Argiak garai ilunen itzalari »

1936ko gerra eta euskal kultura. Erregimen frankistak hasieratik egin zuen euskararen eta euskal kulturaren aurka. Espainiaren batasuna «sakratua» zen faxistentzat; eta, hori argudio gisa hartuta, akulturazio prozesua abiatu zuten Bizkaian. - Irakurri gehiago...

Kulturen aniztasuna plaza bakarrean »

Natalia Salazar Orbe

Tradizioek kulturan duten eraginaren isla izan ohi dira bateko eta besteko herri musika eta dantzak. Horixe erakutsiko dute Barakaldon, gaur hasita, Herrien arteko XX. Folklore Jaialdian parte hartzen duten taldeek. Galiziako eta Avilako ordezkariak izango dira, jaialdia antolatzen duen Ibarra-Kaldu taldeaz eta Balmasedako Eguzki dantza taldeaz gain. Ibarra-Kaldurentzat aldi berezia izango da, eta ez XX. jaialdia delako soilik, baita mende erdia bete duelako ere.

Biharko ekitaldian A Coruñako Catalmibre Tradicional eta Avilako Urdimbre taldeek egingo dute erakustaldia. Galiziarrak lehenago ere egonak dira Barakaldoko jaialdian. Hala ekarri du gogora Aitor Gorostizak, Ibarra-Kaldu taldeko kideak: “Oso inpresio ona utzi zuten. Galiziako dantza alai eta biziak egiten dituzte, gaita banda eder batek lagunduta”. Urdimbre ez dute ezagutzen, baina hari buruzko “oso erreferentzia onak” dituzte.

Barakaldo antzokian egingo dute ikuskizuna. Han izango da talde anfitrioia ere. Bakoitzak ordu laurdeneko saioa egingo du bihar. Domekan, Balmasedara eramango dute erakustaldia. Urtero aukeratzen dute Barakaldotik kanpoko herri bat jaialdia hara ere zabaltzeko: “Hala, beste udalerri batzuekin partekatzen dugu jaialdiak dakarkiguna; batez ere, kultura zirkuitu nagusietatik urrun dauden udalerriekin egiten dugu. Helburua da kultura zabaltzea, eta ahalik eta jende gehienak bestelako folkloreak eta kulturak ezagutzeko aukera izatea”.

Horrez gain, tokian tokiko taldeei bultzada bat ematea ere badute xede: “Haiei uzten diegu egun horretan Euskal Herriko folklorea erakusteko ardura. Hala, jaialdira datozen kanpoko taldeen ondoan, euren herrietan egiten duten lana ikusaraz dezakete”. Hogei minutuko ikuskizuna eskainiko du talde bakoitzak.

Bestalde, gaur musika izango da jaialdiaren protagonista, urtero jaialdiaren lehen egunean gertatzen den legez. Kanpoko taldeak ekarri ohi dituzte. “Aurten, XX. urteurrenaren harira, txistu kontzertu berezi bat antolatu dugu, orain egiten direnen antzekoa: abesbatzak eta metalek lagunduta”. Bilbao Musikako kide Jasone Akizuk zuzenduko du. Eta Dzipoo eskolako abesbatzak ere parte hartuko du. Kilika bertso eskola ariko da aurkezpen lanetan. Horrez gain, Ibarra-Kaldu taldeko musikariek ere zerbait prestatu dute, propio, ikuskizunerako.

Argazki erakusketa batek osatzen du jaialdiaren egitaraua. Hilaren 15era bitartean egongo da ikusgai Clara Campoamor kultur etxean. Herrien arteko Folklore Jaialdiaren atzera begirakoa osatu dute. “Hogei urteotan jaialditik pasatu diren talde guztien emanaldiak gogorarazteko argazki bilduma ederra da”. Bideo bat ere ikusgai dago emanaldietako unerik ikusgarrienak gogora ekartzeko.

Ametsa, egia bihurtuta

Aspaldidanik taldeak zuen ametsa egia bihurtzen ikusi zuen duela hogei urte. “Euskal Herriko hainbat taldek egiten zituzten jaialdiak ikusita, guk ere gurea antolatu nahi genuen”. Bat-batean sortu zitzaien aukera. “Asturiasko talde batek hara joatera gonbidatu gintuen, bisiten trukea eskainita. Haien gonbitari erantzun beharrak eman zigun aspaldiko ametsa gorpuzteko bultzada”.

Orduz geroztik igaro diren urte guztietan, hainbat talde ekarri dituzte Barakaldoko agertokietara. Euskal Herriko eta estatuko dantzari eta musikariez gain, Belgika, Andorra eta Portugalgo ordezkariak ere izan dituzte. Eta ikusleek eskertu egiten dute Ibarra-Kalduren esfortzu hori: “Urtetik urtera jende gehiago erakarri du jaialdiak”.

Beste kultura adierazpen batzuk ezagutzeko aukera ematen duela eta, oso interesgarritzat jo du era horretako jaialdiek egiten duten ekarpena. “Gainera, gure kultura hemendik kanpo ezagutarazteko bidea zabaltzen digu, trukeen bidez”.

Taldearen hastapenak

Herrien arteko Folklore Jaialdia sortu baino 30 urte lehenago hezurmamitu zen herrian benetan zegoen amets eta nahi sakona. 1966a zen. Frankismoaren diktadura indarrean zegoen. Eta bide ofizialaren aldekoa ez zen elkarterik apenas zegoen. Beurko-Bagatzako gazte talde batek auzoan kultur elkarte bat sortu nahi zuen. “Gure elkarteak nola eta dantzan egin zituen lehen urratsak, dantzari taldea izan baitzen elkarteak eman zuen lehen kimua; sortu eta atoan”. Baliabiderik gabe eta batere laguntzarik gabe abiatu zuten bidea: “Irabazi asmorik gabe, nork bere apurra jarrita, eta auzolanean. Orain dugun egoera ahalegin eta sakrifizio askoren gainean dago eraikita”.

Gaur egun 2 eta 55 urte arteko 120 kide inguruk osatzen dute; dantzariak eta musikariak. Hala ere, elkartearen inguruan askoz jende gehiago ari da lanean, “aldian-aldian antolatzen ditugun jarduera eta ekitaldietan, auzoan oso errotuta egon garelako beti. Taldea Bagatzan sortu zen, auzoarentzat eta auzoari esker”.

Euskal Herri osoko dantzak egiten dituzte plazetan eta agertokietan. Garai guztietakoak: zaharrak eta berriagoak, “kultura eta folklorea etengabe biziberrituz doazelako”. Alardeetako esparruaz harago ere aritzen dira. “Talde diziplinatik kanpo daudenei ere helarazi nahi diegu dantza, erromeria dantzen ikastaroak eginez. Taldeok ez baikara dantza ondarearen jabe bakarrak: dantza guztiona da, herriarena”.

Ibilbide luzea bezain emankorra izan da Ibarra-Kaldurena. Pasadizo mordoa ere kontatzeko modukoak dira. Gogorarazten hasita, liburu bat idazteko beste abentura oroitu ditu Gorostizak. Hori dela eta, taldearen historia laburbiltzen duen liburua egin dute. “Taldeetako adinekoek gogoan dute nolakoak izaten ziren garai hartako dantza emanaldiak: beti baimena eskatu beharrean. Eta, gero, poliziaz inguratuta egin behar izaten zuten dantzan, zelatan, euskal usaina zerion edozer susmagarria zelako”.

Urteek aurrera egin ahala, bizipen samurragoak egokitu zaizkie. Baita elkartasuna agerian uzten dutenak ere: “Elurra zela eta, Andorrara heldu ezinik geratu ginen behin. Bidean aterpe eman zigun herrian bertan egin genuen emanaldia, harrera eta laguntza eskertzeko”.

Taldearen izena, berau eratu zen garaiko giro soziopolitikoaren eraginez aukeratu zuten. Elkartea sortu aurreko urteetan zabaldu zen Barakaldo izenak burdinolen edo galdategien ibarra esan nahi zuela. “Garai hartan gure udalerriak ukaturik zuen euskaltzaletasuna aldarrikatzeko modu bat iruditu zitzaien sortzaileei. Etimologiaren aldetik izenak ez zuen batere oinarririk, ordea. Ilusio bat zen”. Baina ilusioek izaten dute ametsak gorpuzteko eta proiektu sendoak abiatzeko indarra. Horren erakusle, Ibarra-Kalduren 50 urteko ibilia.

Literatura ereinez, adimena ernatu »

Haurrei amaren sabelean daudenetik hitz egitea, irakurtzea eta kantatzea oso garrantzitsua da. Hala diote adituek: heziketa prozesuan zeresan handia du jardun horrek. Bularretik Mintzora eta Azalerako Ipuinak egitasmoek horretarako tresna ugari eskaintzen dituzte. - Irakurri gehiago...

Euskarazko istorioen agertokia »

Natalia Salazar Orbe
Atzean istorio onik ez duen film batek ez dauka zentzurik”. Hala ondorioztatu du Arantza Ibarrak. Euskal Herriko Gidoigile Profesionalen Elkarteko zuzendaritzako kidea da. Eta, hala ere, behar duten garrantzirik ez zaie aitortzen l…

Haur eta gazteentzako 120 film Zinetxiki zikloan »

N. S. O.

Zinetxiki zikloa iritsi da, lehenengoz, Bilbora. Batik bat, haur eta nerabeentzako filmak eta jarduerak prestatu dituzte. Denera, 120 film eskainiko ditu, familia osoarentzako saioetan eta ikastetxeetan egin dituzten emanaldietan banatuta. Hamabost herrialdetan ekoitzitako lanak dira. Joan den astean hasi zen, eta gaurtik domekara bitartean, 38 saiorekin gozatzeko aukera izango da.

Hainbat kategoriatan nazioarteko lehiaketarako deialdia eginda, 500 lanetik gora jaso dituzte: film laburrak eta film luzeak. Horietatik 51 aukeratu dituzte sei kategoriatan parte hartzeko: adinaren arabera bereizitako lau atal, Egile Berrien lanen aurkezpena eta Zine Eskolek egindako filmen aurkezpen atala. Zinema egileen belaunaldi berrien aldeko apustua egin du Zinetxikik.

Haur eta nerabeentzako zinema zikloak programa berezi bat eskaini du eskoletarako: haur hezkuntzako, lehen hezkuntzako, bigarren hezkuntzako eta batxilergoko zikloetarako. Hainbat ikastetxetako 1.500 ikaslek baino gehiagok hartuko dute parte saio horietan guztietan. Ziklo bakoitzerako proiekzio bereziak antolatu dituzte. Horrez gain, ikasleek eskoletan lan ditzaketen gida didaktikoak banatu dituzte antolatzaileek, osagarri moduan.

Jatorrizko bertsioak

Lehiaketatik kanpo, Zinetxikik hainbat film emango ditu jatorrizko bertsioan. Saio horiek Bilborocken, Arte Ederren Museoan, Docken, El Carmen aretoan, Itsasadarra Itsas Museoan eta Fnac saltokian izango dira.

Japoniar Animazioaren atzera begirakoa da nabarmendu daitekeen sailetako bat. Hayao Miyazakiren lanak ditu protagonista. Bihar eta etzi bi film proiektatuko dituzte: Nausicaä eta Arrietty. Biak ala biak El Carmen aretoan ikusi ahalko dira, 19:00etatik aurrera.

Estreinaldiak atalerako animazioko zazpi film luze eta film labur bakarra iritsi dira, lehenengoz, Bilbora. Bihar Mune, Ilargiaren zaindaria ikusi ahalko da, Arte Ederren Museoan, 18:30etik aurrera.

Haurrak, protagonista

Beste Begirada atalerako hainbat adinetako umeak protagonista dituzten filmak aurkeztu dituzte. Errealitate sozial desberdinei buruz ikuspuntu komuna duten lanak dira. Igandean, Danimarkako Antboy eta Mexikon egindako Little Boy emango dituzte.

Sail berezia antolatu dute Zinetxiki zikloan Zinearen Magia eta Iraganerako Bidaia ataletarako. Animazioko zineman aitzindari izan diren hainbat egileren lanak bildu dituzte bertan. Igandean hamabost saio eskainiko dituzte, Arte Ederren Museoan eta El Carmen aretoan. AEBetako, Brasilgo, Frantziako, Suitzako eta Erresuma Batuko lanak izango dira. Film laburrak dira guztiak. Filmik luzeenak 20 minutuko iraupena du. 11:30ean hasita emango dituzte.

Haurren Nazioarteko Lehiaketaren barruan parte hartzen duten hainbat film ere ikusteko aukera izango da datozen egunetan. Nazioarteko lehiaketako egileen, Zinema Eskoletakoen eta egile berrien lanak ere emango dituzte.

Bertsolari beteranoak eta gazteak aurrez aurre biharko finalaurrekoan »

N. Salazar Orbe

Aukera guztiak zabalik daude. Gauza bakarra da jakina: txapela orain arte eskuratu ez duen bertsolari batengana joango dela. Bizkaiko Bertsolari Txapelketa emozioz beterik ari da jokatzen aurten, eta, motorrak ondo berotuta, azken txanpan sartu aurreko bidean da. Lehenengo finalaurrekoa lehiatzeko eguna iritsi da. Bihar egingo dute, Markina-Xemeinen. Sei lehiakideak erabakita daude: Eneko Abasolo Abarkas, Jone Uria, Joseba Barandiaran, Nerea Ibarzabal, Oihana Bartra eta Txaber Altube.

Saio “erakargarria” iragarri du txapelketako arduradun Jone Narbaizak: iazko finalista bi daude —Uria eta Bartra—. Lehen aldiz txapelketan kantatu duen gazteetako bat ere badago —Altube—. Beste bi beteranoagoak dira —Abarkas eta Barandiaran—. Horrek guztiorrek egiten du Markinako kartela askotariko: “Esperientziadunak eta gazteak elkartuko dira, eta orekatuta dago gizon eta emakumeen presentzia”.

Gazteak, ugarituz

Gero eta bertsolari gazte gehiago ari dira parte hartzen txapelketan. Udazkeneko faseko kanporaketetara sailkatu ziren 25 bertsolarietatik seik lehenengoz kantatu dute txapelketan. “Horrek esan nahi du badatozela belaunaldi berriak”. Udaberriko fasera 56 bertsolari aurkeztu ziren. Handik 25 igaro ziren udazkeneko kanporaketetara. “Oso positiboa da horietatik sei izatea lehenengoz kantatzen dutenak”.

Bertsolari gazteak eta helduak jarriko ditu, aurrez aurre, biharko saioak. Esperientzia dute alde batzuek. Hala ere, horrek ez du emaitza bermatzen. “Badaude zenbait gazte fresko-fresko datozenak, eta ondo ari direnak. Baina esperientzia beti da lagungarria oholtza gainean, jendaurrean eta epaileen aurrean presiopean kantatzeko. Beldurrik ez duten gazte ugari ere badago, ordea”.

Finalaurrekoez gain, finalaren emaitza ere zehaztu gabe dago. “Jakin badakigu txapela buru berri batera joango dela; eta erakargarritasun handia dauka horrek. Ikusteko dago baita ere nortzuk sailkatuko diren finalera”.

Abenduaren 17ko finala baino lehen hiru finalaurreko lehiatuko dira. Hamazortzi bertsolarik kantatuko dute saio horietan, eta horietatik bost aurreko txapelketetan finalista izanak dira. Gainerako hamahiruak sailkatu egin dira: bost kanporaketetako irabazleak izan dira, eta gainerako zortziak puntuazioagatik pasatu dira.

Orain arteko saioetan maila “ona” erakutsi dute bertsolariek. “Saio guztiak ez dira ateratzen berdin. Denetarik dago, baina saio batzuk bereziki ondo atera dira”. Beraz, Bizkaiko Bertsozale Elkartea “pozik” dago txapelketak egin duen ibilbidearekin.

Gainerako saioak

Biharkoaren ostean, Basaurin izango da hurrengo saioa. “Saio orekatua eta maila altukoa” iragarri du Narbaizak: aurreko finaletik Onintza Enbeita eta Xabat Galletebeitia iritsiko dira. Gazteen ordezkari gisa, Aitor Bizkarra eta Imanol Uria ariko dira. Eta “esperientziadunak” Joseba Artza eta Beñat Ugartetxea izango dira. “Denetarik izango du; orekatua izango da”.

Larrabetzukoa izango da azken agertokia. “Azkena beti da erakargarria, hor erabakiko da-eta nortzuk sailkatuko diren finalera”. Horrez gain, “esperientzia gehiagodun bertsolariak” ariko dira kantuan. Eta Etxahun Lekuek etxean kantatuko du. “Hor erabakiko da finala. Plaza polita izango da”.

Biharko saioan garaile ateratzen den bertsolaria zuzenean pasatuko da finalera. Gainerakoek puntuazioaren arabera izango dute horretarako aukera. Sarrerak aurretik zein egunean bertan eros daitezke. Finalaurrekoak eta finalekoak Bertsosarrerak.eus webgunean daude salgai. Txarteldegiak 16:00etan zabalduko dituzte. Abian da ofiziotan zein kartzelan onena ematen saiatuko diren bertsolarien ikuskizuna.

Gorbeia inguruko ipuin, mito, istorio eta hizkerek badute gordelekua »

Aitziber Laskibar Lizarribar
Mari Anbotokoa. Jentilak. Gizotsoa. Aduak. Laminak. Sorginak. Sarri agertzen dira Bizkaiko mitologia, istorio eta ipuinetan. Deabrua, landareak, arimak eta animaliak ere bai. Kantak. Usadioak. Pasadizo aberatsak gordetzen d…

Musika, alde guztietatik »

Natalia Salazar Orbe

Musikarekiko lotura estua dauka Urduña herriak. Datuek hala uzten dute agerian: 4.000 biztanle pasatxo ditu, eta musika talde ugari; denetarikoak: Santa Zezilia musika banda, abesbatza bat, Getxa Goi txistulari taldea, Kolektibo Liborio musika taldeen elkartea, hainbat musikari profesional eta euskal musika tresnen Fita Fik eskola. Era horretako herri bat izanik, aspalditik ospatzen dute musikarien eguna. Azken urteetan, denek elkarrekin antolatu dute. Hala, hilaren 22a Santa Zezilia eguna dela eta, Urduñako Musika Astea egingo dute.

Gaur hasita, bi asteburutarako hogei kontzertutik gora prestatu dituzte, eta hainbat jarduera. Betiere, “musika bizitzara ekartzeko asmoz. Nahiz eta berez Urduña herri musikala izan, eta musikarekin harreman zuzena duen”. Hala azaldu du Eriz Perezek. Santa Zezilia bandarekin batera Musika Astea antolatzen duen Kolektibo Liborio elkarteko kidea da, eta Kultura zinegotzia.

Denetariko musika estiloez gozatzeko aukera emango du jaialdiak: rock, blues, pop, jazz, runba… Aurten berritasunak ere izango dira, gainera: “Bolero talde bi izango dira, rockabilly taldeak, flamenkoa, kubatar musika eta funkya. Denetarik dago entzuteko. Edozein gunetan edozein kontzertu” aurkituko dute bertakoek eta bisitariek.

V. Poteo Musikalaren barruan egingo dira kontzertu gehienak, Kolektibo Liborio elkarteak antolatuta. Bospasei tabernatan egiten dira saioak, aldi berean. Eguerdi edo gau aldera antolatzen dituzte kontzertuok. “Urduñan, jende ugari elkartzen duten lekuak dira tabernak”. Hala, musika eramaten dute gune horietara. Virginia Alonso eta The Pushermen ariko dira gaur, lehen saioan.

Bihar eta etzi egingo dituzte aldi berean talde gehien elkartuko duten bi saioak. Arrakasta handiko ekitaldia izan ohi da. “Jendeak eskuko egitaraua hartzen du, eta tabernaz taberna joaten da leku bakoitzean zer dagoen entzutera”.

Jarduera berezia

Urteekin kontzertu saioak antolatzen eta egokitzen asmatu dute. “Lehen aldian hamar kontzertu egin genituen aldi berean. Baina jendea kexatu egin zen, ezin zituztelako talde guztiak ikusi. Beraz, moldatu egin ditugu”. Jarduera “bitxia” da. Eta, aurten, taberna gehiagok bat egin dute proiektuarekin.

Herriko musikari askoren lanak bertatik bertara ezagutzeko aukera ematen du jaialdiak. Beti izaten dute lekua Musika Astean. The Pushermen, Versen, Peri & Gros, Siroka… Harrobi handia eta kalitatezkoa eta profesional mordoa dituzte Urduñan.

Agertokiei dagokienez, hainbat izango dira: Romulo, Mugalde eta Amnesia Inn tabernak, besteak beste. Foru plaza, gaztetxea, Alondegia, Andra Mari eliza eta herriko kaleak ere astinduko dituzte batzuen eta besteen soinuek.

Izan ere, musika modernoaz gain, klasikoak eta herrikoiak ere izango dute lekua. Urduñako musika taldeen kontzertuak emango die hasiera ospakizunei, gaur. Hainbat taldek parte hartuko dute: Fita Fik musika eskolak, Biguri eta Barcina jota abeslariek, herri kantak abesten dituen taldeak, Fernando Egiluzek, Urduñako Oilarrak taldeak, Getxa Goi Txistu taldeak, Urduñako Abesbatza elkarteak eta Santa Zezilia bandak.

Bestelako jarduera bitxi bat ere prestatu du bandak berak: Kontzertua familian. Datorren asteko ostiralean egingo dute, Alondegian. Zinemako, telebistako eta telesailetako soinu banden abestien kontzertua emango dute. Jarduera horrek ez daukala berritasunik aitortu du bandak berak. Baina, musikaz gain, bideo zatiak eta mozorroak ere baliatuko dituzte.

Familia osoarentzako ikuskizuna izango da. Hala iragarria zuen Jesus Urrutia Graciak. Santa Zezilia bandaren zuzendari gonbidatua da bera: “Denek gozatuko dute, adina gorabehera. Oso melodia ezagunak ditugu esku artean: Game of Thrones telesailarena eta The Magnificent Seven filmarena, kasurako. Haurrentzako filmen doinuak ere izango dira. Musikaren festa handi bat izan dadin saiatuko gara”.

Berritasunak eta emozioak ematen diote xarma musikari, haren esanetan. “Jendeak gustuko izaten du musika klasikoa, eta ez da galdu behar; beti egongo da hor. Esperimentatzeko aprobetxatu behar dugu, ordea, eta gauza berriak egin behar ditugu”.

Urteetan musika talde edo eragile bakoitzak bere kabuz antolatzen zituen musika emanaldiak bateratu egin ditu Musika Asteak. Santa Zezilia bandak lan handia egin du hainbat urtetan. Hala sinetsita dago Eriz Perez. “Oso garrantzitsua da musika banda bat izatea Urduña bezalako herri txiki batean. Tradizio handiko elkartea da”. Taldeak egitarau propioa du jaialdiaren barruan.

Musika Astearen sustraiek heldu diote Urduñari; urteekin finkatu egin da jaialdia. “Jendea zain izaten da, euren agendetan sartua izaten dute”. Etorkizunean ere bide horretatik jarraitzeko modua izan nahiko lukete. Eta berritasunak ere ez dituzte baztertu. “Ondo legoke pauso bat aurrera ematea”. Hori lortzeko bidea egiten lagunduko dieten bidelagunen bila jarraitzen dute. “Bisitariei bertaratzeko deia egin nahi diegu. Asteburu bakar batean hogei kontzertutik gora ikusi ahal izango dituzte gurea bezalako herri txiki batean”.

Malenkonia doinuak kulunkan »

Natalia Salazar Orbe
Begiak itxi, eta New Yorkeko jazz klub bat irudika dezake entzuleak. Tronpeta, saxofoi zein gitarra jolearen mugimenduak, haren keinuak eta arnasa hartu eta botatzeko prozesua sumatzen dira. Kontzertuak gertu-gertutik jarraituta, a…

Aldaketen hiriburua »

Ainhoa Larrabe Arnaiz
Begi birekin begiratu beharrean, bi objektiborekin begiratzen zion Jesus de Etxebarria argazkilari bizkaitarrak munduari (Bilbo; 1882-1962). Argazki kamera hartu, eta hiru dimentsiotan Bilbo betieretzeko saioa egin zuen. Modernoa …