Lur zatia »

Nerea Ibarzabal

Gizonak badu inguru latz bat menderatzeko premia, gizonak badu lehendik hor zegoena berak deskubritu duela esateko ohitura, gizonak badu berak deskubritutakoari bere izena jartzeko beharra. Halaxe egin zuen Ameriketara zeharo galduta iritsi zenean, eta halaxe egin du gerora ere beste hainbat gerra motatan.

Orduko konkista odoltsuaren berme gisa irauten dute europar —eta, noski, euskaldun— askoren abizenek kaleetan, hirietan, pertsonengan. Memoria diseinatzeko modu eraginkorra da; nahi adina kritikatuko dira zure ekintzak etorkizunean, nahi bestetan aldatuko dute gobernuz, baina zure izena bistan eta bizirik egongo da beti, ttak, hortxe, irabazlearen izena. Eta hain darabiltzagu naturalki izenok, hainbeste higatu du denborak iragana, non betidanik lekuak horrelaxe deitu izan direla sinesten dugun.

Gizonen lana jakintza dugu, jakintza oro da baliotsuago gizonena bada, osasungintza adibidez. Emakumeen gorputzak ere lur emankorra izan dira konkistarako, mapa zuriak, aurkitzaileek nahi dutena bistaratzeko edo ezkutatzeko. Edo ez al dituzu ezagutzen zure barruko kaleen izenak? Falopioren tronpak, Skeneren glandulak, Bartholinorenak, G puntua… begira zenbat gizon sartu zaizkigun kuleroetan!

Akaso ez dizu gehiegi axola izango, ez baitituzu organo horiek egunero aipatzen, ezta ikusten ere. Normala da. Baina gutxienez jakin beharko genuke nortzuk izan ziren gure gorputzen konkistako galtzaileetako batzuk. Alabaman, Sims izeneko ustezko mediku batek emakume beltz esklaboak erabili zituen jakintza ginekologikoaren aurrerapenaren izenean. Anestesiarik gabe operatzen zituen, “barkuetan animalien eran ekartzen zituzten” gorputz beltz haiek sentsibilitaterik gabekoak zirela sinetsita, eta baginako operazioak, “txikikeria” bat.

Torturatu zituen emakumeei irakurtzea eta idaztea debekatzen zitzaienez, Sims medikuaren egunerokoaren bitartez eman zen ezagutzera Anarcharen, Betseyren eta Lucyren historia. Fistula rektobaginala zutelako iritsi ziren Simsen eskuetara —hori erditze konplikatuek, bortxaketek… eragin dezakete, besteak beste—. Bost urte pasa omen zituzten gizon haren ospitalean sartuta, beste emakume batzuekin batera, etengabeko operazio eta froga mingarriak pairatzen. Anarcha izan zen luzaroen eutsi ziona: 30 operazio gutxienez.

Ez da ageri beraien izenik gorputzen mapa ofizialetan, baina kaleekin egiten den bezala —gutxiegitan oraindik—, izenak aldatuko bagenitu? Mugimendu feministetan Anarcha glandulak aipatzen dituzte, esaterako, Skene glandulen ordez —gizon hori Sims doktorearen jarraitzaile sutsua omen zen—. Eta Bartholinoren aurkikuntzari Betsey eta Lucy glandulak deitzea? Ederra, ezta? Gorputzak deskolonizatzea deitzen zaio horri.

Agian txorakeria bat irudituko zaie batzuei, “txikikeria”, eta agian ez dute inoiz glandula horiek aipatu beharrik ere izango. Baina nik badakit noren sinadurak ez ditudan nahi nire okelan, eta saiatuko naiz defendatzen geratzen zaidan lur zati bakarra.

Bizitza palko batean »

Igor Elordui Etxebarria

Palkoa da futbol-partida bat ikusteko dagoen lekurik txarrena. Horixe aurreko astean, gaur zortzi, lagunek —athleticzaleak eta bazkideak, eurak ere—, Athleticek eta Eibarrek jokatu zuten norgehiagokaren ostean egin zidaten galderari eman nion erantzuna.

Bizitzan ematen diren karanbola horietako baten graziaz, Athletic-Eibar partida ikustera San Mameseko ohorezko palkora joateko aukeraz baliatu nintzen. Eta joan nintzen, nahiz eta banekien neurea sentitzen ez dudan itxurakeriazko mundutxo hartan deseroso xamar sentituko nintzela; kuriositateagatik, besterik ez bazen ere, joan nintzen. Sartu orduko adierazi zidaten, oso era adeitsuan, gorbata jantzita behar nuela sartu eta, ez neukanez, arropazaindegian eskatzeko, hura jar nezan. Gorbatak segitzen du izaten, antza, horrelako eremu itxurazko (eta maskulinoan) sartzeko nahitaezko pasaportea. Jantzi nuen, bada, aginduzko janzkia; gorbata zuri-gorri dotorea, inoren begietan.

Jada barruan: moketa eta horma grisdun saloi handia, alderik aldeko barra luzea eta bospasei besaulki eta mahaitxo beltzak eta gorriak. Eta bereizketa soziologikoa: neure moduan joandako gorbatabako gizajo bakanon artean, garaiotan egiten dugun oro erakuts beharraren beharraz, dena zen sakelakoarekin ateratako argazki, bideo eta selfie. Ostera, janari eta edanari emanak ziren barraren eta mahaitxoen bueltan serieko gorbatadunak; aurpegiera zurrun eta molde finez. Partidako atsedenaldian errepikatu zen argazkia.

Eta partida bitartean? Bada, futbolari so, zelaira eta palkoa zuinkatzen duten hamaikatxo telebista-pantailetara adi, jokaldien errepikapenak ikusten, tarteka. Imintziorik ez, ordea. Ez oihurik ere. Gorbataren diktadurapeko protokoloari men. Orduan, inbidiaz begiratzen hasi nintzen Iñigo Cabacas herri harmailakoei, Eibar futbol-taldeko zaleei, nire lagunei… ohartuta, egun futbola den itxurakeria handian ere, ezer benetakorik egotekotan, hortxe dagoela: sentimenduen azaleratzean, bat-batekotasunean, etxean egindako ogitartekoan, artilezko txano eta lepokoetan…

Futbolean bezala da bizitzan. Azken batean, futbola, kirola bezainbeste, geure gizartearen adierazpen bat da. Ez dut neure burua justifikatu beharrik, baina futbola eta futbolzaleak arbuiatzeko tentazioari eutsi ezin diotenei esango diet Eduardo Sacheri idazle argentinarrak idatzi zuena Esperándolo a Tito ipuinean: Badago futbolak bizitzarekin, gauza garrantzitsuekin, zerikusirik ez daukala dioen jendea. Ez dakit zenbat dakien jende horrek bizitzari buruz. Gauza batekin ziur nago, ordea: ez dakite ezer futbolari buruz.

Luze joko luke gaiak, badakit (hurrengo baterako). Esan gura dudan gauza bakarra da gure gizartea, gure mundu hau, palkoz beterik dagoela; benetakoak zein alegiazkoak. Eta ez dagoela gauza hutsalagorik, absurdoagorik, bizitza palko batean baino.

Almendra »

Nerea Ibarzabal
Nerabezaroa hasten da almendra olioa dutxara iristen den momentuan, abisatu gabe. Amak ninjen bizkortasunez erreparatu die haztear dauden zure bular, sabel, izter eta ipurdiei, eta zas!, gauetik goizera pote bat gehiago duzu xaboien fam…

Segurtasunaren izenean »

Igor Elordui Etxebarria

Gabonak ez dira izan aurten, preseski, Bilbon, telebistako iragarkiek, merkataritza-gune eta eguberrietako parafernalia horrek guztiak erakutsi gura izaten diguten ontasunaren eta alaitasunaren alegoria: gazte batek begia galdu zuen beste gazte-talde batek, hari lapurtu guran, eraso egin eta gero. Ibon Urrengoetxea hil zuten adin txikiko bik. Autodun batek bi oinezko harrapatu zituen, eta larriki zauritu. Gazte bati lau labankada eman zizkioten gazte-talde biren arteko borroka batean. Botila batez (botila-lepoa moztuta), beste gazte batek taberna batean sartu eta hiru pertsona zauritu zituen. Bilbon ez baina Barakaldon, adin txikiko neska bat bortxatu zuten adin txikiko lau mutikok.

Batere larritasunik kendu barik horiei gertakizun guztiei, nork uka: Bat: dramak drama, eta alarmismoak alarmismo (interesatuak, gehienetan), gertakari lazgarri bertsuak jazotzen direla, eta latzagoak ere bai, Bilbon ez ezen Europako zein mundu osoko herri eta hiririk populatuenetan; izan Mexikon, izan New Yorken, izan Dublinen edo izan Burgosen. Bi: latzenak, duda barik, adin txikikoak protagonista diren horiek direla; batetik, jazoeren euren garrantziagatik eta eragindako ondorioengatik (hilketa bat eta bortxaketa bat); eta bestetik, adin txikikoek, hain zuzen ere, parte hartzeagatik.

Bada, hori guztia dela-eta eman den eztabaida, eman da, batez ere, bi gairen gainean: adinez txikiak direlarik ezarri ahal zaien (edota ezin zaien) zigorrari buruz, eta Bilbo hiri segurua den ala ez den. Ostia! Egon badago, bada, zer hausnartu gehiago, ezta? Zerk edo nork bultzatzen ditu 13, 14, 15… urteko haurrak, haurrak baitira, halakoak egitera? Normala al da, ez egitea bera, baizik eta adin horrekin egitea? Erreza litzateke batzuentzat erantzuna, eta sobera entzungo genukeen hedabideetan, egileak izan balira, esaterako, marokoarrak. Izan zitezkeen, baina ez dira. Bilbo ez da Rioko Rocinha favela, argi dago; baina nago segurtasunaren izenean kasu isolatuak balira bezala tratatzeak mesede gutxi egiten diola egin beharko genukeen hausnarketa sakonagoari. Orokortzea arriskutsua izanik ere, ausartuko naiz galderak egitera: Zein egoeratan bizi dira ume eta gaztetxo asko? Zeintzuk dira, etxean zein kalean, beraien ereduak? Zer estimulu jasotzen dute telebistan, bideo-jokoetan, sare sozialetan…?

Eta zehar-begiratua politikakeriari; segurtasuna beste kezkarik erakutsi ez dutenei eta hiriaren irudiaz eta itxuraz hain kezkaturik azaltzen den Bilboko alkateari, zeinaren mezua horrela laburbildu daitekeen (eta gura duenak hemerotekara jotzea dauka): Bilbon egiten duenak ordaindu egiten du (Iñigo Cabacasekin ahaztuta, antza), ez da komeni ordu batzuetan kalean bakarrik ibiltzea, eta kontuz Bilbori ez dagokion irudia zabaltzearekin.

Mundu osoa Bilbao handiago bat dela esan zuen Unamunok, eta, entzundakoak entzunda, egia izango da, Bilbon Trump txikiago asko daude eta.

MeteoTB »

Nerea Ibarzabal
Dena estaltzen du elurrak, zelairik zabalenetik amaraunik finenera. Ixten ditu kaminoak, irekitzen ditu albistegiak, ixten ditu albistegiak, irekitzen ditu irrati tertuliak, mozten du argia. Ez dago beste hizketagairik, eta normala da. …

Errege-gaua »

Igor Elordui Etxebarria
Melciorak 18 urte ditu eta Errumaniako herri txiki batekoa da. Herriko etxe gutxi batzuk asfaltozko kaleetan eraiki ziren, baina gehienak, Melcioraren etxea, adibidez, euria egiten duenean zingiratu egiten diren kalezuloetan egi…

Gezurberri on »

Nerea Ibarzabal

Uste dut beti gorrotatu izan dudan jende klasea izateko pauso batera nagoela oraintxe: Gabonak gustatzen ez zaizkion pertsona marmartia. Olentzero gurasoak direla bortxaz deskubritu eta, gradualki, Grintx edo Gabonen etsai bilakatzeko prozesua abiatu dudala esango nuke. Jada ez dut ospatzen kalean argiak jarri izana, arbola ere ez dut apaindu, opariek berdin didate, eta eguneroko errutinak harrapatuta naukala iristen da abenduaren 24 gaua, eta joan ere halaxe joaten da, oharkabean.

Ze, egiari zor, ikazkin misteriotsu baten kondairak asko laguntzen du Gabonetan gerta daitezkeen egoera deseroso denak estaltzeko orduan (gizon tripontzi musugorri bat zure etxera sartu eta gailetak jatea ez da gerta daitekeen arraroena).

Begirada oparietatik altxatzen joan zaren heinean, erreparatu duzu, adibidez, mahairen inguruko banaketan; nola etxeko emakumeak sukaldetik gertuen dagoen ertzean esertzen diren, errazago altxatzeko; nola gizon nagusiei beraien txokotxo pribilegiatua gordetzen zaien beraien gauzez hitz egiteko; nola Ak eta Bk ez duten elkar jasaten duela hamabost urte gertatu zen hura dela medio, oraindik ondo eta osorik kontatu nahi ez dizuten hura; nola diruz justu dabiltzan zure osaba-izebek ikaragarrizko ahalegina egin behar izan duten afari hau prestatzeko; nola aitona eta amona hil zirenetik, edo umeak hazi zirenetik, ez garen gai zehazki zerk batzen gaituen esateko. Olentzero joan zen, eta bakarrik utzi zintuen zure familia bereziarekin.

Eta orain beldur zara, pixkanaka mahai bueltako kideak desagertuz eta berriak agertuz doazen heinean, noizbait zuri egokituko zaizulako agian honetaz guztiaz arduratzea, eta ez zara gai sentitzen. Ez dakizu nola doblatzen diren serbilletak modu polit batean, ezta ere zein xaboik kentzen duen ondoen langostino orbana manteletik, zein gai ez den komeni ateratzea, zeri diren alergikoak, noiz nahi duen altxatu osabak pilota ikustera salara… Zaintza lana, muturrera eramana. Eskerrik asko, e, Olentzero. Garaiz alde egin zenuen, dekadentziaren hasieran.

Guk kontra egin arren, limoi urez idatzitako gutunen azpitik metxeroa pasatzean legez bistaratzen dituzte Gabonek gure urteetako miseriak. Nahi dena erakustearen eta nahi ez dena ezkutatzearen arte sofistikatua da berez eguberria, baina oso zaila lortzen. Horregatik behar dira haurrak, eta gezurtxo bat.

Behin lagun batek kontatu zidan berari “Olentzeroren egia” hasiera-hasieratik kontatu ziotela umetan, hau da, ez zietela Olentzeroren existentzia ukatzen, baina etxeko haurrei argi esaten zitzaiela opariak gurasoek jartzen zituztela arbolapean. Nik, fantasiaren alabak, ezin nuen sinetsi, ze umezaro da hori? Baina, zer diren gauzak, berak Gabonak ilusioz bizi ditu oraindik, iragan hobe baten etengabeko konparaziorik gabe.

Zer pentsatua ematen dit, seguruena pedagogikoki egokiena gezurrik ez esatea delako; hala ere, uste dut nire haur hipotetikoak Olentzerorentzat esnea eta gailetak prestatzen jarriko ditudala ohi bezala, ez baitakit eskaini ahalko diedan errealitatea aski ona izango den, eta, bide batez, nire zaharkitutako fantasia apurrari eusteko erabili nahi ditudalako.

Onegia, mundu honetarako »

Igor Elordui Etxebarria

Eskela batean ikusi dut (ez dut izen-abizenik emango; ez da gizalegezko ezta bidezko eta, gainera, berdin dio): A. Z. 57 urte. Zure lagunek ez zaituzte ahaztuko. Eta azpian beste esaldi hau: Onegia, mundu honetarako. “Adios!” Pentsatu dut. “Onegia mundu honetarako? Hara, orduan, zergatik joan den bestera”.

Imajinatzen dut, lepoa jokatuko ez nukeen arren, lagunek laudoriotan atxiki ziotela esaldia eskelari. Ez dut uste eman gurako zutenik aditzera inozoegia, inuzenteegia ala zuzen-zuzenean, tontoegia zela. Ez dut uste. Hauxe ere onartu behar da: berbok desberdin aditzen dira hartzailea edota eragilea bizirik badago, ala hilda.

Onean jarrita, halako epitafioarekin, ez zait kostatzen gizon hori irudikatzea umetan, eskolako patioan, besteen jostailuak nekez itzultzen dituen haurrari berea uzten. Geroago, gozoki dendan, enparauak dendan litxarreriak ebasten eta bera artega, dirua eskuan, mostradore aurrean zain, bereak ordaintzeko prestu. Are geroago, taberna batean, bere alboko ezezagunari lurrera 50 euroko diru-papera oharkabean erorita, hura jakinaren gainean jartzen. Denboran hurrago, gehienetan berari egokitzen zaion botetik dirua falta, eta beretik jartzen azken sosak; edo ordaindu barik joan dela akordatuta, tabernara zorrak kitatzera joaten; edo mesederen truke mesedea itxaron barik faboreak egiten… Horrenbeste gauza igar diezazkioket A.Z.-ri.

Ai, A.Z., zenbat bider esango zizuten onegia zarela mundu honetarako. Hori hilobira ere eraman duzu eta! Eta zenbat bider esango zuten zuri buruz, zeu parean zarela zein ez zarela, onetik tontora alde gutxi dagoela. Bada, ez dakit zuk zer erantzuten zenien —zerbait ihardesten bazenien—; ez dakit, orobat, zeure eskela irakurtzerik izango bazenu, zer iritziko zeniokeen. Dakidana da, fama txarra daukala ona izateak. Baina, lasai, nik bezala ulertuko dute denek eskelako mezua; alegia, on hutsa izan zarela, bestelako irakurketarik barik.

Bestela litzateke A.Z. bizirik balego, noski. Onari diotsegu onegi (onegi izaterik balego bezala); eta eransten diogu segidan, amaierako ohar legez: onetik tontora alde gutxi dago. Ostera, “txarregi, mundu honetarako” ez dut sekula entzun. Inoiz ez diogu txarrari txarregi esaten. Horrekin azaltzen da, modu ezin hobean, zer-nolakoak garen gizakiok eta nolakoa den gure mundua. Inozoari inozo, tontoari tonto, zuhurrari zuhur eta txarrari txar deitzen hasten garenean aurreratuko dugu zeozer. Eta onari, on; kito. Hobe izango litzateke denontzat onari onegi deitzeari utziko bagenio eta txarrari txarregi dela esateko adorea bilduko bagenu, maizago eta ozenago. Gustura jarriko nieke hainbati nik eskelan horixe bera: txarregi, mundu honetarako.

Tzun patzun pa »

Nerea Ibarzabal
Badira zenbait parrandako eztabaida, esaldi, aitortza, alkoholezko geruza batek estaliak egon arren, eta behin eta berriro erlatibizatzen saiatuta ere, etxera eramaten dituzunak belarri atzean gordeta. Eta esnatu eta hor irauten dute, e…

Konparaziozko pertsonak »

Igor Elordui Etxebarria
Konparaziozko perpausak dauden bezala, konparaziozko pertsonak daude. Denok daukagu apur bat horretatik, denok baikaude jaiotzatik bertatik, eta bizitza osoan zehar, konparatuak izatera zein konparatzera kondenatuak. Elaia bi ki…