturtean landu dituzten ikerketa proiektuak eta proiektu teknologikoak erakutsiko dituzte Plaza Barr…

Ongietorrirako Gernika »

Milioika iheslari eragiten dituzten gerren aurka egin, Europan ezartzen ari zaizkien muga politikak salatu eta Euskal Herria babes herria izan dadila aldarrikatzeko, ekitaldi handia antolatu du Ongi Etorri Errefuxiatuak-ek. Martxa egingo du bihar Gernikara, eta, etzi, hausnarketarako saioak. - Irakurri gehiago...