Mendien bihotza, hiribururaino »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Gailurra, horma amaiezina, hotza, elurra, nekea, adrenalina, frustrazioa, poza ala tristura. Askotarikoak dira mendiaren inguruan sortzen diren sentimenduak. Zaila bada ere, sentipen horiek guztiak pantaila handira eramango dituzte datozen egunetan. Gaur hasi eta abenduaren 18ra bitarte, mendiaren bihotza ikusleengana eramateko saiakera egingo dute Bilbao Mendi Film jaialdian aurkeztuko dituzten dokumentalek. Bederatzigarren aldia du aurtengoa, eta gero eta herritar gehiago erakartzen duen ekitaldia da. Iaz 8.000 ikus-entzulek baino gehiagok hartu zuten parte, eta langa hori gainditzea espero dute bederatzigarren edizioan. Aurtengoan 47 film proiektatuko dituzte guztira: 43 sail ofizialean eta lau sail ofizialetik kanpo. Mundu mailako estreinaldiak ere izango dira lehian arituko direnen artean. Zortzi dira Euskal Herriko ekoizpenak eta horien arteko hiru dira euskaraz egindakoak. Proiekzioez gain, erakusketak eta solasaldiak ere egingo dituzte datozen hamar egunetan.

The Great Alone film britainiarrak egingo du ekitaldiaren inaugurazioa, gaur. Greg Khos estatubatuarrak Lance Mackey zakur-lera gidariaren bizitzari buruz osatutakoa da lana. Eta nazioarteko zortzi festibaletan film onenaren saria jaso du jada. Indartsu hasiko da, horrenbestez, Bilboko festibala. Bihartik aurrera saio bi izango dira asteko egunetan; 17:00etan bata eta 19:30ean bestea; eta hiru saio, aldiz, asteburuko egunetan; 15:00etan, 17:15ean eta 19:30ean. BBK aretoa, Euskalduna jauregia eta Azkuna zentroko zinema aretoak izango dira jaialdiaren agertoki nagusiak.

Azken edizioetan egin bezala, Bilboko metroko geltokietan ere argazki erakusketak jarri dituzte. Vcephoto nazioarteko mendiko argazkilaritza lehiaketan finalista izan zirenen lanak dira metroan ikusgai jarri dituztenak: Krystle Wrigth australiarrarenak, Paul Bride kanadarrarenak eta Yhabril bilbotarrarenak, alegia. Zabalgunean ere hainbat erakusketa jarriko dituzte datozen egunetan. Eta, urtarrilaren 8ra bitarte, Jose Maria Alvarez argazkilari eta eskultore bilbotarraren Izotzezko Olatuak erakusketa izango da ikusgai Rekalde aretoan.

Mundu mailako lau estreinaldi eta Europako hamar izango dira Bilboko festibalean. Saio ofizialean euskal herritarrek egindako lau film izango dira lehian: Mikel Sarasolaren Humla eta Kursssuaq; Durangoko Biodeografik ekoiztetxeak egindako Imaginador; Iker Elorrieta getxoztarraren I Forgot Myself Somewhere; eta Jon Herranzen Mar Alvarez, no logo. Filmak ekoitzi ez dituzten arren, badira horietako protagonistak diren euskal herritarrak ere. Iker eta Eneko Pou anaia eskalatzaileen kasua da: 2015ean nazioarteko beste hainbat eskalatzailerekin egindako espedizioari buruzko Common Ground filmean agertzen dira biak.

Euskarazko lanak

Sail ez ofizialean izango dira euskarazko emanaldiak. Horien artean dago Fredi Paia eta Aitor Gisasola getxoztarrek transhumantziari buruz osatutako Akabuko Martxea dokumentala eta Eñaut Izagirre elgoibartarrak eta Ibai Rico gasteiztarrak egindako Incognita Patagonia lana. Patagoniako izotz eremuan espedizioa egin dute bi euskaldunek, Evan Milles estatubatuarrarekin batera. Eskalada, glaziarren kartografia, eta izotz zelaien zeharkaldiak uztartu dituzte beraien lanean, eta, National Geographic-eko gazte esploratzaileen programak babestutako lana da.

Film luzeez gain, laburmetraiek ere badute tokia festibalean. Duela bi urte jarri zuten abian Mendi Short lehiaketa, eta gero eta indar handiagoa hartu du film laburren atalak ere. Gehienez bost minutu irauten duten lanak dira, eta jaialdian lantzen diren gai berberak landu behar dituzte sail horretan aurkeztutako lanetan. Patxi Razkin ordiziarrak irabazi du aurten Mendi Short lehiaketa, euskaraz osatu duen Erantzun zuzena lanarekin.

Baina pantaila handiko proiekzioez gain, hitzaldi eta mahai inguruak ere egingo dituzte datozen egunetan. Alex Txikon alpinista lemoarrak Nanga Parbat mendira egin den lehen neguko igoera hizpide hartuta hitzaldia emango du, Ali Sadpara kidearekin batera. Bihar izango da hori. Eta, lemoarraren bizipenez gain, bestelako solasaldiak ere izango dira Bilbon datozen egunetan. Julio Villar alpinista eta idazle donostiarrak, adibidez, Viaje a pie liburuaren aurkezpena egingo du bihar.

Saria, mendizaletasunari

Bina Shah idazle pakistandarrak herrialde musulmanetako emakumeen ahalduntzeari buruzko saioa eskainiko du. Mahai inguruaren ondoren A Girl in The River: The Price of Forgiveness filma izango da ikusgai. Laburmetrai onenaren 2016ko Oscar saria jaso zuen dokumental horrek. Obaid-Chinoyk beste Oscar sari bat ere badu, 2012an Saving Face lanagatik jasotakoa.

Mendizaletasunaren balioen defentsa eta transmisioa saritzen duen WOP fundazioaren saria ere banatuko dute jaialdian, hilaren 17an. Hainbat jarrera saritzea da garaikurraren helburua: besteak beste, hobetzeko gaitasuna, ahaleginak, talde lana, fideltasuna eta baikortasuna aldaketak lortzeko motor gisa; eta mendi, eskalada eta muturreko hainbat kirolekin lotutako ekintzak familiarekin uztartzen jakitea. Sr. Chris Bonington alpinista britainiarrari aitortu dizkiote ezaugarri horiek guztiak.

XX. mendeko alpinista onenen artean dago Bonington, eta, 82 urte dituen arren, aktibo jarraitzen du mendian eta eskaladan. Mundu osoko mendiak esploratzen aritutakoa da britainiarra, eta hainbat bide ireki ditu lehen aldiz; Mont Blanc, Eiger eta Patagoniako Paine Dorrean, kasurako. Saria jasotzeaz gain, My Life and Time filma aurkeztuko du jaialdian; haren ibilbidearen begirada egiten duen lana.

WOP saria banatzen duten egunean bertan esango dute antolatzaileek, jaialdian ikusitako filmen artean, sarituak zeintzuk izango diren. Eta igandean, sariak banatu aurretik, epaimahaiak aukeratutako dokumental horien guztien emanaldia egingo dute egun osoan zehar.

Jaialdiko proiekzio guztietara joateko bonoak agortuta daudela jakinarazi dute jaialdiko antolatzaileek. Hortaz, saioetara joan ahal izateko, banakako sarrerak hartu behar izango dira. Emanaldiak izango diren aretoetan edo webgunean jaso daiteke horri buruzko informazioa.

Batasunaren izenean »

1936ko gerra Bizkaian: Gerra eta euskal kultura. Erregimen frankistak hasieratik egin zuen euskararen eta euskal kulturaren aurka. Espainiaren batasuna «sakratua» zen faxistentzat; eta, hori argudio gisa hartuta, akulturazio prozesua abiatu zuten Bizkaian. - Irakurri gehiago...

Euskara bizia, denen esku »

Euskararen aldeko adierazpena elkarrekin adostu dute erakundeek eta eragileek. Norberak euskararen alde egin dezakeenari buruz hausnartzeko deia egin dute. - Irakurri gehiago...

Argiak garai ilunen itzalari »

1936ko gerra eta euskal kultura. Erregimen frankistak hasieratik egin zuen euskararen eta euskal kulturaren aurka. Espainiaren batasuna «sakratua» zen faxistentzat; eta, hori argudio gisa hartuta, akulturazio prozesua abiatu zuten Bizkaian. - Irakurri gehiago...

Kulturen aniztasuna plaza bakarrean »

Natalia Salazar Orbe

Tradizioek kulturan duten eraginaren isla izan ohi dira bateko eta besteko herri musika eta dantzak. Horixe erakutsiko dute Barakaldon, gaur hasita, Herrien arteko XX. Folklore Jaialdian parte hartzen duten taldeek. Galiziako eta Avilako ordezkariak izango dira, jaialdia antolatzen duen Ibarra-Kaldu taldeaz eta Balmasedako Eguzki dantza taldeaz gain. Ibarra-Kaldurentzat aldi berezia izango da, eta ez XX. jaialdia delako soilik, baita mende erdia bete duelako ere.

Biharko ekitaldian A Coruñako Catalmibre Tradicional eta Avilako Urdimbre taldeek egingo dute erakustaldia. Galiziarrak lehenago ere egonak dira Barakaldoko jaialdian. Hala ekarri du gogora Aitor Gorostizak, Ibarra-Kaldu taldeko kideak: “Oso inpresio ona utzi zuten. Galiziako dantza alai eta biziak egiten dituzte, gaita banda eder batek lagunduta”. Urdimbre ez dute ezagutzen, baina hari buruzko “oso erreferentzia onak” dituzte.

Barakaldo antzokian egingo dute ikuskizuna. Han izango da talde anfitrioia ere. Bakoitzak ordu laurdeneko saioa egingo du bihar. Domekan, Balmasedara eramango dute erakustaldia. Urtero aukeratzen dute Barakaldotik kanpoko herri bat jaialdia hara ere zabaltzeko: “Hala, beste udalerri batzuekin partekatzen dugu jaialdiak dakarkiguna; batez ere, kultura zirkuitu nagusietatik urrun dauden udalerriekin egiten dugu. Helburua da kultura zabaltzea, eta ahalik eta jende gehienak bestelako folkloreak eta kulturak ezagutzeko aukera izatea”.

Horrez gain, tokian tokiko taldeei bultzada bat ematea ere badute xede: “Haiei uzten diegu egun horretan Euskal Herriko folklorea erakusteko ardura. Hala, jaialdira datozen kanpoko taldeen ondoan, euren herrietan egiten duten lana ikusaraz dezakete”. Hogei minutuko ikuskizuna eskainiko du talde bakoitzak.

Bestalde, gaur musika izango da jaialdiaren protagonista, urtero jaialdiaren lehen egunean gertatzen den legez. Kanpoko taldeak ekarri ohi dituzte. “Aurten, XX. urteurrenaren harira, txistu kontzertu berezi bat antolatu dugu, orain egiten direnen antzekoa: abesbatzak eta metalek lagunduta”. Bilbao Musikako kide Jasone Akizuk zuzenduko du. Eta Dzipoo eskolako abesbatzak ere parte hartuko du. Kilika bertso eskola ariko da aurkezpen lanetan. Horrez gain, Ibarra-Kaldu taldeko musikariek ere zerbait prestatu dute, propio, ikuskizunerako.

Argazki erakusketa batek osatzen du jaialdiaren egitaraua. Hilaren 15era bitartean egongo da ikusgai Clara Campoamor kultur etxean. Herrien arteko Folklore Jaialdiaren atzera begirakoa osatu dute. “Hogei urteotan jaialditik pasatu diren talde guztien emanaldiak gogorarazteko argazki bilduma ederra da”. Bideo bat ere ikusgai dago emanaldietako unerik ikusgarrienak gogora ekartzeko.

Ametsa, egia bihurtuta

Aspaldidanik taldeak zuen ametsa egia bihurtzen ikusi zuen duela hogei urte. “Euskal Herriko hainbat taldek egiten zituzten jaialdiak ikusita, guk ere gurea antolatu nahi genuen”. Bat-batean sortu zitzaien aukera. “Asturiasko talde batek hara joatera gonbidatu gintuen, bisiten trukea eskainita. Haien gonbitari erantzun beharrak eman zigun aspaldiko ametsa gorpuzteko bultzada”.

Orduz geroztik igaro diren urte guztietan, hainbat talde ekarri dituzte Barakaldoko agertokietara. Euskal Herriko eta estatuko dantzari eta musikariez gain, Belgika, Andorra eta Portugalgo ordezkariak ere izan dituzte. Eta ikusleek eskertu egiten dute Ibarra-Kalduren esfortzu hori: “Urtetik urtera jende gehiago erakarri du jaialdiak”.

Beste kultura adierazpen batzuk ezagutzeko aukera ematen duela eta, oso interesgarritzat jo du era horretako jaialdiek egiten duten ekarpena. “Gainera, gure kultura hemendik kanpo ezagutarazteko bidea zabaltzen digu, trukeen bidez”.

Taldearen hastapenak

Herrien arteko Folklore Jaialdia sortu baino 30 urte lehenago hezurmamitu zen herrian benetan zegoen amets eta nahi sakona. 1966a zen. Frankismoaren diktadura indarrean zegoen. Eta bide ofizialaren aldekoa ez zen elkarterik apenas zegoen. Beurko-Bagatzako gazte talde batek auzoan kultur elkarte bat sortu nahi zuen. “Gure elkarteak nola eta dantzan egin zituen lehen urratsak, dantzari taldea izan baitzen elkarteak eman zuen lehen kimua; sortu eta atoan”. Baliabiderik gabe eta batere laguntzarik gabe abiatu zuten bidea: “Irabazi asmorik gabe, nork bere apurra jarrita, eta auzolanean. Orain dugun egoera ahalegin eta sakrifizio askoren gainean dago eraikita”.

Gaur egun 2 eta 55 urte arteko 120 kide inguruk osatzen dute; dantzariak eta musikariak. Hala ere, elkartearen inguruan askoz jende gehiago ari da lanean, “aldian-aldian antolatzen ditugun jarduera eta ekitaldietan, auzoan oso errotuta egon garelako beti. Taldea Bagatzan sortu zen, auzoarentzat eta auzoari esker”.

Euskal Herri osoko dantzak egiten dituzte plazetan eta agertokietan. Garai guztietakoak: zaharrak eta berriagoak, “kultura eta folklorea etengabe biziberrituz doazelako”. Alardeetako esparruaz harago ere aritzen dira. “Talde diziplinatik kanpo daudenei ere helarazi nahi diegu dantza, erromeria dantzen ikastaroak eginez. Taldeok ez baikara dantza ondarearen jabe bakarrak: dantza guztiona da, herriarena”.

Ibilbide luzea bezain emankorra izan da Ibarra-Kaldurena. Pasadizo mordoa ere kontatzeko modukoak dira. Gogorarazten hasita, liburu bat idazteko beste abentura oroitu ditu Gorostizak. Hori dela eta, taldearen historia laburbiltzen duen liburua egin dute. “Taldeetako adinekoek gogoan dute nolakoak izaten ziren garai hartako dantza emanaldiak: beti baimena eskatu beharrean. Eta, gero, poliziaz inguratuta egin behar izaten zuten dantzan, zelatan, euskal usaina zerion edozer susmagarria zelako”.

Urteek aurrera egin ahala, bizipen samurragoak egokitu zaizkie. Baita elkartasuna agerian uzten dutenak ere: “Elurra zela eta, Andorrara heldu ezinik geratu ginen behin. Bidean aterpe eman zigun herrian bertan egin genuen emanaldia, harrera eta laguntza eskertzeko”.

Taldearen izena, berau eratu zen garaiko giro soziopolitikoaren eraginez aukeratu zuten. Elkartea sortu aurreko urteetan zabaldu zen Barakaldo izenak burdinolen edo galdategien ibarra esan nahi zuela. “Garai hartan gure udalerriak ukaturik zuen euskaltzaletasuna aldarrikatzeko modu bat iruditu zitzaien sortzaileei. Etimologiaren aldetik izenak ez zuen batere oinarririk, ordea. Ilusio bat zen”. Baina ilusioek izaten dute ametsak gorpuzteko eta proiektu sendoak abiatzeko indarra. Horren erakusle, Ibarra-Kalduren 50 urteko ibilia.

Talde kirola, jolasten ikasten »

Aintzina Monasterio Maguregi
Errespetua, talde lana, umiltasuna, elkartasuna, joko garbia… Balio horiek edozein kirolen oinarrian egon beharko luketen arren, egunerokoan ez dute leku askorik izaten kirol profesionalean eta eskola kiroletan.Arazo horr…

Literatura ereinez, adimena ernatu »

Haurrei amaren sabelean daudenetik hitz egitea, irakurtzea eta kantatzea oso garrantzitsua da. Hala diote adituek: heziketa prozesuan zeresan handia du jardun horrek. Bularretik Mintzora eta Azalerako Ipuinak egitasmoek horretarako tresna ugari eskaintzen dituzte. - Irakurri gehiago...

6.300 euroko zorra zuen emakume bat etxetik kaleratu du Alokabidek »

Alaitz Armendariz

Etxe kaleratze bat izan zen aurreko astean Bilbo Zaharrean Alokabidek dituen etxebizitzetako batean, EH Bilduk deitoratu duenez. Eusko Jaurlaritzaren sozietateari 6.300 euro zor zizkion kaleratutako emakumeak. Aitziber Ibaibarriaga Bilboko EH Bilduko zinegotziaren esanetan, kaleratutako pertsonak proposamen bat aurkeztu zuen irailean zorra kitatzeko, baina Eusko Jaurlaritzak ez zuen proposamen hori onartu. Horrelako kasu “larriek” EAJren “hipokrisia” agerian uzten dutela salatu du: “Pertsonak ardatza direla diote, baina prest daude 6.300 eurogatik jendea kalean uzteko”.

Koalizioko kideak gaitzetsi duenez, udalak badu etxe kaleratzeei aurre egiteko protokolo bat, baina protokolo horrek “ez ditu etxebizitza publiko batetik kaleratuak diren pertsonak barne hartzen”. Bilboko Udalak bi alternatiba dituela esan du Ibaibarriagak: “Eusko Jaurlaritzarengana jo eta Begoñak aurkeztutako akordiorako proposamen hori onartzea exijitzea”, edo “beste udal etxebizitzen bitartez indarrean dagoen protokoloa aldatzea, eta mota horietako kasuei aurre egiteko baldintzak ezartzea”.

Etxebizitza hutsen errolda

Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak etxebizitza politika guztia “koordinatuko” duen erakunde baten beharra aldarrikatu du, administrazioen arteko desadostasunak eta koordinaziorik ezak saihesteko. Horretaz gain, adierazi du “funtsezkoa” dela hutsik dauden etxebizitza guztien errolda bat egitea, eta, errolda horretatik abiatuta, etxebizitza horiek merkaturatzeko neurriak hartzea. “EH Bildun uste dugu etxebizitza politikaren ardatza alokairuzko etxebizitzen eskaintza dela, eta erakunde publiko guztiek inplikazioa erakutsi behar dute arazoak saihesteko”.

Casanovaren ustez, gaur egun etxebizitza publikoak lortzeko dauden minimo ekonomikoak ezabatzea beharrezkoa da. “Erakundeen babesa gehien behar dutenak dira, hain zuzen, diru sarrera txikienak dituztenak”, azaldu du. Haren hitzetan, oraingo parametroetan jende hori da “kanpoan” gelditzen dena. Horregatik, eskatu du etxebizitza publiko bat izateko pertsona edo familia bati eskatzen zaion ahalegina ez dadila izan bere diru sarreren %30 baino handiagoa. “Eta, gutxieneko soldataren azpiko diru sarrerak baldin badituzte, %15 baino ez liekete eskatu behar”, aldarrikatu du.

Pertsona bat bere etxebizitzatik kanporatzea “muturreko egoera bat” izan behar dela uste du EH Bilduko legebiltzarkideak. “Iruzur argien kasuetan bakarrik bota beharko litzateke pertsona bat etxebizitza publiko batetik”.

Zor “handiegia”

“Kasu partikularrei” buruz hitz egiteko ahalmenik izan ez arren, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu du pertsona bat etxetik kaleratu aurretik “hainbat bide” bilatzen dituztela egoera konpontzeko, diru gutxiago ordainduta edo zorrak era erosoagoan ordaintzea ahalbidetuta, adibidez. Baina, zorra “handia” bada, kuota oso txikia ordainduta ez da lortzen zorra kitatzea: “Pertsonei jartzen zaien kuota diru sarreraren araberakoa da; hori dela eta, andre horri ere bere diru sarreren arabera jarriko zioten kuota, eta ez dute lortu akordiorik”, arrazoitu du kaleratzea sailak.

Bestetik, zenbait lagunek protesta egin zuten atzo kanporatutako emakumearentzat irtenbide bat eskatzeko. Udaletxe aurrean elkarretaratzea egin zuten, udalbatzarra egiten ari ziren bitartean.

Gabarra ere, erasoen aurka konkistatzera »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Bizkaiko industrializazio prozesuari lotuta daude gabarrak. XIX. mende amaieran, meatze guneetako mendietatik ateratako burdina Labe Garaietara eta Bilbo inguruko zein Ezkerraldeko lantegietara eramateko sortu ziren motor g…

Euskarazko istorioen agertokia »

Natalia Salazar Orbe
Atzean istorio onik ez duen film batek ez dauka zentzurik”. Hala ondorioztatu du Arantza Ibarrak. Euskal Herriko Gidoigile Profesionalen Elkarteko zuzendaritzako kidea da. Eta, hala ere, behar duten garrantzirik ez zaie aitortzen l…