Migrazioek utzitako arrastoak »

Natalia Salazar Orbe

Beharrizanak bultzatuta zein beste herri batzuk ezagutzeko abentura goseak eramanda, betidanik, milioika gizon-emakumek utzi dute beren aberria eta beste leku batzuetara jo. Bidaia eta lekualdaketa horiek kulturen truke ugari ekarri dituzte. Eta jatorrizko herrira itzuli direnen kasuetan, bisitaldi horien eragin nabarmenak eraman dituzte. Horixe hartu dute ardatz, aurten, Ondarearen Europako Jardunaldiek. Etxetik kanpo: migrazioak eta kultur ondarea izenburupean, 300 jarduera inguru prestatu dituzte Bizkaiko 63 udalerritan. Historiaurreko gizakien migrazioak eta duela urte gutxira arteko migrazio mugimenduak aztertuko dituzte zenbait herritan. Jarraian, herri batzuetako jarduera horietako batzuk jaso dira.

AULESTI
Kridxedak

Historiaren kontakizunetan sarri ahaztuta utzi badira ere, emakumeentzako leku batzuk gorde dituzte jarduerotan. Aulestikoa da horien adibideetako bat. 1936ko gerraren aurretik eta ostean, hainbat eta hainbat neskatila joan ziren inude dirudunen etxeetara, neskame edo kridxeda lanak egitera. Emakume horiei egindako elkarrizketak jasota, film labur bat prestatu dute. Estreinaldia urriaren 28an egingo dute, ostiralez, udaletxeko ekitaldi aretoan. Euskarazko emanaldia 21:00etan hasiko da.

BARRIKA
Lehen migrazioak

Jakina da migraziorako joera antzina sortu zela. Horren adibide baten berri emango dute Barrikan. Bisita gidatu baten bidez, Kurtziomendi aztarnategia ezagutuko dute bisitariek. Historiaurreko gizakiek erabiltzen zuten silex lehengai garrantzitsua eskuratzeko gune nagusia zen berau. Duela 300.000 urtez geroztik ehiztari eta biltzailez osatutako lehenengo migrazio taldeek silexez egindako objektuak harrobi horretatik oso urrun zeuden Historiaurreko aztarnategietara nola eraman zituzten erakutsiko dute. Horrez gain, Kurtziomendi harrobiko silexa lantzeko tailerrak prestatu dituzte. Lanabes esperimentalak egingo dituzte horietan, Historiaurreko gizakiek egiten zutenaren antzera. Bisita urriaren 15erako antolatu dute; eta, tailerra, 29rako.

BASAURI
Eskarabillerak

Eskarabillerek trenetako eta lantegietako ikatzaren hondakinak jaso eta saltzen zituzten. Emakumeek egiten zuten lan hori. Eskarabillerak Basauriko historiaren isla dira, eta herritarren ikurra. Emakume horien eta XX. mendearen hasierako beste andre batzuen lana ezagutzeko, haien bizitzei buruzko bideo bat proiektatuko dute. Urriaren 9rako egin dute deialdia. Haurrentzako ipuin kontalariak eta tailerrak ere egongo dira.

BERANGO
Herritik mundura

Gerrek eragin dituzte migrazio mugimendu ugari; historian zehar iheslarien exodoa eragin dute. 1936ko gerran milaka gaztetxok alde egin behar izan zuten. Altair Markaidak hitzaldia emango du, bidaia horien ondorioz beste lurralde eta kultura batzuk ezagutu zituztenen jatorriei eta helmugei buruz mintzatzeko. Gertaera hark protagonistengan utzi zuen arrasto ezabaezina ere izango da hizketagai. Euskal kultura eraman zuten haiekin batera. Baita zabaldu ere. Urriaren 21ean entzun ahalko dira hitzaldi horren xehetasunak.

BERMEO
Euskaldunak Islandian

Euskal Herriko arrantzaleek urrutiko lurraldeetara jo dute mendeetan, baleak eta bakailaoa arrantzatzera. Islandiako lurretan izaniko zenbait esperientzia eta abentura jasotzen dituen erakusketa izango da ikusgai Bermeoko Arrantzaleen Museoan. Eta hitzaldi bat ere emango dute hilaren 18an. Islandiako herritarrekin izan zuten harremana ezagutu ahalko da; bereziki, XVII. eta XVIII. mendeetan zehar, merkataritzaren zein giza harremanen ikuspegitik. Gogora ekarriko dituzte bortitzak ere izan ziren desadostasunak eta bat egiteak. Horiek guztiek elkarrekin bizitako historia islatzen dute. Eta horien memoriak eta eragin kulturalak bizirik iraun dute gaur egunera arte, hainbat arlotan: linguistikan eta Islandiako jantzi tradizionaletan, kasurako.

BILBO
Historiako migrazioak

Gizakien migrazioak kultur trukerako tresnatzat eta komunitateen arteko komunikazio eratzat ere jo daitezke. Ideia horren gaineko gogoeta zabaltzeko asmoz, bost hizlarik historian zehar izan diren biztanleria mugimenduetako batzuk erakutsiko dituzte. Gizakia Afrikatik atera zenetik, eta godoak Inperioaren mugen barruan kokatu zirenera arte. Urriaren 18an hasiko dituzte saiook, Arkeologia museoan.

Beste herri gehienetan ere ekitaldi bat baino gehiago antolatu dute. Bilbon hainbat lekutan izango dira jarduerak. Iraganeko migrazioak azterturik, gaur egungo esperientziak islatuko ditu, besteak beste, Mundu Walk izeneko saioak. Munduko hainbat lekutako pertsonak bizi dira San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabala auzoetan. Jaioterriak utzi eta beste leku batera alde egin behar izan duten bizilagunak dira. Pertsona horiei merezitako aukera berria lortzen laguntzen dieten auzo elkarteak ezagutzeko ibilbide gidatu bat antolatu dute urriaren 4 eta 18rako.

Migrazio mugimenduetan ezin ahantz zitekeen Ameriketara artzain lanetan joan ziren euskaldunen historia. Bakardade handian murgilduta, artzainek zuhaitzen enborren azaletan grabatzen zituzten irudiak eta hitzak. Argazki erakusketa batean jaso dituzte arte iragankor horren zenbait eredu. Euskal Museoan izango da ikusgai.

Bizkaian izandako migrazioek eta euskal herritarrek Islandian eta Ameriketan utzitako aztarnei buruzko bost hitzaldi prestatu ditu, bestalde, Euskaltzaindiak. Euskararen aztarnak izango da lehenengoa. Gidor Bilbaok azalduko du pidgina komunikazio eredua. Hizkuntza horrek 745 berba dauzka. Euskara, islandiera, frantsesa eta ingelesezko 745 berba gordetzen ditu.

ELORRIO
Auzokide exotikoak

Kultur adierazpenez gain, lorategiak ere zibilizazioaren eta naturaren arteko lotura hertsien adierazpide dira. Hala dio Lorategi Historikoen Florentziako Gutunak. Hori hala dela egiaztatu nahi dutenentzako, Elorrioko jauregi batzuetako lorategietan barrena ibiltzeko aukera eskainiko dute urriko bi asteburutan. Urrutitik ekarritako zuhaitzak ikusi ahalko dituzte ibilaldi gidatuotan parte hartzen dutenek.

ERANDIO
Langileeen etxeak

Industrializazioak eskulan ugariren beharrizana sortu zuen Bizkaian. XIX. mendearen bukaeraz geroztik, Erandiora langile asko joan ziren bizitzera eta lan egitera. Altzaga auzoan hartu zituzten horietako asko. Horretarako, etxebizitza eredu berriak eraiki ziren: alokatzeko eraikinak, etxe merkeak eta etxebizitza multzoak egin ziren, besteak beste. Bisita gidatua egingo dute urriaren 22an.

KARRANTZA
Indianoen oihartzuna

Indianoen migrazio mugimendua da jardunaldiotan aztertuko den beste alor bat. XVIII eta XIX. mendeetan herritar askok, Ameriketan edo Filipinetan aberastu ondoren, patronatuak eta fundazioak sustatu zituzten euren jaioterrietan. Sainz Indo fundazioa da adibide horietako bat. Karrantzako bisita hori baliatuta, indianoek sorterrian izan zuten garrantzia eta oihartzuna aztertuko dituzte.

KORTEZUBI
Nomadak

Kulturaren eta historiaren transmisioak aurrera egin dezan, ezinbestekoa da txikienek ere horren berri izatea. Haientzako jarduerak ere antolatu dituzte hainbat herritan. Kortezubi da horietako bat. Jokoak baliatuta, 6 eta 12 urte arteko gaztetxoek ikasiko dute Historiaurreko biztanleak ez zeudela beti haitzulo berean. Bizirik irauteko baliabideen bila leku batetik bestera mugitzen zirela. Halaber, Santimamiñe inguruan nagusi ziren animalia eta landare espezieak zeintzuk ziren ere azalduko diete. Euskaraz egingo dute jarduera, urriaren 15ean.

LARRABETZU
Burdin Hesiaren arrastoak

1936ko gerraren gehiegikeriak presente izango dira jardunaldien barruan. Armada Espainiako Errepublikaren aurka altxatu zeneko 80. urtemuga bete berri da. Altxamendua gertatu zenetik hilabete batera hasi ziren eraikitzen matxinatuen kontra babesteko sistema, Larrabetzun. Milizianoek, herritarrek eta Gipuzkoatik etorritako errefuxiatuek eraiki zuten. Lubakiak hondeatu, eta metrailadore habiak eta babeslekuak egin zituzten. Hiru belaunaldi igaro dira orduz geroztik, baina, memoria historikoa berreskuratzearen garrantziaz jabetuta, larrabetzuarrek ondare hori berreskuratu dute. Eta bisita gidatuak egiten dituzte. Urriaren 29rako antolatu dute bat.

LOIU
Ingelesen hilerria

Migrazioak mugimendua eta bizitasuna iradokitzen baditu ere, mugimendu horren protagonistak, urteen poderioz, hil egiten dira. Bizitzaren prozesu horren erakusgarri, Loiun hilerri bitxi bat dago. Britainia Handiko koroaren mendeko enklabe bat da. 10.000 metro karratu dituen hilerria: Ingelesen hilerria. 1926. urtean egin zuten, katolikoak ez ziren pertsona ingelesak eta beste leku batzuetakoak ehorzteko. Azken mendeetako Britainia Handiaren eta Bizkaiaren arteko harreman sakonen lekukoa da.

OROZKO
Teilaginen hizkera

Gorbeialde ingurura ere iritsi ziren migratzaileak. Eta, gaur egun sarri gertatzen den legez, bertakoek nahi ez zuten lanbide batean aritzen ziren. Arearrietako teileria dago Orozkon. Bertakoek ez zuten batere gogoko ogibide hura; iraingarritzat jotzen zuten. Hala, sasoikako langileek hartu zuten: lehenengo, Kanbotik (Lapurdi) iritsi ziren, eta gero, Asturiastik. Kulturen truke horrek hizkera berezi bat sortu zuen: teilaginen hizkera, xiriga. Asturiasko ekialdeko teilaginek euren artean erabili ohi zuten mordoiloa Euskal Herrian ikasitako berbekin nahastuta osatu zuten. Felix Mugurutzaren eskutik izango da xiriga ezagutzeko aukera, urriaren 22an.

ZEANURI
Karea egiteko prozesua

Kareak izan zuen erabilgarritasuna ezagutzeko, San Justuko karobia bisitatzeko aukera eskainiko dute, Zeanurin. Hainbat gauzatarako erabiltzen zuten karea: eraikuntzan, morteroa lortzeko eta baserriak zuritzeko kare-esnea egiteko; nekazaritzan, ongarri moduan; abeltzaintzan, kortak desinfektatzeko…

Kareaz gain, energia sortzeko eremu bat ere badu herriak: Barazarko zentral hidroelektrikoa. Lurpean ezkutatuta dago. 1950eko hamarkadan Bizkaiko Labe Garaiei zerbitzua emateko egin zuten. Zehazki, 1948. eta 1950. urteen artean eraiki zuten. 3.000 pertsonak egin zuten lan eraikuntza lanotan. Gehienak etorkinak ziren. Undurraga auzoan bizi ziren horietako asko eta asko. Urriaren 19rako antolatu duten ibilbide gidatuari esker, toki berezi hori eta bertako 12 kilometro eta erdiko tunela ezagutuko dituzte bisitariek.

Informazio zehatzagoa bildu nahi izanez gero:

bizkaikoa.bizkaia. eus/jep

Oposizioak ez du sinesten Bizkaian ez dela egingo murrizketarik »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Bizkaiko Foru Aldundiak zergen bidez jasotzea aurreikusi zuen diru kopurua batzea “miraria” litzateke, Unai Rementeria ahaldun nagusiaren esanetan. Ez dela lortuko esan du, argi, politika orokorrerako osoko bilkuran. Oraing…

Eserlekuei izena jartzeko eguna »

Etzi erabakiko da Eusko Legebiltzarraren osaera, eta Bizkaian EAJren nagusigoa ez da kolokan jartzen. Bigarren postuan dago lehia, EH Bildu eta Elkarrekin-Podemosen artean - Irakurri gehiago...

Basauriko erdiguneari buruzko galdeketa ez dute egingo, oraingoz »

N. Salazar – A. Laskibar
Basauriko erdigunea nola eraldatu nahi duten erabakitzeko aukerarik ez dute izango bertako herritarrek. Oraingoz ez, behintzat. Iganderako zegoen deituta herri galdeketa debekatu egin du Administrazioarekiko Auzietako Bilboko E…

Bost urteren ondoren, sastraka basoa baino ez »

Alaitz Armendariz

Toki abandonatua da gaur egun Kukutza III gaztetxeak hartzen zuen lursaila; hamalau urtez mugimenduz betetako gunea izan zena. 1998an Cerezo lantegia izandako eraikina okupatu egin zuten, Errekalde auzoak zuen kultura azpiegituren faltari konponbide bat emateko asmoz. Kultura beharrak asetzeko asmoa zuten, eta baita lortu ere. Baina 2011n makinek desagerrarazi egin zuten.

Eraitsi zutenetik bost urte bete dira asteazkenean, eta Errekaldeberriz auzo elkarteak mozio bat aurkeztu du Bilboko Udalean. Irailaren 29ko udalbatzan eztabaidatuko da gaiaren inguruan; ostegunean. Bi gauza eskatuko ditu auzo elkarteak: Kukutza III.aren orubean eraikitzeko zegoen betebeharra ez dela bete gaitzetsiko duen adierazpena onartu dadila, eta orubea enkantean atera dadila, bertan babes ofizialeko etxebizitzak eraikitzeko.

Errekaldeberriz elkarteko kideek komunikabideei igorritako ohar batean salatu dutenez, legearen arabera, orubean eraikitzen hasteko epea duela urtebete iraungi zen. Epe-muga bete zenetik urtebete igaro da. Baina orubeak hutsik eta utzita jarraitzen du, eta ez dirudi egoera epe laburrera aldatuko denik. Elkarteko kideek galdera bat mahaigaineratu dute: “Kukutza eraisteko arrazoia teknikoa izan bazen, eta ez politikoa, zergatik ez dituzte eraikitzaileak derrigortzen legea bete eta eraikitzera?”. Haien ustez, horrek erakusten du erabakia “politikoa” izan zela, eta adierazi dute udalak orain ere “politika” egiteko aukera duela, auzoari “lapurtu” zitzaiona babes ofizialeko etxebizitza gisa itzulita.

Kukutza “presaz, modu basatian eta herritarren gainetik pasatuta” eraitsi zutela gaitzetsi dute. Azaldu dutenez, ez zen eraisketa agindua gelditu konponbide bat negoziatzeko, udalak “agintaldiaren hasieran” egin nahi baitzuen “bidegabekeria” hori, “ondorio politikorik ez izateko”. Hain zuzen, Iñaki Azkunak udal hauteskundeak gehiengo absolutuz irabazi eta hurrengo egunean egin zuten eraisketa eskaera, 2011ko maiatzean. Horren bidez, Kukutza bezalako hiri ekimen “alternatibo” bat desagerrarazi nahi izatea leporatu diote udalari.

Eraikinaren jabe zen Cabisa enpresa Castroko (Espainia) “ustelkeria kasuetan” nahasirik zegoela adierazi dute oharrean. Gainera, azaldu dutenez, Cabisaren jabeek orubea epaitegietan erosi ondoren, lurzoru hori berriz kalifikatu zuten, bertan etxebizitzak eraiki ahal izateko. Horrela, “zoruaren balioa esponentzialki areagotzea” lortu zuten.

Eraisketa egiteko araudia ez zela bete ere salatu dute: “Solairuz solairu eraitsi behar zen arren, dena batera bota zuten, eta horrek ondoko etxebizitzetan arrakalak eragin zituen”. Enpresari baimena emateko “presen” helburu bakarra “Kukutzaren alde hazten ari zen elkartasun olatu erraldoia gelditzea” zela irizten diote.

Errekaldeberriz elkarteak adierazi du “harrigarria” dela udalak “ustezko etxebizitza” batzuen salmentan “komertzial” lanak egitea. Gogorarazi dute 2014ko azaroan hirigintza zinegotziak eta Cabisak hitzarmen bat sinatu zutela; horren arabera, urbanizazio lanek zortzi hilabeteren epean hasi behar zuten. Udalak 2014ko otsailaren eta 2015eko urtarrilaren artean onartu zuen birpartzelazioa. Ondorioz, duela urtebete, 2015eko irailean, lanek hasita behar zuten, beranduenez.

Indarrezko ordezkapena

Epea ez betetzeak ondorioak izan beharko lituzke enpresarentzat, auzotarren iritziz. Hirigintza zinegotziak 2011n esan zuen etxebizitzak ez balira eraikitzen hasiko aurreikusitako epean, lursaila “enkantean” jarri beharko litzatekeela. Elkarteak argi du eraikitzeko betebeharra ez dela bete, eta, horregatik, hurrengoa eskatuko dute mozioan: udalak jabea indarrez ordezkatzea, lurzoruaren tasazioan %50eko beherapena egitea eta bertako etxebizitza guztiak babes ofizialekoak izatea.

Eraikinaren jabe zen Cabisa enpresaren arabera, bere egitasmoa gauzatzeko “ezinbestekoa” zen gaztetxea eraistea; bestela ezingo zituen etxebizitzak eraiki. Kukutza eraisteko asmoen aurka herri mugimendu zabala eratu zen, eta hainbat manifestazio egin zituzten desadostasuna adierazteko.

Kultur eragileek Bilboko Udala jo zuten Kukutza hustearen arduradun. Errekaldeberriz elkarteak hamar urtetan zehar Kukutzak auzoari egin zion zerbitzua gogora ekarri du: “Bilboko Udalak, Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak batera antolatutako jarduera kopurua 300 aldiz gainditu zuen Kukutzak”. Ertzaintzak eraikina husteko sekulako baliabide erakusketa egin zuen arren, sei ordu behar izan zituzten Kukutza barruan erresistentzian zeuden 50 lagunak ateratzeko. Ertzaintzaren jokabidea ere auzitan egon zen: protesten aurkako oldarraldietan ehun pertsonatik gora zauritu ziren, eta 103 lesio txosten aurkeztu. Herritarrek eginahalak eta bi egin arren, 2011ko irailaren 21ean ekin zioten makinek eraikina birrintzeari.

Epaiketa prozesu luzea

80 pertsona baino gehiago atxilotu zituzten Kukutza eraistearen kontra antolatutako protesten ondorioz, eta bi kartzelatu egin zituzten. Horietatik 42 epaitu zituzten: Kukutzan itxialdia egin zutenetako 23ri “usurpazio delitua” egotzi zieten, eta protestetan parte hartu zuten 19ri “desordena publikoak” eragitea. Hasieran, desordena eragitea egotzita auzipetutakoentzat bederatzina hilabeteko espetxe zigorra eskatu zuen fiskaltzak, eta sortutako kalteengatik, Bilboko Udalarentzat 84.000 euroko kalte-ordaina. Urteetan luzatu diren epaiketa prozesuen ondoren, ia guztiak absolbitu dituzte, nahiz 23 fiskaltzak jarritako helegiteen erantzunaren zain dauden oraindik.

Olatuen bultzada baliatuz »

Natalia Salazar Orbe
Hondartzaren parean, itsasoari begira, olatuen astinduek laztantzen dute Sopela. Astindu horiek erakarrita, ehunka surflari aritzen dira bertako uretan abileziarik ikusgarriena eta trebeziarik arriskutsuena zeinek egin lehian. Ais…

Euskal Herria Italiara zabalduz »

Natalia Salazar Orbe
Italiaren eta Euskal Herriaren arteko loturak estutzeko eta herrialde bataren eta bestearen baliabideei probetxua ateratzeko proiektua sendotzen ari da. Euskaditaliak bere egoitza inauguratu berri du Bilbon. Astearte iluntzean egin…

Andreentzako doako autodefentsa eskolak eskaini dituzte hainbat irakaslek »

Sexu erasoei aurre egiteko teknikak irakatsiko dituzte hamalau irakaslek. Udalen lokaletan eta emakumeen elkarteen egoitzetan emango dituzte eskolok. - Irakurri gehiago...

Elikagai bankurik barik geratzeko zorian dago Lekeitio »

Eider Mugartegi
Lekeitio eta inguruko herrietako 47 familia premiazko elikagairik barik gera daitezke une batetik bestera. Elikagai bankutik jaso izan dute azken bi urteetan falta zutena, baina, irtenbiderik aurkitu ezean, elikagai bankurik barik gerat…

Atxondok epaitegian salatu du Solatxoko betelanen baimena »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Irregulartasunez betea, arinkeriaz emana eta herritarren segurtasuna bermatzen ez duena. Halakoa da Eusko Jaurlaritzak AHTa eraikitzen ari den Adif kudeatzaileari emandako baimena, Dabid Cobos Atxondoko alkatearen esanetan….