Heriotzari errespetua »

Natalia Salazar Orbe
Sherlock Holmes detektibe ospetsuaren bidez egin zen ezagun mundu osoan zehar Britainia Handiko Txakur Beltzaren kondaira. Arthur Conan Doylek elezahar horretan oinarrituta idatzi zuen ‘Baskervilleko txakurra’. Britainia Handiko folklorean ageri da izaki hori. Euskal Herriko folklorean ere, hainbat animalia ageri dira. Zakurra da horietako bat.

Milaka aurpegi ditu deabruak »

Peru Azpillaga Diez
Bestelako izaki mitologikoetatik harago, kondaira askok gaizkiaren eta ongiaren arteko gatazkaren testigantzak bildu izan dituzte. Hala, Euskal Herriko mitologiak gorde bezala, historian zehar hainbat izan dira deabruarekin hartu-emana izen duten euskal herritarrak.

Txakolin bedeinkatua »

Uxue Gutierrez Lorenzo
Gernikatik Bermeorako bide zaharrean, Busturiko San Kristobal ermita zaharraren parean, behinola ba omen zen etxe handi eta zahar baten hasten da hurrengo elezaharra, denboran higatutako horma zaharren atzean ezkutatuta gaurdaino iraun duena.

Berriatuko Txanbolin eta txakurra »

Peru Azpillaga Diez
Ezizenak dioen bezala, txistularia zen Txanbolin, baina, aldiro, baita zapataria ere. Berriatuan bizi zen, bere emaztearekin eta txakurrarekin batera. Herrian, zapatariari Txanbolin esaten zioten denek, eta haren emazteari, berriz, Txanbolinesea.

Hartzek hezitako heroia »

Uxue Gutierrez Lorenzo
Mitologiako kontakizunetan maiz aurki daitezke animalia eta giza figurak uztartuta sorturiko pertsonaiak, eta, era berean, animalien eta gizakien arteko erlazioaz mintzo diren istorioak. Esaterako, Rudyard Kipling britainiarrak ‘Oihaneko ipuina’ liburua idatzi zuen, otsoek Indiako oihanean hezitako Mowgli haurra protagonista duen kontakizuna.

Zazpi bizirik gabeko katua »

Natalia Salazar Orbe

Katuak —beltzak, bereziki—, ez dira oharkabean pasatu historian zehar. Animaliak badu xarma bereziren bat, eta erakargarri egin zaio gizakiari mendeetan. Ia gurtu ere egin du garai batzuetan, eta gaiztakeriaren iruditzat hartu dute beste batzuetan. Antzinako Egipton, esaterako, animalia sakratuak ziren; Bastet jainkosak katu baten itxura zuen. Erdi Aroan, berriz, erabat aldatu zen katuekiko ikuspegi hori. Bereziki, Europan, deabruarekin eta sorginkeriarekin lotzen zuten. Katuen ezaugarri diren independentziak, erabakimenak eta isilik ibiltzeko gaitasun horrek —eta garai hartan zegoen espeziearen gainpopulazioak— eragin zuten zeukan ohorezko tokitik maldan behera erortzea. Sorginekin lotu zituzten.

Artzain begibakarraren elezaharra »

Lander Unzueta Lekerikabeaskoa

Tartaloren kondaira elezaharrik ezagunenetako bat da euskal mitologia osatzen duen istorio eta mitoen bildumatik. Ez da gutxiagorako. Istorio askok dute izaki begibakar erraldoi bat protagonistatzat, eta Tartalorena horien bertsio edo oinordekoa dela esan daiteke. Hori dela eta, ohikoa da begibakarraren istorioa era batera edo bestera ezagutzea, bai Tartaloren kondairaren bertsioren bat entzuna izanagatik, baita atzerriko mitologia edo kontakizunengatik ere.

Gau eta egun elkarri segika »

Uxue Gutierrez Lorenzo
Zientifikoki aztertuta, izar bat da eguzkia; argitsua, beroa eta eguzki sistemaren ardatza. Ilargia, ostera, satelite bat da; hotza, kraterrez betea eta Lurraren inguruan biraka dabilena. Batak, egun-argia ahalbidetzen du; eta bestea gauaren iluntasunarekin batera agertzen da zeru zabalean.

Harroaren zigorra »

Natalia Salazar Orbe

Ipuin tradizionalen esentziari lotutako kontakizunek eta elezaharrek bizirik iraun dute belaunaldiz belaunaldi gauzatutako transmisioari esker. Horiek galtzea saihestu dute halakoak idatziz jaso dituzten egileek. Besteak beste, Errose Bustinzak eta haren osaba Kirikiñok. Denetariko gaiei buruzko kontakizunak jaso zituzten Durangaldeko ipuinak liburuan.

Eskualdeko paraje ikusgarriekin lotutako elezaharrak zein protagonisten jokabideek erakusten duten asmo morala nagusi dira ipuinotan. Lorrin lamina eta mutila kondairan, amak semearenganako duen ulermena ikusi du Seve Callejak. Lourdes Unzuetarekin batera egin zituen Callejak liburuaren edizio lanak.

Harrian iltzatuta »

Natalia Salazar Orbe
Ondarroako Leokadi gaztea eta Andra Mari eliza ditu protagonista ‘Kortxeleko mamua’ elezaharrak. Gazteak elizari hiru buelta eman zizkiola eta harri bihurtu zela dio kondairak. Beste herri batzuetan ere badaude antzeko elezaharrak.