Arratia eta Lea-Artibai, bertsolari gazteen sariketako bigarren fasera »

Martxan dago Bertsolari Gazteen XXII. BBK Sariketa. Martitzenean egin zuten lehenengo saioa, Markina-Xemeinen, eta Lea-Artibaikoak nagusitu ziren; eguaztenean, berriz, Arratiakoek irabazi zuten, Zallan.Hori horrela, Bilboaldeko bertsolariak eta Enkart…

“Kale arteak gaur egun duen originaltasuna ikaragarria da” »

Nazioarteko kale antzerki jaialdi bat antolatzen lehenengoak izan ziren Lekeition, eta 25 urte igarotakoan branka horretan jarraitzen dute. Gauza berritzaileak eta proposamen estetiko ezberdinak sortzen eta bilatzen jarraitzen dutela dio Imanol Agirre…

EH Bilduk eskatu zuen irudiak udaletxetik kentzeko »

Joan den otsailaren 13an aurkeztu zuen EH Bilduk frankismo garaiko alkateen erretratuak udaletxetik kentzeko ekimena. Biktimekiko “iraingarritzat” jo zuten irudiok korridoreetan egotea. PSE-EE ere koadrook kentzearen alde agertu zen; PPk, aldiz, propo…

“Generoa aintzat hartuta eraikitako hiria askoz hobea da denontzat” »

Hainbat pertsonak pentsatzen dute egungo hiriek ez dietela herritar guztien beharrei erantzuten, eta, hori dela eta, Ekin Hiriari egitasmoa sortu dute Barakaldon. Barne eztabaida eginda, orain gainontzeko herrikideei egitasmoaren nondik norakoak azalt…

“Bermeotar asko itsasoari begira geratu ziren, marinelen zain” »

Itsasoari begira liburua idatzi zuen Josu Munitiz bermeotarrak 2012an. Berezia izan zen liburua argitaratu zuen urtea, izan ere 100 urte bete ziren 1912ko galernatik. “Bermeon izandako zorigaitz guztietatik, garrantzitsuenetarikoa izan da hura”, gogor…

Garraio publikoaren politiken “porrota” salatu dute Bilboko auzo elkarteek »

2003 eta 2012 bitartean, garraio publikoak 9,7 milioi erabiltzaile galdu zituen. Hala baieztatu du Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak Bilbo eta inguruetako garraio publikoari buruzko Liburu Zuriaren eguneratzearen berri ematean. Datuok jasota, garraio publikoaren alorrean egindako politiken “porrota” salatu dute.

Francisco Javier Muñoz auzo elkarteen federazioko presidenteak jakinarazi ditu, beste batzuekin batera, datuok. 2007 eta 2013 artean gauza azpimarragarriak gertatu zirela deritzo: “Batetik, behera egin zuen garraio publikoaren erabilerak; %7,8, hain zuzen. Hala ere, batez beste, garraio publikoaren kudeaketa duten enpresek %15,8 diru gehiago bildu dute, eta KPIak %10,9 egin du gora”. Langabeziaren gorakada ere aipatu du. “Bitxia da, krisi ekonomikoan murgilduta, erabiltzaileek behera eginda, diru bilketak gora egin izana”. Hori horrela izateko tarifak igo dituztela azaldu du. Gehien garestitu diren zerbitzuak trenetakoak izan direla esan du Muñozek: Renfe, FEVE, metroa eta tranbia.

Jaurlaritzaren 2002-2012ko plan gidatzaileak ezarri zituen helburuak paperean geratu zirela deritzo. “Ez dira bete. Asmoa zen ibilgailu pribatuaren erabiltzaileak garraio publikora bideratzea. Bilbon ikusi dugu 2008ra arte metroak irabazi dituen erabiltzaileak —13 milioi— Bizkaibus eta Renferi kendu dizkionak direla —6 milioitik gora, kasu bietan—. 2012ra bitartean, ordea, metroak berak ere galdu egin ditu erabiltzaileak. Ez da ikusi, ordea, Bilbora doazenei edo handik ateratzen direnei dagokienez, gutxitu egin direnik ibilgailu pribatuaren erabiltzaileek”. Bilbo barruan, ostera, bai, behera egin du autoan dabiltzanen kopuruak.

Muñozek berba egin du Bizkaiko Batzar Nagusiek eratu duten batzorde txostengileaz ere. “Helburua da garraioaren agintaritza bakarra sortzea”. Uste du interesatzen zaion erabiltzaileari abantailak emateko ahalmena izango lukeela erakunde berri horrek, eta aukera hori aprobetxatzea nahi luke. “Esaterako, Bilbora gehienak ibilgailu pribatuan joaten dira. Beraz, Bilborako garraio publikoaren prezioak murriztu daitezke, jendea erakartzeko”. Zehaztu du erabiltzaileak eurak ere ohitu egin behar direla garraio publiko batetik bestera aldatzera.

Horrez gain, “prezio bateratuak” eskatu ditu Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak. “Ez da gauza bera Bilbora autobusez edo metroz joatea. Garraioaren araberako tarifak daude. Horrez gain, ibilbide horretan bi garraio enpresatako zerbitzuak hartu behar izanez gero, Barik txartela birritan balioztatu behar da, Bilbobusen kasuan izan ezik”.

Txartel bakar egokiaz

Txartel bakarrak, beraz, haratago joan beharko lukeela deritzo. “Jatorritik helmugara dagoen distantziaren araberako tarifa eskatzen dugu, garraiobide bat edo beste bat erabiltzen duzula ere”. Urteotako balantzeari “oso pobre” iritzi dioten arren, 2013an eta 2014an Barik txartelak “aldaketa txiki bat” ekarri duela aitortu du Muñozek.

Hobetzeko proposamena egin du: “Txartel bakar aproposa litzateke Bartzelonako probintzian dutena. Txartel horrekin batetik bestera joan zaitezke, jatorritik helmugara dauden kilometroen arabera eta igaro behar dituzun guneen arabera neurtuta. Distantzia batek prezio bakarra beharko luke izan, nahiz eta garraio bat baino gehiago erabili. Adibidez, Zornotzatik San Ignaziora (Bilbo) iristeko hau izan daiteke bidaia: Eusko Trenekin iristen zara Atxuriko geltokira, eta han autobusa hartzen duzu, eta, gero, metroa. Horrek prezio eta txartel bakarra izan beharko luke. Egun, hori ezinezkoa da: Eusko Trenek tarifa bat kobratzen dit, autobusak beste bat eta metroak beste bat, nahiz eta guztiak ordaintzeko Barik txartela erabili dudan”.

Bestalde, komunikazio eskasagoak dituzten eremuekiko zerbitzua indartu beharraz ere ohartarazi du. Besteak beste, Enkarterriren kasua aipatu du. “FEVEk oso zerbitzu txarra ematen die, eta garestia. Bizkaibusek erabiltzaileak lapurtu dizkio, eta lehia sortzeko geltokiak eta ordutegiak jarri ditu autobus zerbitzuak. Eremu horiek sustatzearen aldeko apustua egin behar da, eta beste leku batzuetatik soberan dauden baliabideak horietara bideratu”.

Bilbo hegoaldeko saihesbidearen, Artxandako tunelen eta antzeko azpiegituren alde Bizkaiko Foru Aldundiak egin ohi duen apustua ere salatu dute: “Horrelakoak ez dira eraginkorrak, eta garestiak dira”.

“Ikur frankistak kentzearen motiboa azaltzea da gakoa” »

Ahaztuak 1936-1977 elkarteko kidea da Martxelo Alvarez (La Foz, Espainia, 1962). 2005ean sortu zen elkarte hori, eta memoria historikoa justiziaren eta demokraziaren ikuspegitik lantzen dihardute ordutik. “Larritzat” jo du alkate frankisten irudiekin hartutako jarrera.

Zein iritzi duzue Bilbon frankisten erretratuak mantentzeari buruz?

Ahaztuak kolektiboa margo horiek mantentzearen aurka dago. Iruditzen zaigu korridoretik beste gela batera mugitzea arazoa saihestea dela. Yolanda Barcina Iruñeko alkateak bere garaian Rodezno kondearen plazarekin egin zuen gauza bera egiten ari da Iñaki Azkuna. Frankismo garaiko lehen Justizia ministroa izan zen Rodezno. Eta 60.000 heriotza zigor baino gehiago sinatu zituen. Herritarrek plazaren izena aldatzeko eskatu zioten Barcinari. Baina ez zuen aldatu; esangura irauli zuen. Adierazi zuen oroimena Rodezno pertsonari egin beharrean noblezia tituluari egiten ziola plazak. Hau da, Rodezno konderriari. Azkunak hartu duen jarrera antzekoa da.

Zein aitzakia erabiltzen da horrelako ikurrak mantentzeko?

Askok esaten dute herritarrei erakusteko mantentzen direla. Baina hori tranpa egitea dela iruditzen zaigu. Helburua transmisioa bada, ez dituzte jartzen datozen belaunaldi eta herritarrei historiaren transmisio hori egiteko bitartekoak. Hezkuntzan, adibidez, gai hauek ez daude curriculumean txertatuta. Gaur egun, ez dago izendegi zein irudi frankistak azaltzeko tresnarik. Eta instituzioek ez dute proposamenik egin. Oro har, ez dago horretarako borondaterik. Ez Azkunaren partetik, ez beste politikarien aldetik. Historiaren parte izatearen justifikazioa borondate falta hori mozorrotzeko erabiltzen dute.

Eusko Jaurlaritzak badu ikur frankisten inguruko txostena; zer iritzi duzue horren inguruan?

Hamaika lan eta eskari dago ikur frankisten inguruan. Azken urteetan asko landu den gaia da. Oroimen Historikoaren Legea ere behin eta berriz aipatzen dute politikariek, baina, gero, ez dute betetzen. Instituzioek duten zigorgabetasun hori oso larri da.

“Historia errespetatu egin behar da, molestatu arren”. Iñaki Azkunak esandako hitzak dira. Zer erantzungo zenioke horri?

Lehen esan bezala, hori tranpa egitea da. Arazoaren funtsa beste bat litzateke: demokraziaren parametroetan, ikur frankistak mantentzearen eragina. Eta hori ez da soilik ikur frankisten edota kale izenen gatazka. Gaur egun dagoen arautegi osoa da moldatu behar dena. Frankismoaren biktimak ere bigarren mailako biktimatzat hartzen dira gaur egun. Asteartean, adibidez, GALek hildakoei biktimaren kategoria ukatzeko eskaera egin zuen Espainiako Gobernuak. Biktimaren izaera bera baldintza ideologiko zehatz batzuen menpe dago.

Historiaren eta memoriaren kontaketa interesatua, beraz?

Gizarte demokratikoa eraiki nahi badugu, demokraziaren elementuak indartu behar dira. Eta erregimen frankista batekin zerikusia duten elementuak edo pertsonak goratzeak ez du askatasunarekin eta balio demokratikoekin zer ikusirik. Guri, adibidez, autoak ireki nahi izan zizkigun Auzitegi Nazionalak Txiki eta Otaegik frankismoaren aurka egin zuten borroka goratzeagatik. Erregimen frankistaren aurkako borroka kriminalizatuta dago, baina frankistak goratzen dituzten sinboloak hor mantentzea, ez. Hori, ulertezina da.

Herri askotan daude ikur frankistak?

Hainbat tokitan mantentzen dira oraindik ere: Plentzian, Barakaldon, Bilbon… Argi utzi nahi dugu guk ez dugula kargu edota sigla konkretu batzuen aurka egiten. Arduragabekeriak sigla guztiak zeharkatu dituela uste dugu. Argi dago alderdi batzuen eta besteen artean ezberdintasun nabariak daudela. Baina errepikatu nahi dut ez gabiltzala sigla konkretu baten aurka.

Jakitun al dira herritarrak inguruan dauden ikur horien esanahiaz?

Gauza asko azalpenak eman gabe egiten ditugu, pedagogia gabe. Askotan presaz edo derrigortuta kentzen dira ikur zein sinboloak. Baina ikurra bera kentzea baino garrantzitsuagoa da azalpenak ematea: kale horren izenak zer goratzen zuen, irudi horretan agertzen zena nor izan zen eta zer egin zuen… Azalpenak eman eta inbertsioak egin behar dira norabide horretan. Bestela, herritarrok ez dugu horren inguruko kontzientziarik hartzen. Ikurrak kentzeari garrantzia kendu gabe, motiboa azaltzea da gakoa.

Zein izan da Ahaztuak elkarteak horretan egin duen lana?

2005etik urrats asko egin ditugu. Elkarte txikia izan arren, lan handia egiten dugu. Egiten ditugun ekintza guztiak diskurtso aldetik lantzea da gure asmoa. Ikurren kasuan, adibidez, kentzearen motiboan sakontzea, eztabaida sortzeko. Berrogei urte iraun zuen erregimen frankista izan genuen. Baina erregimen horrekin apurtu ez duen beste batekin jarraitzen dugu orain. Eta frankismo garaiko jarrera eta zigorgabetasuna mantentzen dute egungoek.

Hiru ekoizpen berri kale antzerkiaren 25. urtemugan »

Lekeitioko Nazioarteko Kale Antzerki Jaialdiak 25 urte beteko ditu aurten. Hori dela eta, zerbait berezia egin nahi izan dute urtemuga ospatzeko. Bide horretatik, hiru ekoizpen plazaratuko ditu jaialdiak. Joan den astean, Frantziako Les Commandos Perc…

Francoren graziaz, alkate »

Alkate frankisten irudiek Bilboko udaletxean jarraituko dute. Hala erabaki dute EAJk eta PSE-EEk. Korridoreetatik kendu bai, baina beste leku bat bilatuko diete erretratuoi. Hain zuzen, “testuinguruan kokatutako espazio bat prestatzea” adostu dute jeltzaleek eta sozialistek Leku horretan jarriko dituzte alkate guztien irudiak, “historia ulertzen lagunduko duten beste elementu batzuekin”.

Polemika eragin duten alkateok, Bilboren agintaritza euren eskuetan eduki zuten 1937tik 1979ra. Herritarrek hala erabaki gabe, hamar alkate izan ziren, hamahiru, hiru alkate bitartekariak gehituz gero.

1. Jose Maria Areilza

Frankistek Bilbo okupatu eta bi egunera izendatu zuten alkate Jose Maria Areiltza Rodasko kondea. (Portugalete, 1909-Madril, 1998). Zortzi hilabetez izan zuen aginte makila eskuetan, 1937 eta 1938 artean. Hiriburuko hainbat kaleren izenak aldatu zituen karguan egon zen bitartean, terminologia faxista erabiliz. Izendatu zuten egunean bertan, Bilboko udal langile guztiak kaleratu zituzten: 1.800 inguru ziren.

Urteek aurrera egin ahala bere ibilbidea zuzendu egin zuela esan bazuen ere, entzutetsu bihurtu zen haren adierazpenetako bat: “Espainiaren existentzia jokatu da armen taulan. Borrokatu egin da. Irabazi egin da. Ondo uler dezatela denek. Betiko”. Diktadorea hil ostean, Juan Carlos Borboikoa Espainiako erregeak hala erabakita, Carlos Arias Navarro Espainiako Gobernuko presidenteak Atzerri ministro izendatu zuen, 1975eko abenduan.

Pio Cabanillasekin batera, lehenengo Alderdi Popularra sortu zuen 1976an. Gerora, UCDn sartu ziren. Alderdia utzi zuen Adolfo Suarez iritsitakoan. 1987an, gainera, Espainiako Errege Akademiako kide izendatu zuten.

Besteak beste, El Correo Español egunkariko kontseilaria izan zen Areiltza; baita Central Siderurgica y Sociedad Española de Amiantoseko presidentea ere.

Mutrikun (Gipuzkoa) dago ehortzita, Mercedes Txurruka Zubiria emaztearekin eta Mercedes alabarekin batera.

2. Jose Maria Gonzalez Kareaga

1938an agintean egon zen sei hilabeteetan, Jose Maria Gonzalez Kareagak (Bilbo, 1899-Madril, 1971) Mola jeneralaren eskultura bat eraikitzeko agindu zion Moises de la Huertari. Udalak ordaindu zuen: orduko 5.000 pezeta izan ziren. Olabarrietako parkearen izena aldatzeko agindua ere eman zuen Gonzalez Kareagak; Condes de Zubiria deitu zuen, industria arloko noble familiaren omenez.

CEPSA enpresako zuzendaritzako kide izan zen. Horri esker, Venezuelan eta AEBetan petrolioarekin lotutako negozioetan aritu zen.

3. Felix Lekerika

Zortzi hilabete egin zituen Felix Lekerikak ere Bilboko alkate (Bilbo, 1891-Bilbo,1963). Hainbat enpresatako kontseilaria izan zen; besteak beste, La Basconia, Urquijo banketxea, Vidrieras Españolas eta Tubos Forjados. Bilboko Patroien Ligako zuzendaria ere izan zen.

Frantzia nazien esku zegoela, Espainiako enbaxadore izan zen bertan. Milatik gora errefuxiaturen atxiloketen erantzulea izan zen; gehienak, EAJkoak. Jose Antonio Agirre lehendakaria atxilotzen ere saiatu zen. Ez zuen lortu. Bai, ordea, Generalitateko presidente Luis Companys eta Julian Zugazagoitia harrapatzea —1931n Bilboko zinegotzi izan zen hura—. Francok aginduta erail zituzten biak.

4. Jose Maria Oriol

1939an alkatetzara iritsi zenean, Falangeko probintziako buru bihurtu zen Jose Maria Oriol (Santurtzi, 1905-Madril, 1984). 22 hilabetez eutsi zion Bilboko aginte makilari. Berrogei bat enpresatan kontseilari eta presidentea izan zen; besteak beste, Babcock Wilcox, Fenosa, Banesto, Talgo, Hidroelectrica Española eta Unesa. Espainiako lehenengo zentral nuklearrak eraiki zituen, eta Euskal Herrian Lemoizkoa eta Debakoa sustatu. Hitlerrek III. Reicheko Arranoaren zaldun gurutzea eman zion.

5. Tomas Perosanz

Jose Maria Oriolek kargua utzi ostean hartu zuen alkatetza Tomas Perosanzek (Bilbo, 1893-Bilbo, 1959). 1941ean eta 1942an, 22 hilabetez izan zen karguan. Hainbat omenaldi egin zizkien buruzagi frankistei. Itsasontziekin lotutako negozioetan aritu zen.

6. Joaquin Zuazagoitia

Kimika eta Farmazia ikasketak zituen Joaquin Zuazagoitiak (Madril, 1892-Bilbo, 1971). Aurrekoek baino gehiago iraun zuen: 198 hilabetez eduki zuen Bilboko aginte makila, 1942 eta 1959 artean.

Arte Ederretako museoa zuzendu zuen, eta Bilboko talde intelektualei lotutako pertsona zen. El Correo Español-El Pueblo Vasco egunkariko zuzendaria izan zen, 1939an sortu zenetik 1950era bitartean. 1964tik 1971n hil zenera arte, Bizkaiko Kultura Batzordeko presidentea ere izan zen.

7. Lorenzo Hurtado de Saratxo

Enpresa mundutik etorri zen hurrengoa ere: Lorenzo Hurtado de Saratxo (Bilbo, 1889-Getxo, 1984). Izan ere, 1929an Resinera Bilbaina enpresako kontseilari izendatu zuten. Ostean, Firestoneko eta El Pueblo Vasco-ko eta Diario Vasco-ko kontseilaria ere izan zen. Gerra bukatu ostean, Informaciones egunkariaren arduradun nagusia izan zen. 1959an iritsi zen udalera, eta 54 hilabete iraun zuen. Ideologia liberalekoa ze; tokiko administrazioaren legea ez zuen ontzat jo, eta dimisioa eman zuen. 1967ko otsailean, haren izena ipini zioten Begoñako tunelen eta Ibarsusiko bidegurutzearen artean zegoen kaleari.

8. Javier Ibarra

Falangearen sortzaileetako bat izan zen Javier Ibarra (Bilbo, 1913-Getxo, 1977). 67 hilabetez izan zen alkate, 1963tik 1969ra bitartean. 1936ko estatu kolpearen egileetako bat izan zen Bizkaian. Besteak beste, Banco de Vizcaya, Iberduero, Babcok Wilcox eta Constructora Estraunzaren zuzendaria izan zen. 1947an, Bizkaiko Diputazioko presidente izendatu zuten. ETA politiko-militarrak hil zuen, 1977an, Negurin (Getxo).

Madrilgo Informaciones arratsaldeko egunkariaren administrazio kontseiluko presidentea izan zen. Donostian, Diario Vascoren kontseilari ordezkari ibili zen, eta, Bilbon, El Correo Español-El Pueblo Vasco egunkariko kontseiluko presidentea zen.

9. Pilar Careaga

Francoren diktaduran alkate kargura iritsi zen lehenengo emakumea izan zen Pilar Careaga (Madril, 1908-Madril, 1993). Vista Alegreko zezen plazan frankismoaren etsaitzat jotako atxilotuak preso hartzeko baimena eman zuen 1973an. 400 gizon-emakumetik gora ziren, salbuespen egoerak eraginda. Nazioarteko prentsak eman zuen egoera haren berri, eta eskandalutzat jo zen.

10. Jose Luis Berasategi

Franco hil aurretxoan aukeratu zuten alkate Jose Luis Berasategi (Bilbo, 1920-Bilbo, 1990). 45 hilabetez izan zen alkate, 1975etik 1979ra bitartean. Bilboko Udal Aurrezki Kutxako hainbat kontseilarik babestu zuen haren izendapena. Irakaslea izan zen Bilboko Merkataritza Ikasketen Goi Eskolan. Diktadura bukatu osteko lehenengo hauteskundeetan EAJko Jon Castañares aukeratu zuten bilbotarrek alkate. Orduan, kargua utzita, bizitza publikotik aldendu zen Berasategi. 1982an, Bilboko Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolako zuzendari izendatu zuten.

ELKARLANA ETORKIZUNA ALDATZEKO »

Dantza eta txotxongiloak musikarekin nahasten dituen Bremengo musikariak ikuskizuna taularatuko du Gran Teatre de Liceuk, bihar eta etzi. Arriaga antzokian ikusi ahalko da. Bihar, 18:00etan aterako dira taula gainera, eta domekan, berriz, saio bi egin…