Hasi da hondartzen denboraldia »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Ekainarekin batera, atzo zabaldu zen hondartzen denboraldia Bizkaian. Iraila amaitu arte egongo da indarrean, eta, lau hilabete horietan, aldundiak urteroko zerbitzuez hornituko ditu hareatzak. Segurtasuna eta garbitasuna ardatz izango dituen programak 5,6 milioi euroko aurrekontua izango du.

292 pertsonak zainduko dituzte hondartzak, egunero. Gehienak salbamendu eta sorospenerako langileak izango dira: 173. Horiez gain, 89 langile arituko dira garbitzaile, eta 30 hondartzain.

Hain zuzen, segurtasuna da, azken urteetan, hondartzak bisitatu dituztenek hobekien baloratu duten alorra. 10 puntutik 8,68ko nota eman diete erabiltzaileek. Batez besteko hori gainditu du sorosleen zerbitzuak: 9,72ko puntuazioa eman diete herritarrek, eta bainurako segurtasunari, 9,40koa. Hondartzainen eraginkortasunari 8,30 eman diote.

154 sorosle

Salbamendu eta Sorospen Zerbitzua 154 soroslek eta beste 19 pertsonak osatuko dute. Bestelako langile horien artean daude koordinatzaileak, logistikan aritzen direnak eta laguntza patroiak. 88 sorosle arituko dira egunero lanean, Bizkaiko 23 hondartzatako postuetan: zazpi egongo dira Areatzan, bi Areetan, bost Ereagan, lau Arrigunagan, hiru Gorrondatxen, bost Barinatxen, zazpi Arrietara-Atxabiribilen, bi Muriolan, lau Plentzian, sei Gorlizen, bi Armintzan, zazpi Bakion, bi Aritzatxun, bi Laidatxun, hiru San Antonion, bi Toñan, sei Laidan, lau Lagan, bi Ean, bi Ogellan, hiru Isuntzan, bost Karraspion, eta bi Arrigorrin. Erreserbako beste sorosle bat ere egongo da.

Haien lana behar bezala egin ahal dezaten punta-puntako ontzi eta makinak izango dituztela azaldu du Elena Unzueta Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatuak, denboraldiaren xehetasunen berri emateko Lekeition egindako agerraldian.

Hala, lau salbamendu ontzi izango dituzte eskura sorosleek, eta beste zortzi errespetu ontzi Bilbo, Getxo, Bermeo eta Ondarroako biltegietan. Uretako lau motor ere edukiko dituzte, eta, biltegietan, beste bost. Horrez gain, erreskaterako hiru quad eta bederatzi buggy, lur orotarako hiru ibilgailu eta zazpi auto biltzen dituen flota ekologikoa ere izango dituzte. Zaintza lanetarako hamalau dorre jarri dituzte, eta osasun zerbitzuak eman ahal izateko desfibriladoreak, glukometroak, pultsometroak eta beste ere izango dituzte.

Zaintzarako lanak hondartzainek osatuko dituzte. 30 arituko dira lanean, guztira, eta 10:00etatik 20:00etara bitarteko zerbitzua emango dute. Salbamendu eta Sorospen Zerbitzuarekin, Udaltzaingoarekin eta Ertzaintzarekin elkarlanean arituko dira.

Segurtasuna bermatze aldera, Ume Galduak izeneko eskumuturrekoen zerbitzua mantenduko du aurten ere aldundiak, gurasoek horietan telefonoa idatz dezaten. Haurrak galduz gero, gurasoen bilaketa nabarmen errazten du zerbitzuak, eta iaz 18.000 pertsona inguruk erabili zuten.

Birziklatzea sustatzeko

Garbitasuna da hondartzen denboraldian aldundiak gehien zaintzen duen beste alorra. Programaren aurrekontu osoaren ia erdia jaten dute garbiketa lanek: 2,2 milioi euro. Eta horixe da, erabiltzaileek segurtasunaren ondoren hobekien baloratzen dutena. 89 langile arituko dira garbitze lanetan. Berritasun gisa, aurten zaborren gaikako bilketan indar egin nahi dutela adierazi du Unzuetak, eta, horretarako, plastikoa birziklatzeko 15 edukiontzi gehiago jarriko direla nabarmendu du.

Aldi berean, kontzientziazio kanpaina ere jarriko du martxan. Hartarako, informazio karpa bat jarriko du aldundiak. Ibiltaria izango da karpa, eta Bizkaiko kostaldeko hondartza guztietatik igaroko da, hilaren 12tik aurrera. Jendea informazio gune horretara erakarri nahian, janaria banatuko duen furgoneta bat ere ibiliko da karparekin batera, hilaren 23an hasita. Bizkaiko hainbat produktu banatuko dituzte postu horretan.

Garbitasunari 7,76ko puntuazioa eman zioten iaz erabiltzaileek, eta balorazio hori mantendu edota hobetu nahi du aldundiak. Hartarako ahaleginetan ari dela esan du Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatuak, baina ohartarazi du herritarren inplikazioa ere behar dela hondartzen egoera hobetzeko: “Guztiok egin behar dugu gure ekarpen txikia hondartzak hobetzeko”. Hartara, hareatzak garbi edukitzera eta zaborrak dagokien edukiontzietan botatzera deitu ditu erabiltzaileak.

Euskaraz, lagun giroan »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Egitea da gakoa. Hobeto edo okerrago, baina egitea. Euskaraz bizitzeko gaitasuna nahi duenak euskaraz egin beharra du; jardunean zuzenduko ditu okerrak eta eskuratuko ahalmenak. Horixe da mintzalagunen zioa: euskaraz mintzatuz ikastea euskaraz mintzatzen. Horretan diharduten milaka lagun daude Euskal Herrian: 6.000 bat, 120 herritan. Horietatik 1.200 inguru (%20) bidelagunak dira. Euskara ikasi nahi dutenei laguntzeko helburuz, haiekin aldiro euskaraz aritzen diren euskal hiztunak. Hitzordua dute horiek guztiek bihar, Derion: Mintza Eguna dute, hamabigarren urtez. Euskaltzale guztiei zabaldu diete deialdia antolatzaileek. Mintzalagunen eta gainontzeko euskaltzaleen arteko sarea jai giroan osatzen laguntzeko gonbita egin du Topaguneak.

Nafarroatik egin du jauzi ekinaldiak Bizkaira. Atarrabian izan zen iazko edizioa, eta Beran duela bi urtekoa. Aurrez, Murgian, Elgoibarren, Santurtzin, Elizondon, Arrasaten, Gasteizen, Getxon eta Donostian eginak dira. Lehenengo saioa, 2006koa, Iruñean izan zen. Ikasturteari amaiera eman, eta jai giroan euskaltzaleen sarean sartzea da egunaren helburua; ondo pasatuz euskararen munduan murgiltzea.

Eta positiboa da jarduna, Arrate Illaro Etxebarria Euskaltzaleen Topaguneko kidearen esanetan; bai eguna bera, eta bai mintzalagunen programa osoa. Giro oneko lagunarteak sustatzen dituzte halako saioek, eta euskarara batzeko gogoa indartzen dute. Illaroren hitzetan, giltzarria da hori: “Motibazioak asko eragiten du euskaraz bizitzeko pausoa ematerakoan. Gaitasunek badute indarra, baina are indar handiagoa du motibazioak”.

Hori dela eta, euskarara batu nahi dutenak “esperientzia positiboen bidez” erakartzen saiatzen dira: “Garrantzitsua da euskaraz bakarrik izango den esperientzia positibo bat bizitzea”. Urteetako lanak erakutsi dio euskararekiko atxikimendua lortzen dela horrela, eta horixe da bai Topagunearen eta bai mintzalagun proiektuen zio nagusia: “Motibazioaren bidez hizkuntzarekiko atxikimendua lortzea”.

Hori dela eta, mintzalagun proiektuak lagun giroan gauzatzen saiatzen dira; ekinaldi atsegin gisara, eta jolasa tartekatuta. Jai giroan egingo dute Mintza Eguna ere, hizkuntzarekiko lotura festa giroan josita. Musika, dantza, kantua eta jana izango dira egunaren ardatz nagusiak, horregatik. Edonola ere, ondo pasatzeaz gain euskaraz mintzatzea helburu izanik, egitarau “sinplea” prestatu dutela azaldu du Illarok.

Emaitza onak

Eta fruitua ematen dute halakoek, antolatzaileen esanetan. Mintzalagunek ikasturte amaieran egiten duten balorazioan adierazten dutenez, programan izen ematerakoan zituzten helburuak bete direla ikusten dute; euskaraz aritzeko tresnak eskuratu eta euskaraz hitz egiteko lotsa kentzen dutela. Bide horretan laguntzaile dituztenak ere “asebeteta” sentitzen dira: “Normalizazio prozesuan eragile aktibo direla ikusten dute, eta ikasten ari direnek euskaraz aritzeko konfiantza hartzen dutela”. Ondorioz, asko dira mintzapraktika programetan urtetik urtera jarraitzen dutenak.

Askotariko profilak batzen ditu egitasmoak. Euskaltegietan jardundakoak zein ari direnak dira horietako asko. Beste asko, eskolan euskara ikasi baina urte askoan hitz egin ez, eta jarduteko gaitasuna galdu dutenak. Guraso izandakoan pizten zaie, horietako gehienei, hizkuntza berreskuratzeko nahia. Euskara jakinda inguruan euskaldunik ez dutenak dira beste hainbat. Edonola ere, “praktikatzeko beharra” da guztiek sentitzen dutena; euskaraz gehiago egiteko nahia.

Begirada urrunago jarrita

Gaur egun mintzalagunen proiektua egonkortuta dagoela esan liteke. Duela urte batzuk, talde asko sortu ziren; batez ere, hiriguneetan. Halako hazkunderik ez da azken urteetan, baina sortu ziren taldeak mantendu egin dira, eta noizean behin sortzen da talde berriren bat. Mintzataldea duten herrietan, ezaguna da, gainera, proiektua.

Baina urrutirago joan nahi du Topaguneak; euskaraz aritzeko ohitura mintzaide taldeetatik harago hel dadila. “Mintza praktika bada pauso bat euskaraz bizitzeko, baina beste bide batzuei ere heldu behar zaie”. Aktibazioa sustatzeko asmoa du, beraz, ikasten ari diren horiek euskara egunerokoan erabil dezaten.

Mugikortasun iraunkorra helburu »

Udalak ez duela Bilbo barruko eguneroko joan-etorriak bizikletaz egiteko eredurik bultzatzen salatu du Biziz Bizi elkarteak. Bidegorriak egiteko udalak duela hamar urte onartu zuen plana gauzatu gabe dagoela ekarri du gogora. Plan hura oinarri hartuta, mapa bat eta neurri batzuk proposatu dizkio. - Irakurri gehiago...

Kolokan dagoen eredua »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Errieta kolektiboa merezi dute bizkaitarrek, Unai Rementeria lurraldeko ahaldun nagusiaren arabera. “Erlaxatu” egin dira herritarrak azken urtean: “Ez dugu intentsitate berarekin birziklatzen. Egunerokoaren parte izan beharko luke birziklatzeak, baina datuek erakusten dute ohituretatik kanpo geratu dela”. Aldundiak emandako datuen arabera, iaz 605.000 tona hondakin bildu ziren Bizkaian, horietatik 247.000 gaikako bilketaren bidez; beraz, hondakinen %43,78 besterik ez da jaso birziklatzeko moduan. Egoera iraultzeko, kontzientziazio kanpaina bat abiatuko du aldundiak datozen egunetan. Diputazioak datu horiek eman dituen aste berean, Bizkaiko Zero Zabor plataforma sortu dute 40tik gora eragilek, erakundearen jarduera nahikoa ez dela iritzita. “Lurraldeko hondakinen kudeaketa eredua birpentsatzeko helburua” plazaratu dute.

Zaborra pilatzen ari zaio Bizkaiari, eta arazo bihurtu zaio orain arte eztabaida politikoetatik kanpo mantendu duen auzia; azken urteetan estalitako eztabaidak atera zaizkio berriz. Gipuzkoako atez ateko zabor bilketarekin sortutako ika-miken harira, Iñaki Azkuna Bilboko alkate zenak esan zuen Bizkaian herritarrek ez dutela zaborrarekin kezkatu behar; poltsan bildu eta edukiontzira atera besterik ez dutela herritarrek, kudeaketa erakundeen esku zegoela. 2015ean, Bizkaian %67,7 birziklatzen zela esan zuen Iosu Madariagak, orduan Ingurumen diputatua zenak. Ekologistak Martxan elkarteak datuak faltsuak zirela salatu zuen orduan, baina aldundiak ez zuen atzera egin. Handik bi urtera erakunde berak kaleratu berri dituen datuek agerian utzi dute azken urteetako datu eta adierazpenak ez datozela bat errealitatearekin.

Kaleratu berri diren datuak hobetzeko neurriak hartu nahi ditu erakundeak, eta Gero arte. Birziklatu eta atzera itzularazi kanpaina abiatu du hondakin “gutxiago” sortzeko eta sortzen direnen birziklatzea eta berrerabilera sustatzeko. Zehazki, birziklatze tasa %67ra igotzeko erronka hartu du erakundeak. Izan ere, Europako Batasunak hiriburuetan birziklatze tasa igotzeko konpromisoa hartu zuen 2015ean, eta, planarena arabera, %65eko tasa izan behar dute udalek, gutxienez, 2030ean. Horregatik, 17,6 milioi eurotik gorako ekarpena egingo du diputazioak aurten, norabide horretan aurrera urratsak egiten hasteko.

Lurralde osoari egiten dio mesede hondakinen kudeaketa egokiak, ahaldun nagusiaren arabera: “Bruselak proposatzen duen ekonomia zirkularraren ereduak bultzada emango dio lehiakortasunari, hazkunde ekonomiko iraunkorra sustatuko du, eta lanpostu berriak sortzen lagunduko du. Gehiago birziklatuta, udalen eta mankomunitateen gastua gutxituko da, eta, horietan gutxiago gastatuta, funts gehiago erabil daitezke beste zerbitzu publiko batzuetarako. Birziklatzea apustu zentzuduna eta egin beharrekoa da, ezinbestekoa lurralde moderno eta arduratsua izan nahi badugu”.

Eredu agortua

Iaz bukatu zuen 2005ean aldundiak ezarritako Bizkaiko Hiri Hondakinen Kudeaketarako Plan Integrala (BHKPI), eta oraingoz luzatu egingo dute plana, inolako berrikusketarik egin gabe. Hondakin plan hori berriz begiratzea da, hain zuzen, Bizkaian sortu berri den Zero Zabor plataformaren helburua. 40 eragile baino gehiagoren atxikimendua lortu du, eta datozen asteetan indarrak biltzen jarraituko dutela azaldu du Josetxo Alvarez plataformako kideak. Askoren artean, ELA, LAB eta CCOO sindikatuak, EH Bildu eta Ahal Dugu talde politikoak, Bizilur, Mugarik Gabe, Mundubat eta Sin Plastico gizarte eragileak eta hainbat elkarte ekologistak egin dute bat ekinaldiarekin. “Bizkaiko udaletara joko dugu atxikimendu gehiagoren bila”.

Alvarezek argi du: hondakinen kudeaketa eredua jarri behar da auzitan. “Premiazkoa da kudeaketa eredua birpentsatzea; betiere, gizartearen interesak aintzat hartuz. Rementeriak dio erlaxatu egin garela bizkaitarrak, eta gero eta gutxiago birziklatzen dela. Baina irakurketa beste norabide batean egin beharko litzateke; izan ere, aldundiak ez du arretarik jarri, Zabalgarbi errauste planta duelako, eta gure zaborra beharrezkoa duelako errauskailuak funtzionatzeko”.

Plataformak salatu duenez, aldundiak ez ditu eraikitzen beharrezko azpiegiturak birziklatzea posible izan dadin. Kontrara, Bizkaiko hondakinen tratamenduaren ardatza da Zabalgarbi, Alvarezen arabera, eta planta hori da birziklatzeko oztoporik handiena, haren esanetan.

Kontraesanez beteta dago Zabalgarbi. Sortzen diren hondakinak erretzeko da planta, baina ingurunean sekulako kalteak eragin dituela azaldu dute azken urteetako txostenek. Euskal Herrian CO2 gehien isurtzen duten enpresen artean hirugarren da —235.000 tona isuri zituen 2014an, 165.000 autok isurtzen dutenaren parekoa—, eta, Tecnalia enpresak 2015ean egindako ikerketaren arabera —Bizkaiko Hiri Hondakinen Balorazio Plantaren inguruko ur, landare eta lurraren kalitateari buruzko azterketa—, 2005ean Zabalgarbi ireki zenetik hirukoiztu eta laukoiztu egin da inguruko landarediak daukan artseniko kantitatea. Metal astuna da artsenikoa, eta arriskutsua da osasunarentzat. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, minbizia eragiten du hura etengabe kontsumitzeak.

Material organikoa

Birziklatzen ez den materiala erretzen da Zabalgarbin, eta, diputazioaren arabera, azken lau urteetan zerbait gutxitu da zabor mota hori: 369.252 tona jaso ziren 2013an; iaz, berriz, 356.631 tona, %3,42 gutxiago. Balantze baikorra egin du horregatik aldundiak. Edonola ere, Zabalgarbira iristen den zabor nahasia jatorrian ez bereizteagatik bihurtzen da, askotan, birziklaezin.

Horrez gain, errauskailura eramaten den zaborraren zati bat errauts eta zepa bihurtzen da, eta bestelako zabortegietara eramaten dituzte hondakin horiek: Larrabetzu eta Igorrera zepak, eta Zalla eta Lemoako zabortegietara errautsak. Gurpil zoroaren antza du, plataformaren ustez: zaborren tratamenduaren eraginez hondakina sortzen da, eta zabortegiak behar dira horrentzat ere. Alegia, desagertu ordez, bestelako zaborra sortzen du Zabalgarbin tratatutako zaborrak.

Aldundiaren arabera, Bizkaiko biztanle guztiek eskura dituzte gaikako bilketa egiteko baliabideak, eta gehiago eta hobeto birziklatzea errazten du horrek. Diputazioaren hondakinak kudeatzeko planak jasotzen duenez, materia organikoaren %4,5 bereizi behar zen 2016 urterako. Gaur egun, %1,14 besterik ez da jasotzen, ordea, Alvarezen esanetan. Salaketa sakonagoa ere egin du: “Organikoa zaborraren %40 da, eta ez da horren tratamendua egiteko proposamenik egiten. Oro har, erakundeek ez dute bultzatu organikoaren bilketa”. Gipuzkoan eta Bizkaian 2016an zenbat material organiko jaso zen aztertu besterik ez dago kantitateaz jabetzeko: Bizkaian 6.613 tona jaso ziren —1.148.000 biztanle ditu—, eta Gipuzkoan, berriz, 42.604 tona —717.000 herritar bizi dira bertan—.

Gaur egungo sistemak ez du balio, Bizkaiko Zero Zabor plataformako kidearen arabera. “Agortuta dago. Hondakinik ez sortzea lortu behar dugu, eta Zero Zabor plataformak ildo horretan egingo du lan aurrerantzean”. 2005ean martxan jarritako hondakinen kudeaketa planari ari zaio jarraitzen aldundia. Plataformako kideek uste dute zaharkituta dagoela eta beharrezkoa dela berriz aztertu eta bestelako neurriak hartzea.

Plan berritu bat egiteko oinarriak ere adostu dituzte plataforman bildu diren eragileek: konpostatzea bultzatzea, ontziak birziklatzea sustatzea, Europako Batasuneko hainbat tokitan ezarri den itzultze sistema aztertzea, merkataritzan eta dendetan bereizitako bilketa bultzatzea eta heziketa kanpainan aurrera pausoak ematea, besteak beste.

Lanerako baliabideak sortzea eta herritarren artean diskurtso berriak eratzea da plataformaren helburua. “Tokian tokiko kudeaketa ardatz hartuta, hondakinik gabeko gizarte jasangarriago baten alde egingo dugu lan, eta aldundiari presio egingo diogu neurriak har ditzan”.

Hasi dituzte Bilboko Plaza Eliptikoan dagoen arrano frankista kentzeko lanak »

Aitziber Laskibar Lizarribar

Arrano frankistaren zantzuak desagertzear dira Bilboko Plaza Eliptikotik. Espainiako Ogasun Ministerioaren egoitzaren goialdean dagoen armarri handia arranorik gabe geratuko da. Burua, hegoak, hankak eta koroa kenduko dizkiote ikurrari, izaera frankista ezabatzeko. Urte luzeetan hainbat eragilek egindako eskaeraren ondoren, Memoria Historikoaren Legea beteko da aurki. Astelehenean hasi ziren ipintzen lanak egiteko beharrezkoak diren aldamioak. Bilboko Udalak uztailaren 27ra arteko baimena eman dio ezabatze lanak egingo dituen Gurtek enpresari, aldamioak eta lanaren hondakinak jasotzeko edukiontzia bertan izateko.

Aste honetan aldamioak jarrita, ikurra “datozen asteetan” kentzea aurreikusten dute lana gauzatzeko arduradunek. Arranoa desagerrarazteaz gain, eraikinaren aurrealde osoa eta hegala garbitu, eta iraizgaitz bihurtu beharko dute eremua langileek. Hartara, 340 metro koadrotan egingo dituzte lanak, eta 136.500 euro beharko dira hartarako.

Ez da izan lehen saioan

Bilbok duen ikur frankistarik esanguratsuena da Plaza Eliptikokoa; bai lekuagatik beragatik, bai duen tamainagatik, bai harrian zizelkatutako armarria izateagatik, eta bai duen ikusgarritasunagatik. Baina frankismoaren adierazgarririk argiena izan arren, ezezkoak jasoak dituzte hura kentzeko eskaerek. 2002. urtean, Iñaki Azkuna alkatea buru zuen udalak armarri frankista kentzeko baimena ukatu zion Ogasun Ministerioari. Udaleko Ondare Batzordeak gomendatu zuen eskaera atzera botatzeko, armarriak duen “eskultura balioagatik”.

2014. urtean, Eusko Legebiltzarrak aho batez eskatu zuen sinbolo frankistak kentzeko; tartean, Plaza Eliptikoan dagoena. Urte berean, Eduardo Sanz Madrilgo abokatuak Bilboko Udala salatu zuen, besteak beste, Memoria Historikoaren Legea urratzeagatik. Bilboren kasuan, Plaza Eliptikoko ikur frankista aipatzen zuen abokatuak. Ikurra kentzea ez dagokiola udalari erantzun zuen epaileak; eraikinaren jabetza duen Ogasun Ministerioa dela horren arduradun. Eta harengana jo zuen abokatuak. Ogasun Ministerioak Bilboko Udalari lanak egiteko baimena eskatu zion, eta orain eman dio baimena udalak. Iazko urte amaieran izan zen.

Lehenago ere, hainbat elkartek eskatu dute Plaza Eliptikoko arrano frankista kentzeko. Eskaera formalak, agerraldiak eta protestak egin dituzte. Ahaztuak elkartea da horietako bat. Erabakia ontzat hartu arren, “berandu” datorrela ohartarazi du orain.

Edozein kasutan, lanak egiteko aldamioak jarri dituzte, eta aste gutxitan ezabatuta egongo da Plaza Eliptikoko ikur frankista.

Zerbitzua izatetik harago »

Gero eta ikastetxe gehiagok jartzen dute ezbaian Eusko Jaurlaritzak 2000. urtean ezarritako eskola jantokien kudeaketa. Araua alda dezan indar egiten ari dira Berton Bertokoa Durangaldeko egitasmoko kideak, eta bat egin dute eskualdeko bederatzi ikastetxetako Eskola Kontseiluek ere. - Irakurri gehiago...

Maldari aurre egin ezinik »

Natalia Salazar Orbe

Eremu ikusgarria da Bilboko Mallonako Galtzadena; Donejakue bidea handik pasatzen da. Paisaia polita da. Zazpikaleetako Unamuno plazatik gora Begoñarantz doan kalea da. Aldapa hori oso maldatsua da, ordea. Eskailera mordoari egin behar diete aurre egunero bertako bizilagunek etxetik auzora jaitsi eta igotzeko. Auzokoek oso gustuko dute eremua, baina konponbideren bat behar dute. Sakon aztertu ondoren, proposamen bat jarri dute mahai gainean: Begoñako metroaren igogailua doan erabiltzeko aukera izan nahi dute. Horrez gain, sinetsita daude Santo Domingo Guzmanera arteko igogailu batek haien egunerokoan lagun lezakeela.

Kexu dira. Adinekoentzat eta mugikortasun arazoak dituztenentzat gero eta zailagoa da auzotik ateratzea. Hala ekarri du gogora Javier Muñozek. Bihotzean auzo elkarteko presidentea da bera: “Osasun arazo bat izanez gero, etxera ezer ordaindu gabe iristeko aukera izan beharko genuke. Gurpil aulkia dutenek handik jaisteko aukera izan beharko lukete”.

Ezinegona adierazteko protestak ere egin dituzte. Irisgarritasuna hobetzeko neurriak gura dituzte. Konponbidea ez da erraza. “Ez dugu nahi ez arrapalarik, ez eskailera mekanikorik. Zaratak sortzen dituzte”. Horrez gain, paisaia aldetik balio handiko kalea izanik, sakon hausnartu behar dituzte aukerak. “Goiko aldean arrapala bat jartzea azter liteke, eragin bisuala handia ez bada”.

Hiru dira iristeko arazoak sortzen dituzten eremuak: Mallonako Galtzadak, Santo Domingo Guzman urbanizazio pribatua eta Gurutzea. Arazoa larria dela diote. “Anbulantziarik ezin da pasatu. Zaborra botatzeko ere, beheko alderaino joan behar dugu”.

Arkeologia museoaren ondoan igogailu bat dago, Prim kalean. Mallona kalean plataforma bat urbanizatu dute oraintsu, eta haraino iristen da igogailua. “Horri esker, Mallonako hirugarren zenbakiraino iristen gara. Hala, 1, 3 eta 5 zenbakietara iristeko modua bermatuta dago. Baita 9.erako tarte handi batera iristeko modua ere”. Santo Domingo Guzmanekoek uste dute posible dela plataforma horretatik euren urbanizazioraino iristea. Eta igogailu berri bat proposatu dute. Bihotzean elkarteak babestu egingo du proposamena, urbanizazioko bizilagunek aurrera egitea erabakitzen badute. Elkarteak batzarra eskatuko du udalarekin, euren eskaerak serio aurkezteko.

Metroaren arazoak

Irisgarritasun arazoak gutxi ez, eta metroaren hirugarren lineak ere buruhausteak sortu dizkie Mallonako Galtzadak kaleko hainbat bizilaguni. Linearen obren ondorioz, arrakalak sortu dira zenbait etxebizitzatan. Horrez gain, zarata handiak pairatu behar dituzte.

Metroa egiteko lanei duela bi urte berriz ekin zietenean sortu ziren arazoak. Kalean, eraikinetan eta etxebizitzetan arrakalak azaldu ziren. Irune Uria izan zen kaltetuetako bat. Fatxadakoak konpondu zituzten, eta etxe barrukoak konpontzeko diru laguntza eman zioten.

Baina arazoak hor dirau. Apirilaren 8an, metroa martxan jarri aurreko asteburuan, zaratak entzuten hasi ziren. “Geroztik, metroaren hirugarren linea egunero, orduero, denbora guztian entzuten dugu. Zarata handia egiten du. Sei minutuan behin trumoiarena bezalako zarata entzuten dugu. Zoramena da”.

Metro zerbitzurik ez dagoenean ere, zaratek ez dute etenik, gainera. “Gauez ere entzun egiten da. Esan ziguten probak egiten aritzen direla trenekin eta gidariekin”.

Eusko Trenbide Sareak da hirugarren linea hori kudeatzearen arduraduna. Asteon jarri da harremanetan enpresa Uriarekin. “Esan didate deituko didatela, eta etorriko direla neurketak egitera. Dardara eta zarata zenbatekoak diren ikusi nahi dute”.

Metroaren lehenengo eta bigarren lineen geltokiaren gainean dago Mallonako Galtzadak. “Horrekin ez dugu izan arazorik. Obren ondorioz izan genituen molestia batzuk. Gainerakoan, metroak primeran funtzionatu du”. Orain, zaratez gain, arrakala gehiago ikusi ditu. “Txikiak dira, baina, honek jarraitzen badu, arazoa larriagoa izan daiteke. Nahiz eta dardara txikia izan, kontua kezkagarria da guretzat”.

Kalea etxe bihurtuta, halabeharrez »

Natalia Salazar Orbe
Kale gorrian nago. Horixe da nire egoera”. 23 urteko gazte baten hitzak dira. Angel du izena. A-8 autobideko zubi baten azpian bizi da, Gurutzetan. Garita zahar baten barruan. Han ditu bere ondasun guztiak. Lau hilabete daramatza e…

Arnasa luzeago baten bila »

Lander Muñagorri Garmendia

Gisa honetako makinek beste denbora batera eramaten gaituzte; baina ez soilik denbora kronologikora, baita beste erritmo batera ere. Denbora bizitzeko beste modu batera”. Hori dioen bitartean, inauguratu berri duen Erredakzioa egitasmoaren lokalean dago Tania Arriaga kazetari eta EHUko irakaslea. Mende inguru duen inprenta zahar bat dago sarreran, eta, barrurago joanez gero, berunezko eta egurrezko tipoz betetako armairu bat, edo txibaletea. Iragan kutsua dario inguruari, eta horiek eramaten dute Arriaga beste denbora edo beste erritmo batera. Kazetaritzari askotan falta zaion arnasa luzeago edo pausatuago hori eman nahi dio makina horiekin, garai horietan egiten zen lanaren modua gaur egun egiten jarraitzeko. Makina badute, eta, hilabete barru inguru, erreportaje batekin osatutako Minerva aldizkaria ere argitaratuko dute, besteak beste inprentako makina zahar hori erabilita.

Bilboko Solokoetxe auzoan dago Erredakzioaren lokala, La Taller grabatu gunearen parez pare. Hain zuzen, La Tallerren hedapena dela azaldu du Arriagak. “Maite [Martinez de Arenaza, La Tallerreko arduraduna] grabatuekin dabil, eta arte grafikoa egiten du; berak erabiltzen dituen makinak eta hau aski hurbil daude elkarrengandik”, dio, inprentari erreferentzia eginez. Azken finean, bietan teknika grafikoa eta inprentaren erabilera partekatzen dute, eta horregatik daude horren hurbil elkarrengandik. “La Tallerren, teknika grafikoen bidez sortutako arte irudien ekoizpena da helburua, eta Erredakzioa, berriz, testuak ekoizteko eta hedatzeko bulego gisa pentsatu dugu”. Baina, finean, kazetaritza berreskuratu nahi du Arriagak, dena presaka egin behar hori alboratu, eta patxadaz egindako lanak ekoiztu nahi ditu espazio horretan. Eta horretarako daukate gaur egun erabiltzen ez den inprenta bat.

Minerva aldizkari hori izango da gune horrek eskainiko duen lehen proiektua. XIX. mende amaiera eta XX. mende hasierako aldizkari ilustratuen itxura eman nahi diote aldizkariari, eta, horretarako, kazetari eta ilustratzaile bati egingo diote testua eta irudiak egiteko enkargua. Lehen zenbakia ekainaren erdi aldera argitaratzea aurreikusten du Arriagak, eta Mirentxu Purroyk AEBei eta Donald Trumpi buruz idatzi duen erreportajea izango du ardatz. Ilustrazioak egiteko ardura Higi Vandisi eman diote. Aldizkariak testu bakarra izango du, eta kazetaritza lanari berari prestigioa emateko modu bat izango da. “Produktua bera artea balitz bezala saltzea izango da asmoa, kazetariaren lanari balioa emanez”. Aldizkariaren 250 ale inprimatuko dituzte; edizio mugatua, beraz.

Hala ere, aldizkaria ez dute eskuratu berri duten makinan inprimatuko. Ez, behintzat, osorik. Hala egitekotan, orri guztietako testuak eskuz osatu beharko baitzituzten, lerro bakoitza osatuz, eta letra guztiak alderantziz jarriz. Duela mende bat egiten zen bezala. “Hala egiteak lan handia eskatzen du”. Azala, ordea, gisa horretan egingo dute, eta ilustrazioak ere inprenta horretatik pasatuta inprimatuko dituzte. Ilustrazio bakoitzaren fotograbatu bat egingo dute La Taller gunean, eta horiek inprenta horretan jarri ahal izango dituzte ondoren aldizkarian inprimatzeko. Testuak Deustuko Anotherpress inprentan egingo dizkiete. “Teknologia ezberdinak erabiliko ditugu aldizkari hau inprimatzeko”.

Aldizkari hori izango da espazio berritik aterako den lehen egitasmoa, “baina auskalo zer gehiago eman dezakeen”. Izan ere, plataforma zabala da Erredakzioa, eta inork gune hori erabili edo proiekturen bat garatzeko aukera izan dezan nahi du Arriagak. Horregatik, proiektu ezberdinei ateak irekiko dizkien espazio baten moduan definitu du Erredakzioa.

Makinak berreskuratzen

Iraganeko inprenta eta erredakzio bat sortzeko aukera aztertzen ari zirela topatu zuten makina honen erreferentzia Arriaga eta Martinez de Arenazak. “Kantabriako inprenta batean zeukaten, baztertuta eta hautsa biltzen; hori erosi, eta txibaletea eta gillotina bat ere oparitu ziguten”, gogoratu du. Lokal bat alokatu, eta bertan jarri dituzte makina hauek. “Auzoko adineko pertsona batzuk dagoeneko etorri dira inprenta ikustera, eta eurek lan nola egiten zuten erakustera”, dio. Arriagak ez du baztertzen etorkizunean makina horiekin dibulgazio lana egitea, kazetaritzako ikasleek ikus dezaten garai batean nola egiten zuten lan inprentetan.

Hain justu, horretarako balio dezake inprentako makina zahar horiek egungo kazetaritzako ikasleei erakusteak: beste patxada eta arnasa batekin nola lan egiten zen ikusteko. Oraingoz, ordea, aldizkari bat argitaratzen hasiko dira, “urtean bi zenbaki-edo”. Aurrerago emango duena ikusteko dago.

Etorkizuna, eztabaidan »

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Barakaldoko La Milagrosa ikastetxearen etorkizuna ez dago argi oraindik. Eskolak emateko eraikina eta titulartasuna, bi-biak zalantzan ditu La Milagrosak. Orain arte, Hijas de la Caridad kongregazioaren menpe egon da zentroa, baina proiektua bertan behera utziko zuela iragarri zuen duela urtebete. Era berean, alokairua bikoiztu die eraikinaren jabe Miranda fundazioak, eta ikastetxea ez da gai prezio hori pagatzeko. Hori ikusita, EH Bildu eta Ahal Dugu-k legez besteko proposamen bat aurkeztu zuten Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean, ikastetxearen etorkizuna bermatu eta publifikazioaren aldeko pausoak eman ditzala eskatzeko.

Joan den astean, Jaurlaritzak proposamena ukatu zuen. Hezkuntza komunitateak kooperatiba sortu eta ikastetxearen titulartasuna bere kargu hartzea nahi du Jaurlaritzak, eta, behin-behineko irtenbide gisa eta alokairuaren arazoari aurre egiteko, Barakaldoko EHUko Ingeniari Elkargoaren eskola zaharra eskaini dio zentroari.

Alokairua da La Milagrosako auzia ulertzeko gakoetako bat. 2014an, hilero alokairua igotzen hasi zen Miranda fundazioa, kuota bikoizteraino —urtebetean, 100.000 eurotik 250.000ra—, eta gastuari aurre egiteko baliabiderik gabe geratu da ikastetxea. Fundazioak zahar etxe bat ireki nahi du eraikinean, ikastetxeko kideen arabera, eta horregatik hartu du prezioa bikoizteko erabakia. Hortaz, baliabide ekonomikorik gabe eta titulartasun faltan dago ikastetxea orain; Hijas de la Caridad kongregazioak zentroa uzteko asmoa zuela erabaki ondoren, beste elkarte batzuen babesa bilatzen aritu dira La Milagrosako kideak: zehazki, Kristau Eskolarekin eta Ikastolen Elkartearekin; baina ez dute lortu ados jartzea.

Ikastetxea lekualdatzeko proposamenak egoera aldatu dezake, ordea, oraindik ez baitago guztiz baztertuta Hijas de La Caridad kongregazioak Barakaldoko zentroaren ardura berriz hartzeko aukera. Zentroak 3 eta 16 urte bitarteko 350 ikasle eta 39 langile ditu gaur egun.

Behin betiko irtenbide bila

La Milagrosaren titulartasunaren arazoa konpontzeko eta “ikastetxearen etorkizuna bermatzeko”, EH Bildu eta Ahal Dugu-k ikastetxea sare publikora gehitzeko proposamena egin berri dute Jaurlaritzan, baina osoko zuzenketa aurkeztu dute EAJ, PP eta PSOEk: batetik, ikastetxea kudeatzeko kooperatiba sortzea proposatu dute; eta, bestetik, behin betiko irtenbidea aurkitu arte eskola EHUko Ingeniaritza Eskolako eraikin zaharrera mugitzea. Barakaldoko Udalaren jabetzakoa da eraikina 2014tik, eta Jaurlaritzaren esku utzi du orain, La Milagrosako ikastetxearen auzia konpontzeko.

Jaurlaritzak onartutako proposamena ez da bideragarria, La Milagrosako hezkuntza komunitatearen arabera; kontrara, tranpatia dela uste salatu dute. “Ikastetxea ixtea hezkuntza komunitateari leporatu nahi diote. Gero, entzun beharko dugu irtenbide bat proposatu digutela eta ez dugula gauzatu. Baina ez da horrela, guk epe luzerako ikastetxearen jarraipen serio eta fidagarria defendatzen dugulako”.

Zalantzak besterik ez dituzte ikastetxeko guraso eta irakasleek. Salatu dutenez, matrikulazio kopuru minimoa eskatzen du Jaurlaritzak ikastetxeak zabalik edukitzeko, baina urtarrilean bukatu zen izena emateko epea. Berdin ingeniaritza eskolaren erabilerarekin ere. “Zergatik eskaintzen digute eraikin hori orain, hasieratik ukatu badigute?”.

Iritzi berekoa da EH Bildu koalizioa ere. Rebeca Ubera legebiltzarkideak “tristetzat” jo du Hezkuntza Sailak joan den astean hartutako jarrera. “Funtzio sozial inportantea betetzen zuen La Milagrosak Ezkerraldean, eta gaur agerian geratu da borondate politikorik ez dagoela arazoari aurre egiteko. Hirutariko gobernu berriak aurkeztu eta onartu duen zuzenketak hezkuntza komunitatearen bizkarrean uzten du ardura osoa, eta, hala, Jaurlaritzak eskuak garbitzen ditu. Tristea da horrelako jarrera izatea Hezkuntza Sailak”. Bestalde, gogorarazi du 350 ikasletik 181ek beka jasotzen dutela, eta beharrezkoa dela egoera aintzat hartzea.

Oihane Gisasola EH Bilduko Barakaldoko zinegotziaren arabera, herriak beharrezkoa du beste eskola publiko bat. Duela bi urte egin zuen udalak Ansio auzoan ikastetxe berria eraikitzeko eskaera lehen aldiz, eta Gisasolak gogorarazi du duela bi hilabete mozio bat onartu zutela Barakaldoko Udaleko osoko bilkuran, non Jaurlaritzari eskatu zioten eskola berri bat eraiki dezala.

Erlojuaren kontra dabiltza Barakaldoko La Milagrosa ikastetxean. Izan ere, bi hilabete besterik ez da falta ikasturtea bukatu eta udako oporrak iristeko, eta datorren ikasturtea non eta nola abiatuko duten argitu gabe dute oraindik.