Tren geltokia, ostatua, polizia etxea… »

Etzi ehun urte beteko dira Bilboko Atxuri auzoan oraindik ere zutik dirauen tren geltokia inauguratu zutela. Mende honetan milioika lagunentzat Bilboko ateetako bat izan da. Bizkaiko hiriburuan egun handia izan zen 1914ko otsailaren 23 hura.

Ferrocarriles Vascongados enpresa izan zen hura eraikitzeko lehiaketa martxan ipini zuena. Azillonako markesa presidente zuela, garai oparoan bizi zen konpainia, eta inaugurazioan argi utzi nahi izan zuten. Garaiko egunkari guztietan agertu zenez, otordua eskaini zieten Bizkaiko ehun bat pertsona garrantzitsuri. Gasteizko gotzaina bera izan zuten buru. Eta 130 beharginentzako jai berezi bat ere antolatu zuten. Mendeurren ospakizuna apalagoa izango da. Domekarako argazki erakusketa zabaltzeko ekitaldi xumea antolatu du Eusko Trenbideak enpresa publikoak. Ana Oregi sailburua tartean izango da.

Juanjo Olaizola tren eta trenbideen historialariak gogora ekarri du Atxuri kaleko 10. zenbakian zegoen honen aurreko geltokia. “Bilbo eta Durango arteko trenarentzat egindakoa zen, txikia. Baina trenbidea haziz joan zen. Eibarrera eta Zumarragara luzatu zuten. Elorriora beste adar bat zeukan. Gernika eta Zornotza arteko trenbidearekin ere lotu zen. Eta, azkenean, Donostiaraino luzatu zen. Beraz, XX. mendea hasi zenean azpiegitura zaharkituta eta eskas geratu zen”.

Eta hori gutxi balitz bezala, istripu batek geltoki zaharra hankaz gora ipini zuen. 1911n izan zen. “Geltokia metalezko estalki baten azpian zegoen, Abandokoa bezala. Tren bat bidetik irten zen, oinarria jo zion, eta erori egin zen azpiegitura guztia”, ekarri du gogora.

Horrela, bada, eraikin bat eta garbitegi bat erosi zituzten, Zazpikaleetatik berrehun bat metro gertuago. Hau da, gaur egun dagoen lekuan. Lehiaketa bat abiatu zuten eta Bizkaiko arkitektorik garrantzitsuenek parte hartu zuten. Manuel Maria Smithek irabazi zuen. Bilboko Carlton hotela, Leioako Artaza jauregia eta Etxebarriko eliza ere bereak dira, beste hainbat eraikin garrantzitsuren artean. “Diseinatzeaz gain, berak zuzendu zituen lanak, bertatik bertara”, nabarmendu du.

Geltokiak bazuen berezitasunik. Trenbideen gainean gaur egun bulegoak daude, Eusko Trenbideak konpainiarenak. Baina hasieran ez. “Eraiki zutenean jatetxe bat ireki zuten lehen solairuan, kafetegi eta guzti. Oso elegantea zen, gainera. Terraza handi bat zeukan, itsasadarrera begira. Erlojua dagoen dorrean, berriz, ostatu bat ipini zuten. Zortzi edo hamar logela zituen”. Hain zuzen ere, jatetxe hartan egin zen inaugurazio otordua.

Beste berezitasun bat ere bazuen: estilo arkitektonikoa. “Estilo neobaskoa erabili zuen. Garai hartan ez zen batere ohikoa. Ordura arte tren geltokiak ez ziren tokiko estiloan eraikitzen. Espainian kasu bakarra zegoen: Sevilla eta Huelva arteko trenbidean, 1841ean, estilo neomudejarrean eraiki zuten geltokia. Oso-oso polita. Baina gehiago ez, Bilbokoa egin arte”. Ferrocarriles Vascongados konpainiak eraiki zituen hurrengo geltokiak estilo horretan egin zituen: Usurbil, Lasarte, Txaparrenea eta Añorga. Zumaia eta Zumarraga arteko trenbidean ere estilo berbera erabili zuten. Eta beste horrenbeste egin zuen Norte konpainiak Bilboko eta Miranda arteko trenbideko geltokiak berritu zituenean.

Erabilera aldaketak

Gerora beste egokitzapen batzuk izan ditu. Hasieran astialdirako erabiltzen ziren goiko solairuak polizia etxe bihurtu zituzten 1936ko gerran. Orduko Ertzaintzak bazuen trenbideetarako unitate berezi bat, eta Atxurin zeukaten egoitza nagusia. Gaur egun, ostera, Eusko Trenbideak konpainiak hantxe dauzka bulegoak.

1983ko uholdeek ere eragin zuten aldaketarik. Sei metro arteko garaiera hartu zuen urak, eta hondamendi hura konpontzeko goitik beherako zaharberritze lanak egin behar izan ziren. Azken moldaketa berriagoa dela dio Olaizolak. Bilboko tranbia martxan ipini zenean erabiltzaileentzat egokitu behar izan zuten.

Larru aldaketa »

Durangoko euskara elkartea, Berbaro, 1989tik ari da lanean. 1994an izen bera zuen taberna ireki zuen alde zaharrean. Eta euskalgintza zein euskal kultura bultzatzeko hainbat egitasmo egiten zituzten han. Baina handitzeko apustua egin zuten 2004an: alde zaharreko tabernatik Landakoko hiltegi zaharrerako jauzia egitea erabaki zen. “Gizartea eta euskal komunitatea trinkotzeko topaleku bat behar genuen”, adierazi du Beñat Gaztelu-Urrutiak, Plateruenako Kultura koordinatzaileak. Kooperatiba moduan hasi zen Plateruena, eta jendearen diru ekarpenari esker lortu zuten martxan jartzea. Bederatziehun bazkide ditu Durangoko kafe antzokiak gaur egun.

Mota guztietako ekitaldiak eta egitasmoak egin dituzte ordutik. Hausnarketa prozesu batean dabiltza orain: “Noizbehinka, garbitegira joatea tokatzen da”, adierazi du Plateruenako kideak. Hamar urte beteko dituzte aurten, eta baikortasunez aitortu du proiektuak eguneratzea ezinbestekoa dela, dauden beharrizanei erantzuteko. “Duela hamar urteko beharrizanak eta gaur egungoak ez dira berak”. Kultura proiektua gaur egungo beharretara egokitzeko eztabaida prozesu batean murgildu dira aurten.

“Ez dugu larru berarekin dabilen sugea izan nahi. Larruak aldatuz joan behar dira, eguneratuz eta edukiak aldatuz”, aitortu du Gaztelu-Urrutiak. Horretarako, ezinbestekotzat dute herritarren parte hartzea: “Gizarteari ematen zaion zerbitzua izanda, herritarren parte hartzearekin aurrera atera beharreko proiektua da, eta hartu eman hori etengabekoa izan behar da”.

Komunikazioa, kudeaketa eta sarea izango dira eztabaida prozesuan landuko dituzten hiru zutabe nagusiak. “Eztabaidarako hiru ardatz horietan txertatuko dira kulturgintza, emakumeak eta gazteak”, nabarmendu du Gaztelu-Urrutiak. Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz graduondoko ikasleen laguntza ere badute prozesua bideratzerako orduan.

Ekonomikoki garai zailak diren arren, ez dira “kikiltzen”, eta proiektuarekin aurrera jarraitzea beharrezkoa ikusten du Gaztelu-Urrutiak. Finantzazioa ostalaritzatik lortzeko ereduaren inguruan hausnartu beharko dela nabarmendu du.

Lurrari lotutako ipuinak Euskal Herria museoan »

IPUIN KONTALARIA. Izaskun Mujika ipuin kontalaria izango da domekan Gernika-Lumoko Euskal Herria museoan. Lurretik sortutako ipuinak ikuskizunean, lurretik landare, lore eta fruitu arbolez gain hazi bereziak ere sortzen direla kontatuko du. “Hazi hori…

“Erreforma onartzen bada, udalek hurbileko erakunde izateari utziko diote” »

Espainiako Tokiko Administrazioen Legeak herritarrengan ondorio zuzenak izango dituen arren, Francisco Javier Muñoz Bilboko Auzo Elkarteen Federazioko presidenteak (Bilbo, 1943) uste du ez zaiola eman merezi duen oihartzuna. Bidea abiatu du daborduko erreformak, eta eskumenak foru aldundiaren edo Eusko Jaurlaritzaren eskuetara igarotzeak eragingo lituzkeen ondorioen berri eman du Muñozek. Aldaketen aurka protesta egiteko, hainbat elkarretaratze egiten ari dira.

Zenbateko indarra sumatu duzue elkarretaratzean?

Aurreikusia genuen ez zela handia izango. Iritzi publikoa oraindik ez da jabetu ondorio larriak sor daitezkeela lege honen aterpean. Berrehun lagun inguru elkartu ginen. Balio sinboliko handia duen zerbait gertatu zen, hala ere. Ez da erraza izaera aurrerakoia duten alderdiak elkartzea, eta, han, PSE-EE, Bildu, Aralar eta EBko ordezkariak elkartu genituen. LAB, CCOO eta UGT ere izan ziren, hainbat elkarterekin batera. Bilboko auzo elkarteetako kideez gain, Bizkaiko beste elkarteetakoak ere izan ziren, gainera. Pozik gaude emaitzarekin.

Zein udaletan eragingo du tokiko administrazioen erreformak?

Herrietako populazioaren araberakoa izango da. Batzuetan, gainera, legeak udalak bat egitea inposa dezake, herritarrek nahi izan zein ez. Hala ere, udal guztietan eskumenen transferentzia egongo da. Horrek baliabide ekonomikoen transferentzia ere sortuko du udaletatik foru aldundietara, eta, zenbait kasutan, baita Eusko Jaurlaritzara ere.

Espainiako Gobernuak nola kudeatu gura ditu administrazio publikoak?

Hasteko, eskumenen transferentzia egin nahi dute; hau da, orain arte zituzten batzuk kendu. Horrez gain, inposatu egiten da iraunkortasuna eta zorrik ez egoteko betebeharra. Hala ere, gure ustez, tarte batzuk onartu behar dira. Izan ere, erakunde guztiak zorpetu egiten dira. Kontu bat oso garrantzitsua da, gainera: zorraren zenbatekoari erreparatuta, udalena %4 besterik ez da, eta gainerako administrazio publikoen kasuan, %88 da.

Nola egingo duen? Bada, kontu hartzaile eta idazkariek zeregin eta erabaki ahalmen handiagoak izango dituzte. Hautatutako zinegotzien lanak ordezkatuko dituzte, hein batean.

Dena den, alor horretan foruen berezitasunak errespetatzeko akordioa erdietsi zuten Espainiako Diputatuen Kongresuan, ezta?

PPk eta EAJk sinatutako zuzenketa hori kea besterik ez dela deritzogu, aitzakia bat besterik ez. PPk dio erreforma honen atzean administrazio lokalen arrazionalizazioa eta iraunkortasuna dagoela, eta guk ere itxura bera hartzen diogu akordioari. Ordena demokratikoan, botere politikoan eta erakundeetan atzeraldia dakarren guztia errepikatzen da hemen. Botere politikoa eskuz aldatzea ahalbidetuko du legeak, diruaren gaineko kontrola ere ekarriko duelako. Gaur egun, dagoeneko, oso handia da. Babesa udal batzuei edo besteei emateko aukeraketa hori areagotu egingo da. Gainera, udaletan hain gaizki banatuta dauden eskumen autonomikoek kalte handiak izango dituzte, foru aldundien mesedetan.

Udal lege propiorik ez duen autonomia erkidego bakarra da gurea. Lege horrek traba handiak izango ditu. Tokiko administrazioan aditua den abokatu batek, gainera, hainbat azalpen eman dizkigu gai honen inguruan, eta ondorioak azaldu.

Beraz, erreforma aurrera badoa, zein ondorio antzemango dituzte herritarrek zuzenean?

Oinarrien lege bat da; norabide politiko bat markatzen du. Beraz, hemendik aurrera, lege jakin batzuetan aldaketak eragingo dituen ibilbide bat hasiko da: Lurzoruaren Legea, Etxebizitza Legea, Ingurumen Legea, Gizarte Arretarako Legea… Lege horiek udalen eskumenak ziren. Foru aldundiak erabakiko du aurrerantzean hala jarraituko duten edo eskumena aldatuko den.

Esaterako, hirigintzari dagokionez, kaleak nork garbitzen dituen edo nork asfaltatzen dituen, edo etxetik kaleratzen dituztenei nork lagunduko dien… Lan horiek guztiak udalek hartzen dituzte beren gain. Legea aurrera badoa, foru aldundiaren edo Jaurlaritzaren esku geratuko dira.

Udalak hurbileko erakunde izateari utziko dio. Izan ere, askoz errazagoa da udalaren zerbitzu batera jotzea, foru aldundira baino. Eta herritarren parte hartzea ere hobeto gauzatzen da udalean.

Askok esan digute udalak ez direla oso eredugarriak izan eta norbaitek geldiarazi egin behar dituela. Argi dago udalak edo klase politikoa, oro har, ez direla eredugarriak izan. Hala ere, udalak desagerraraziko ditugu horregatik? Gogoeta egin behar da. Guretzat errazagoa da udalak demokratizatzea. Europako estatuen baliabide ekonomikoen %25 udaletara iristen da. Hemen, estatuan, %12 da kopuru hori —EAEn, pixka bat handiagoa—. Uste dugu Espainiak atzerapen prozesua abiatuko duela lege horrekin; herritarrek urrutiago izango dute zerbitzua emango dien erakundea.

Zerbitzuok esku pribatuetan geratuko direla salatu duzue, gainera.

Legeak horretarako bidea zabaltzen du, bai. Hain zuzen, enpresa pribatu batek eskaintza merkeagoa egiten badio foru aldundiari udalek orain arte ematen zuten zerbitzua edo antzekoa egiteko, erakunde horrek zerbitzu hori inposa diezaioke udalari. Madrilen izan dira horren adibideak. Argi eta garbi ikusi dugu hori hiriburuko garbiketa enpresako langileen gatazkan.

Zer egin daiteke legea geldiarazteko? Bada aukerarik?

Inposatutako lege bat da. Geldiarazten ez bada, PPk, gehiengo osoarekin, aldatu egingo du legea. Guk Bilbon eta Bizkaian zer gertatzen ari den jabetzea lortu nahi dugu. Erantzun bateratua eman behar zaio auziari.

Ezkerralderako emergentzia plana nahi du EH Bilduk »

“Alderdien eta norbanakoen interesen gainetik, Ezkerraldean emergentzia plana martxan jartzea premiazkoa eta urgentziazkoa” dela uste du EH Bilduk. Lana sortuko duten neurriak aldarrikatu dituzte; “beharginek ia galduak dituzten lan baldintza duinak z…

Eraikina bizirik dagoenean »

Bilboko Kafe Antzokira sartzean, taberna, mahai-aulkiak, tertulia eta giroa dira hirugarren zentzumenarekin hautematen den lehen gauza. Eraikin bat, leku fisiko bat ikusten da. Baina bizirik dagoen eraikin bat da Bilbokoa. Egoteko edo izateko arrazoie…

Euskalduna jauregian 10.593 ekitaldi egin dira 15 urtetan »

Euskalduna jauregiak urteurren biribila bete du: 15 urte. Tarte horretan 10.593 ekitaldi egin dira. Horietatik 6.193, kongresuak izan dira, eta gainerakoak musika edo bestelako arte ikuskizunak. Urteotan 6,6 milioi bisitari jaso ditu. Oraintxe, 9,24 m…

2013an Bilboko Kafe Antzokiak antolatutako ekitaldi kopurua. »

Kontzertuak, hitzaldiak, erakusketak, antzerki saioak, mintegiak… denetariko emanaldiak antolatu ditu 2013an. Ohi bezala, euskaldun eta euskara ikasten ari direnentzako ekitaldiei eman diete lehentasuna.

Markus Lupertz, Arte Ederren museoan »

ERAKUSKETA. Markus Lupertz 1963-2013 erakusketa ikusgai dago, astelehenaz geroztik, Bilboko Arte Ederren museoan. 91 lanek osatutako erakusketa da. Margolanak eta eskulturak dira. 1963tik 2013ra arteko lanak bost ataletan banatuta daude: III. Reichare…

%30 »

BEZa igo zenetik lana galdu duten ile apaintzaileak. Bizkaian 9.000 lagun inguru dabiltza ile apaindegietan lanean. Sektoreari dagokion BEZ tipoa %8tik %21era igo zenetik, lanpostuen %30 suntsitu dela salatu dute, martitzenean egindako manifestazioan.