Egia eta berme bila berriz gerta ez dadin »

Natalia Salazar Orbe

Beldurrak estali ditu Sestaoko herritarrek 1936ko gerran eta haren osteko diktaduran bizitako izugarrikeriak. Duela urte gutxi arte, herritar askok ez zekiten hegazkin italiarrek herria bonbardatu zutela eta, ondorioz, 30 lagunetik gora hil zirela. “Nire aita izua barruan zuela hil zen”. Saminari ezin eutsita egin ditu adierazpenok Amalio Garcia Sanchezek, Gogoan Sestao elkarteko kideak. Lekukotasun haiek ez galtzeko lanean ari dira. Hitzarmena egin berri dute udalarekin. Aurten, liburu bat eta dokumental bat argitaratu, eta memoria historikoari buruzko jardunaldiak prestatuko dituzte. Helburua argia da: “Egia, justizia, ordaina eta berriz ere ez gertatzeko bermeak lortzea”. Garrantzitsu deritzo kapitulu hura behar bezala ixteari, gaur arte iritsi diren eskubide urraketak ere geldiarazi ahal izateko.

Gogoan Sestao elkartearen lanari esker jakin da hamar aldiz baino gehiagotan bonbardatu zutela herria. Garai ilun hartan gertatutakoaren xehetasun gehiagoren bila abiatu dira. Lekukotasunak jaso dituzte. Un pueblo con memoria dokumentala argitaratu zuten duela bi urte. Eta, orain, haren bigarren atala lantzen ari dira. “Dokumentazio falta handia izan genuen lehen atalerako. Hainbat testigantza eta errepresio espazio ezin izan genituen jaso”. Hain zuzen, ideologia anarkistaren eta alderdi komunistaren ikuspegitik landu zuten hura. “Erraza izan zen haiengana iristea. Oraingoan, abertzaletasunaren aldean gertatutako errepresioan sakontzeko, ate gehiago zabaldu zaizkigu, EAE-ANV, EAJ eta bestelakoen ikuspegitik lantzeko”.

Agiriak eta datuak eskuratzeko zailtasun ugari aurkitu dute. “Dena dago atomizatuta, hainbat artxibo publiko eta pribatutan sakabanatuta. Ez dago gure historia jasotzen duen zentro dokumentalik”.

Horrez gain, beste herri askotan bezala, herritarrak gertatutakoa kontatzeko beldurrez bizi dira. Eta zaila da testigantzak jasotzea. “Errepresioak, diktadurak eta sortutako beldurrak eta genozidioak galarazi dute herritarrek hitz egiteko konfiantza izatea. Ukatu egin dute memoria. Gurasoengandik seme-alabenganako transmisiorik ez da egon; ezta aitona-amonengandik ilobenganakorik ere”.

Estatuaren indarkeria izango du ardatz argitaratuko duten liburuak. Iaz herrian egin zituzten Memoria Historikoari buruzko jardunaldietan jasotako testigantzak emango dituzte argitara bertan. Frankismoaren krimenak eta tortura dira gai nagusia. “1975eko hilketei buruz ari gara. Hainbat herritarri epaiketa militarra egin zioten. Erabat antolatuta zegoen prozesua; herria isilaraztea eta faxismoak bizirik zirauela erakustea zuen helburu”.

Gai horiek oraindik indarrean daudela deritzo. “Torturak praktikatzen dituzte gaur egun ere”. Espainiako estatuari tortura salaketak ez ikertzeagatik Estrasburgoko Auzitegiak ezarritako hamaikagarren kondena oroitarazi du. “Beraz, gauza bitxia gertatzen da: iragana miatu ahala, indarrean dirauten kausa eta gure errealitatearekiko proiekzio batzuk ageri dira. Giza eskubideen urraketa larriak egiten dituzte oraindik ere, erabateko zigorgabetasunarekin”.

Elkartearen hirugarren egitasmoa Bakerako heziketa izeneko jardunaldiak izango dira. Kolonbia, Irlanda eta Euskal Herriko esperientziak jasoko dituzte urrian eta azaroan. Han egindako lana eskoletara eramango dute. Herriko Angela Figera eta Saturnino de la Peña institutuetan eta Portugaleteko Azti Lekun emango dute haien berri. Esperientzia Ezkerraldeko beste ikastetxe batzuetara zabaltzea ere nahiko lukete. “Ez dugu nahi egindako lana jardunaldietan itota geratzerik”.

Udalak frankismoaren krimenen aurkako Argentinako kereilarekin bat egiteko ere lanean ari da Gogoan Sestao. Dokumentuekin frogatua dute 30 herritarretik gora hil zirela bonbardaketen ondorioz. “Umeak, adinekoak… Denetarikoak izan ziren. Herria suntsitu zuten. Izua sortzea zuten helburu”.

Hori guztiori pairatu zuten Bizkaiko gainerako herriekin elkarlanean aritzen saiatuko dira. “50 herritik gora izan dira. Eta hau ez da mahai gainean jarri: genozidio bat izan da. Erantzukizunak nahi ditugu”.

Badakite ez dutela izango gertatutako sarraski guztiaren berri jasotzerik. “%70era ere ez gara iritsiko, seguruenik. Baina argitara atera dezakegun guztia aterako dugu”.

Adierazpen bat etorkizunari »

«Erabakiaren aroan» murgilduta dago Gure Esku Dago plataforma. Ispasterren etorkizunari buruzko galdeketa egingo dute igandean, eta Bizkaiko herri gehienetan erabakitzeko eskubidearen alde azken hilabeteetan bildutako atxikimenduak aurkeztuko dituzte. - Irakurri gehiago...

Itzala mende laurdenez »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Espetxean kalean baino denbora gehiago darama German Urizar de Paz bilbotarrak. 49 urte bete berri ditu, eta 24 zituela espetxeratu zuten. 25 urte egingo ditu preso astelehenean. Kartzelan denbora gehien daraman preso bizka…

Lokal ahaztuak, artez beteak »

Pello A. Zuazo

Zer ematen dion arteak kaleari? Bizitza, argi eta garbi”. Irune Jimenez eta Eider Aldape Basauriko Udalak antolatzen duen Kaleartean topaketaren ordezkariak dira, eta, diotenez, artea kalera eramateak artearekiko dugun ikuspegia zabaltzen laguntzen du. “Kultura kontsumitzeko museoetara joan behar dugu, baina, kasu honetan, herrira, plazara, auzora, kalera ekarri dugu. Eta, horrela, kulturaren sozializazio bat gertatzen da”.

Aurten, bigarrenez egingo dute Kaleartean, Basauriko jarduerarik gabeko lokaletan egindako aldi baterako esku hartzeen topaketa. Gaur hasi eta igandera arte, nazioarteko hamar sortzailek Basauriko hamar lokal huts erabiliko dituzte beren proiektu artistikoak jendaurrean sortu, garatu eta erakusteko. Hau da: proiektu horiek sortzen eta garatzen dituzten bitartean, edonor sar daiteke lokal horietara. Jimenezek eman du azalpena: “Gauza berritzailea da hori. Izan ere, normalean, publikoak sortze prozesuaren emaitza baino ez du ikusten, baina, kasu honetan, prozesua bera zuzenean ikus dezake, eta baita prozesu horretan parte hartu ere, iritzia eman… eta obra aldakorra izan daiteke”.

Duela hiru urte Jimenezek eta Aldapek egunkarian irakurritako albiste bat da ideiaren iturria. Basauriko Udalak herriko lokal guztiak erroldatu zituela zioen albisteak, eta lokal horietako askok ez zutela inolako jarduerarik. Horrela, bada, udalera joan, eta lokal hutsen arazoari aurre egingo zion proiektu bat aurkeztu zuten. Udala oso interesatuta agertu zen, eta, elkarrekin, Kaleartean topagunearen lehenengo edizioa antolatu zuten. “Munduan egitasmo asko daude non espazio hutsak praktika artistiko eta kulturalekin birmoldatzen diren. Gure hirietan ere espazio huts ugari daude, ez direnak erabiltzen. Espazio horiei bizitza ematen saia gaitezke”.

Aldaperen esanetan, berriz pentsatu behar da espazio pribatuen erabilera: “Aldaketa bat behar da espazioen kudeaketan. Lokal bat ez da zertan alokairura edo salmentara bideratu; ez da bakarrik denda bat edo frutategi bat zabaltzeko baliatu behar. Zergatik ez kultura edo sormenarekin, edo industria sortzaileekin zerikusia duten ekintzak egiteko erabili?”. Adierazi duenez, espazioaren erabileraren inguruko hausnarketa ere bada Kaleartean. Hain zuzen, hiru dira finkatu dituzten xedeak: espazioen erabilera birpentsatzea; kulturari, arteari eta sorkuntzari balioa eman eta espazio publikora hurbiltzea; eta sortzaileei euren lanak aurkezteko eskaintza egitea.

Elkartrukea

Topaketa antolatzeko bidean, hiriaren zein eremu —edo kale— landuko dituzten erabakitzea da lehen pausoa. Izan ere, Kaleartean proiektu txikia da, eta ezin dezake hiri guztia barne hartu. “Ezin duzu lokal bakoitza hiriaren punta batean jarri; bestela, topaketa desbirtuatu egingo litzateke. Esparru kontzentratua izan behar du, indarra eta ikusgarritasuna lortzeko”, azpimarratu du Aldapek. Iaz bezala, Menendez Pelayo, Antonio Trueba eta Soloarte kaleen arteko lokalak aukeratu dituzte aurten, hiriaren erdigunean.

Higiezinen enpresek bitartekari lana egiten dute lokal horien jabeen eta antolatzaileen artean. Halere, aurten, lokal horiek aukeratzeko eta jabeekin zuzenean harremanetan jartzeko kanpaina eta deialdi irekia egin dute. “Higiezinen enpresen lana garrantzitsua da, baina horietan ez dagoen jendearengana ere heldu nahi genuen, eta Kaleartean zer den azaldu”. Iaz, zazpi lokalek parte hartu zuten, eta horietako hirutan negozio berriak zabaldu dira jadanik.

Publikoa eta pribatua

Arlo publikoa eta pribatua uztartuz, zerbitzu publiko bat ematen du topaketak. Eta, era berean, ematen duen zerbitzu publiko horrek arlo pribatuari ere mesede egiten dio. Hartu-eman zirkulu bat sortzen da, Jimenezen aburuz. “Kaleartean instituzio publiko batek bultzatzen du, baliabide pribatuak baliatzen ditu, eta hiritarrentzako doako eskaintza kulturala ematen du. Beraz, errekurtso pribatu bat onura publiko baterako erabiltzen da. Esango nuke hiruren artean elkartruke bat gertatzen dela. Gainera, artista gehienek Basauriko bertako komertzioetan erosten dituzte egunotako lana egiteko behar dituzten materialak”.

Artistak lehiaketa publiko bidez aukeratzen dira. Udalaren webgunean dagoen inprimaki bat bete, eta, han, zer egin nahi duten, aurrekontua, euren ibilbidea, zer-nolako lokal mota nahi duten eta abar azaldu behar dute. Aurten, 30 proposamenetik gora aurkeztu dira, eta epaimahaiaren zeregina izan da horietatik hamar aukeratzea. Malus Arbide artistak, Nerea Diaz sortzaileak, Alex Filiatreu diseinatzaileak eta Iker Serrano margolariak osatzen dute epaimahaia. “Gaiaren eta moduen aldetik, askatasuna erabatekoa da. Sormena eta sortzailea bere testuinguru guztietan ikusi nahi ditugu: diseinua, teknologia, ikus-entzunezkoa, artea, pintura, argazkigintza, performanceak, antzerkiak… Hori bai, sortzaileek herritarren parte hartzea eta interakzioa bilatzen dute beti”. Iaz, Basauriko ondarearekin eta historiarekin lotu zuten artista batzuek euren obra, edo garai batean lokal horretan gertatutakoarekin.

Sormena kalean barrena

Aurten, hainbat berrikuntza izango ditu topaketak. Iazko moduan, hamar sortzailek parte hartuko dute, baina, oraingo honetan, kategoria desberdinetan sailkatu dituzte. Horietako bik bi asteko estantziak sortuko dituzte; hau da, euren proiektu artistikoa bi astez garatuko da Basauriko lokal huts batean. Eta, horretarako, 1.000 euroko diru laguntza izango dute. Beste zortziek, berriz, hiru egun izango dituzte euren proiektua garatzeko. Eta zortzi horien artean ere bi kategoria egin dituzte: lau hasiberriak izango dira, eta 400 euroko diru laguntza izango dute, eta beste laurak senior mailakoak izango dira, eta 600 euroko laguntza izango dute.

Horrez gain, “programazio osoago bat” eskaini nahian, sortzaile gonbidatu bat ere egongo da aurten: VIC Vivero de Iniciativas Ciudadanas. “Madrileko talde bat da. Esan daiteke hirigintza eta arkitektura direla aurtengo diziplina gonbidatuak; gai horiek landuko dituzte”. Sortzaile gonbidatu horrek ere lokal huts batean egingo du lan. “Dakigunez, baso antzeko bat sortuko dute lokal barruan. Iturria izena jarri diote esku hartzeari”.

Era berean, umeen parte hartzea sustatzeko helburuz, Bizkotxalde parkean tailer eta jokoak egingo dituzte. Kaleartean topaketak iraungo duen hiru egunetan Basaurin mugimendua sor dadin nahi dute Jimenezek eta Aldapek, eta mugimendu horrek inguruko dendetan eta tabernetan ere eragina izan dezala. “Ea, honek, zentzu batean, bizitasuna suspertzeko balio duen”.

Greba osasun arlo pribatuaren kontra »

Natalia Salazar Orbe
SATSE, ELA, LAB, CCOO eta ESK sindikatuek bi orduko lanuztera deitu dute Osakidetzan, astearterako. Osasun arloaren pribatizazioaren aurkako jarrera islatu gura dute, Urdulizko Alfredo Espinosa ospitalearen irekieraren bezpera bali…

Txakolinaren sorlekua, haren erakusleiho »

Natalia Salazar Orbe

Bizkaiko Txakolinaren sorlekuetako batean egun handia izango dute domekan. Lezamako Txakolin Eguna ospatuko dute herrian. Hamabosgarrena dute aurtengoa. “Txakolin ekoizleen lana eta txakolinaren mundua ezagutzera ematea du helburu nagusi”. Hala azaldu du Asier Saenz udaleko Kultur teknikariak. Mahatsaren salda zuriak gero eta arrakasta handiagoa du, eta gero eta ezagunagoa da. Azken uztaren ezaugarriak gogoraraziko dituzte etzi, eta ekoizleentzako “erakusleiho” bihurtuko da azoka.

36 saltokik osatutako erakustazoka aurkituko dute bisitariek. Herriko eta eskualdeko sei upelategiren uztek emandakoak aurkeztuko dituzte. Garkalde, Magalarte, Basalbeiti, Erdikoetxe, Sasines eta Bitxia ekoizleen txakolina izango da dastagai.

Lezamako Txakolin Egunaren bidez, “nekazaritzaren sektorean dihardutenei babesa” eman gura die Lezamako Udalak. Hala, bertako zein “ahalik eta gertueneko” ekoizle anitzek euren produktuak merkaturatzeko aukera izango dute domekan. Eztia, gazta, ogia, euskal pastela, barazkiak, loreak, kontserba produktuak, foie… Era horretako azoketan ohikoak diren elikagaiak aurkituko dituzte Lezamara joaten direnek.

Forman eta edukian azokotan ohikoa ez den elementurik ere izango da. Berritasun gisa, itsaskiak izango dira dastagai. Ez dituzte saltoki batean eskainiko, ordea. Food track deritzen furgonetetako batek eramango ditu itsasoko fruituak Udaletxeko plazara. “Dena den, txakolinari zabalkundea ematea da gure helburu nagusia. Gainerako guztia osagarria da”.

Omenaldia Sasinesi

Aurten, Sasines Larrabetzuko upategiari egingo diote omenaldia. “Historiko bat da Txorierrin, eta urteetan etorritakoa Lezamara, hainbat azokatara; oso ezaguna”. Plaka oroigarri bat jasoko du upategiko Ziriako Dañobeitiak.

Omenduaren antzera, gainerako bost upategiak ere oso ezagunak dira inguruetan zein kanpoan. “Hainbat sari irabazi dituzte. Munduan barrena dominak jasotakoak ere badira”.

Lau emakume enbaxadore

Lau emakume izango dira 2016an Lezamako txakolinaren enbaxadoreak. Udalak eta txakolin ekoizleek elkarlanean antolatzen duten egunean aukeratzen dute irudi sinboliko hori. Duela hiru urte ekin zioten izendapen horri. Orain artean, herriko bi kazetarik hartu dute kargua. “Aurten, Athleticeko jokalariak aukeratu ditugu. Emakumeen taldea hartu dugu. Goi mailan ari dira-eta, ligak irabazten”. Amaia Olabarrieta, Joana Flaviano, Leia Zarate eta Sara Barbosa lezamarrek hartuko dute erantzukizuna. “Kargu sinbolikoa da. Eurak omentzeko modu bat da, baita gure txakolina ahalik eta ezagunen bilakatzekoa ere”.

12:45ean irekiko dute, modu ofizialean, azoka. Hala ere, 11:00etatik aurrera aurkituko dute zabalik bisitariek. Kortxoa atera eta brindisa eginda modu ofizialean inauguratutzat emango dute. Bertso saio labur batek festa giroa emango die omenaldiari eta enbaxadoreen izendapenari.

Taloak saltzeko bi txosna prestatuko dituzte antolatzaileek. Eta mokadu bereziagorik eskuratzeko aukera ere izango dute bisitariek. Lezama Saretzen merkatari, enpresari eta saltzaileen elkarteak hanburger txikiak prestatuko ditu aurten.

Eguraldi ona izanez gero milaka bisitari erakartzen dituen eguna bihurtu da Lezamakoa. Hasieran, irail bukaeran edo urrian egiten zuten. “Uzta eguna zeritzon orduan. Baina garai horretan txakolin ekoizleak gogor ari ohi dira lanean. Haiek eskatuta erabaki genuen data aldatzea eta ekainean jartzea”. Urrian ere badute lehen sektoreari lotutako beste hitzordu bat: nekazaritza azoka.

Txakolin ekoizleentzako ere jai eguna izango da etzikoa. “Upategian urte osoan egindako lana plazaratuko dute”. Salmentetarako egunik aproposena izaten ez bada ere, txakolin egileei laguntzeko modu bat da. “Lezamakoez gain, Bilboko, Getxoko, Barakaldoko zein urrutiagoko bisitariak ere etortzen dira”. Jai giro aparta aurkituko dute, une oro musikaz lagunduta. Arratsaldeko bostak arte bermatuta dago festa.

Sustraietara itzultzeko Ibilaldia »

Ikastolen sorrerako filosofiari heldu, eta jatorrizko Ibilaldira itzultzeko saioa egingo du aurtengoak. Herritik gertuago dagoen jai eredu parte hartzailea Durangon izango da igandean, ‘Dagigun!’ leloarekin. - Irakurri gehiago...

Pantailaren bestaldeko lagun euskalduna »

Pello A. Zuazo
Euskara Internet bidez, doan, munduko edozein lekutan eta edozein ordutan praktikatzeko tresna”. Horixe da Mintzanet, Ritxi Lizartzaren aburuz. Hura da proiektuaren burua, eta dioenez, tresna horrekin jada ez dago aitzakiarik euskarari e…

Hegaldirako lehen bultzada »

Ainhoa Larrabe Arnaiz
Gero eta musika jaialdi gehiago dago Euskal Herrian. Eta Bizkaian ere, nabaria da musikaldiek izan duten goraldi hori. Mundaka Festibal, BBK Live, Sopela Kosta Fest, Getxoko Jazzaldia… Baina badirudi musikarekiko dagoen gosea as…

Fraile presoa askatzeko eskatu dute, behar dituen kontrolak bermatzeko »

Natalia Salazar Orbe
Ezinegona eta urduritasuna nagusi. Orduak ez doaz aurrera ziegako lau hormen barruan. Patioan ere artegatasun horretatik ihes egin nahi, baina ezin. Mingaineko minbizia izan du Gorka Fraile preso durangarrak. Azken proben emaitzak …